فۋتبولدان الەم چەمپيوناتىندا ەرەكشە شەبەرلىگىمەن ءتانتى ەتكەن تاڭداۋلى ويىنشىلار جونىندەگى اڭگىمەنى ءارى قاراي جالعايمىز.

«ستاديونعا» اينالعان اڭىز-ادام

1978 جىلى ماريو كەمپەس الماعان اتاق قالعان جوق: ول الەم چەمپيونى جانە وڭتۇستiك امەريكانىڭ تاڭداۋلى ويىنشىسى اتاندى، الەم چەمپيوناتىنىڭ ۇزدiك فۋتبولشىسى جانە سۇرمەرگەنi بولدى. ەگەر ول كەزدە قازiرگiدەي الەمنiڭ ۇزدiك فۋتبولشىسىن تاڭداۋ جۇرگiزiلگەن بولسا جانە فيفا مەن «فرانس فۋتبول» ءوز بايقاۋىنا ەۋروپالىق ەمەس ويىنشىلاردى دا قوسقان بولسا، بۇل ەكi جۇلدەنi دە كەمپەس العان بولار ەدi...

بiر تاڭ قالارلىعى: ارگەنتينا قۇراماسىنىڭ شابۋىلشىسى بۇعان دەيiن دە، بۇدان كەيiن دە ەشقانداي جارىستا ارتىلىپ كوزگە تۇسكەن ەمەس. 1974 جىلى ول ءالى 20-عا دا تولماعان ەدi, سوندىقتان باتىسگەرمان الاڭدارىندا جەلكەسiن جاپقان ۇزىن شاشى ارقىلى بولماسا، باسقا ەشقانداي قىرىمەن ەستە قالعان جوق. 1982 جىلى قۇراماداعى ويىن تiزگiنiن مارادونا قولىنا الىپ ۇلگەرگەندiكتەن، كەمپەس تاعى دا ماماندار نازارىن وزiنە اۋدارا المادى. ال كلۋبتىق دەڭگەيدە يسپاندىق «ۆالەنسيانىڭ» ساپىندا 1980 جىلى كۋبوك يەلەرi كۋبوگىن جانە ەۋروپا سۋپەركۋبوگىن عانا جەڭiپ الدى. راس، ەكi دۇركiن يسپانيا چەمپيوناتىنىڭ سۇرمەرگەنi اتانعانى تاعى بار.

ونىڭ جۇلدىزدى شاعى – 1978 جىل بولدى.

بويشاڭ (182 سم), جىلدام، باسپەن دە جاقسى وينايتىن، سوققىسى كۇشتى ماريو كەمپەس جۇرتشىلىق نازارىن 17 جاسىندا-اق اۋدارعان. «روساريو» كلۋبىندا 105 ويىن وتكىزىپ، 86 گول سوققان جاس مەرگەن جيىرما جاسىندا-اق ارگەنتينا قۇراماسىنا شاقىرىلدى. 1976 جىلى ەۋروپاعا كەتتى. ارادا ءبىر جىل وتكەندە ونىڭ «ۆالەنسياسى» يسپانيا كۋبوگىنىڭ فينالىندا ءمادريدتىڭ «رەالىن» 2:0 ەسەبىمەن جەڭدى. ەكى گولدىڭ دا اۆتورى – كەمپەس بولاتىن.

1978 جىلعى دوپ دوداسىنىڭ العاشقى اينالىمىندا بiردە-بiر دوپ سوقپاعان ماريو كەمپەس ودان كەيiن باس باپكەر مەنوتتيدiڭ كەڭەسiمەن مۇرتىن قىرىپ تاستاپ ەدi, سونى كۇتiپ جۇرگەندەي ونىڭ تەپكەن دوبى قاقپاعا تۇسە بەرەتiن بولدى. شىن مانiندە، مۇنىڭ تاعى بiر سەبەبi بار ەدi: بۇعان دەيiن جارتىلاي قورعاۋشىلارعا وتە تاۋەلدi ورتالىق شابۋىلشىنىڭ مiندەتiن اتقارعان كەمپەس ەكiنشi اينالىمدا العى شەپكە تىلدان كەلiپ قوسىلىپ، توسىننان دەم بەرەتiن شابۋىلداۋشى جارتىلاي قورعاۋشىنىڭ ورنىنا اۋىسقان-دى.

بiراق ەكiنشi اينالىمداعى العاشقى ماتچ الاڭ يەلەرi ءۇشiن وڭايعا سوققان جوق. پولشا فۋتبولشىلارى بiرiنشi تايمدا ولارمەن تەرەزەسi تەڭ ونەر كورسەتتi. ياتسەك گموحتىڭ شاكiرتتەرi 16-مينۋتتا كەمپەس ەسەپ اشقان سوڭ دا بiلگەنiنەن جاڭىلعان جوق. 37-مينۋتتا اندجەي شارماح سول قاپتالدان ايىپ سوققىسىن ورىندادى. جانۇشىرا ۇمتىلعان فيلول قاتەلەستi دە، بارiنەن بيiك سەكiرگەن گجەگوج لياتو دوپتى باسپەن نىساناعا ءدال باعىتتادى. بiراق قايدان تاپ بولعانى بەلگiسiز... كەمپەس دوپتى تۋرا قاقپا سىزىعىنان قولمەن قايتاردى. ول كەزدە مۇنداي ارەكەتتi بiردەن قىزىل كارتوچكامەن جازالاۋ ەرەجەگە ەنبەگەن ەدi, سوندىقتان تورەشi وعان ەسكەرتۋ بەردi جانە پەنالتي بەلگiلەدi. وكiنiشكە قاراي، كازيمەج دەينا ونى وتە ناشار ورىندادى، ارگەنتينالىق قاقپاشى ءالسiز سوققىنى قينالماي-اق قاعىپ الدى. ال الاڭدا قالعان كەمپەس ەكiنشi تايمدا تاعى دا قانجىعاسىن مايلادى.

توپتىق كەزەڭدە العى شەپكە ءۇش شابۋىلشىنى قاتار قويعان باس باپكەر مەنوتتي كەيىن بۇل قادامىنىڭ اسا ءساتتى بولماعانىن سەزدى. ءسويتىپ، چەمپيوناتتىڭ ەكىنشى بولىگىندە كەمپەستى ورتالىق الاڭعا اۋىستىردى. ول بۇدان بىلاي ويىن تىزگىنىنە باتىل يەلىك ەتتى. شەشۋشى ويىنداردا ءتىپتى ءوزىن ناعىز سۇرمەرگەن رەتىندە تانىتتى. ارگەنتنيانىڭ فينالداعى ءۇش گولىنىڭ ەكەۋىن سول سوقتى.

1954 جىلدىڭ 15 شiلدەسiندە كوردوبادا دۇنيەگە كەلگەن كەمپەس ارگەنتينا قۇراماسىنىڭ ساپىندا 43 ويىن وتكiزiپ، قارسىلاستار قاقپاسىنا 26 دوپ ەنگىزگەن. بيىل جەتپىستىڭ ەكەۋىنە شىعاتىن كەمپەس قازىر زەينەتتە. تۋعان قالاسى – كوردوباداعى ستاديون قازىر داڭقتى فۋتبولشىنىڭ اتىندا، «ماريو البەرتو كەمپەس» ستاديونى دەپ اتالادى.

سۋرەت: football.ru سايتىنان الىندى.

ايىپ الاڭىنىڭ كورولى

«مەرگەن شابۋىلشى بولىپ تۋ كەرەك پە، الدە ونداي دەڭگەيگە تالانتتى شىڭداپ، تالماي تەر توگۋ ارقىلى جەتۋگە دە بولا ما؟» دەپ سۇراپتى وسىدان بىرنەشە جىل بۇرىن جۋرناليستەر 1982 جىلعى الەمدىك دوپ دوداسىنىڭ ۇزدىك ويىنشىسى پاولو روسسيدەن. سوندا ول: «مەنىڭشە، ءاۋ باستا-اق ادام بويىندا مەرگەندىك قاسيەتىمەن، دوپتىڭ باعىتىن اڭداۋسىز-اق سەزەتىن تۇيسىگىمەن شابۋىلشى بولىپ تۋ كەرەك. ونسىز شەلەكتەپ توگىلگەن تەردەن دە تۇك شىقپايدى»، – دەپتى.

پاولونىڭ تاعدىرى تۋرا ءوزى ايتقانداي بولدى: ول قارشادايىنان قارسى قاقپانى قاراۋىلىنان ءبىر ءسات قاعابەرىس قالدىرمايتىن مەرگەن شابۋىلشى رەتىندە تانىلدى. ويىن سايىن دوپ سوعاتىن جاس تالاپ تۋرالى داقپىرت بىرتە-بىرتە يتاليانىڭ ەڭ اتاقتى كلۋبى – «يۋۆەنتۋستىڭ» جاتتىقتىرۋشىلارىنا جەتەدى. دارىندى بالانىڭ اياق الىسىنا ولاردىڭ دا كوڭىلى تولعاندىقتان شىعار، كوپ ۇزاماي مۇنى تۋريندىك كلۋبتىڭ جاستار كومانداسىنا قابىلدايدى.

اۋەلدە ءبارى ويداعىداي وربىگەنىمەن، بىرەر جىلدان سوڭ، جاراقاتتانعان تىزەسى ءجيى-ءجيى سىر بەرىپ، پاولونىڭ اياعىنا ءۇش رەت وپەراتسيا جاسالادى. «نەگىزگى قۇرامعا قوسىلۋعا دايىن» دەپ ءۇمىت كۇتىپ جۇرگەن بالاقايدىڭ الاڭنان گورى اۋرۋحانادا ءجيى بولا بەرۋى جۇيكەلەرىنە ءتيىپ ءبىتتى مە ەكەن، «يۋۆەنتۋستىڭ» قوجالارى ونى تومەنگى ليگاداعى «ۆيچەنتساعا» ەكى جىلعا جالعا بەرەدى.

ءروسسيدىڭ ناعىز ورلەۋى، شىن مەرگەن رەتىندە تانىلۋى ب سەرياسىندا (يتاليا چەمپيوناتىنىڭ ەكىنشى دارەجەلى ليگاسى) ونەر كورسەتەتىن وسى كوماندادا باستالدى. 1977 جىلى شابۋىلشىنىڭ 21 گولى كوماندانىڭ ا سەرياسىنا شىعۋىنا مۇمكىندىك بەردى. ال 1978 جىلى ءروسسيدىڭ ارقاسىندا «ۆيچەنتسا» كۇتپەگەن جەردەن ەل بىرىنشىلىگىندە 2-ورىن الىپ، كۇمىس جۇلدەگە يە بولدى! شابۋىلشىنىڭ ءوزى 24 دوپپەن باس مەرگەن اتاندى، ۇلتتىق قۇراماعا شاقىرىلىپ، ونىڭ نەگىزگى مۇشەلەرىنىڭ بىرىنە اينالدى. ارگەنتينادا وتكەن الەمدىك دوپ دوداسىندا پاولو بارلىق ويىنعا قاتىسىپ، 3 گول سوقتى.

ءروسسيدىڭ عۇمىرىنداعى ەڭ ءبىر قارالى كەزەڭ – «پەرۋدجاعا» اۋىسقان كەز. راس، ول جاڭا كومانداسىندا دا مەرگەندەر قاتارىنان كورىنىپ ءجۇردى. بىراق پالە اياق استىنان كەلدى: ەلدىڭ فۋتبول فەدەراتسياسى ماتچتاردىڭ ناتيجەلەرىنە اقشا تىگەتىن توتاليزاتور جۇيەسىمەن بايلانىسقان كلۋبتار مەن ويىنشىلاردى اشكەرەلەپ، ولاردى جازالاۋعا كىرىستى. كۇدىكتى ويىنشىلار تەرگەۋگە الىندى. ولاردىڭ ىشىندە ءبىزدىڭ كەيىپكەرىمىز دە بار ەدى. تەكسەرۋشىلەر «پەرۋدجا» – «اۆەللينو» (2:2) كەزدەسۋىنىڭ ەسەبى الدىن الا كەلىسىلگەنىن دالەلدەدى. بۇل استىرتىن كەلىسىمدەگى ءروسسيدىڭ مىندەتى – 2 گول سوعۋ بولعان ەكەن (راسىندا دا، قارسى قاقپاعا ەنگەن 2 دوپتى دا پاولو ەنگىزگەن). كەيىن ءبىر سۇحباتىندا پ.روسسي بۇل جاعداي تۋرالى: «قۇداي كۋا، مەن ارىمنان اتتاعانىم جوق، بىراق فەدەراتسيا جانجالدىڭ سوڭىن ەلدەگى ەڭ اتاقتى ويىنشىنى جازالاۋمەن قورىتىندىلاعىسى كەلدى، مەن ارقىلى الداعى ۋاقىتتا مۇنداي وقيعا قايتالانا قالسا، ەشكىمدى دە ايامايتىنىن كورسەتپەك بولدى»، – دەيدى.

قالاي بولعاندا دا، پاولو ءۇش جىل بويىنا دوپ تەبۋدەن قالدى ء(سال كەيىنىرەك جازانى جەڭىلدەتىپ، ءبىر جىلىن كەمىتتى). شابۋىلشى سپورتتىق بابىن جەكە جاتتىعۋلار ارقىلى ساقتاۋعا تىرىستى. 1982 جىلدىڭ باسىندا «يۋۆەنتۋس» ەكى جىلدان بەرى جاسىل الاڭعا شىقپاعان ويىنشىنى «ۆيچەنتسادان» ءبىرجولا ساتىپ الدى. سول جىلدىڭ كوكتەمىندە ءروسسيدىڭ جازا مەرزىمى ءبىتتى دە، ول تۋريندىك كلۋبتىڭ چەمپيوناتتاعى سوڭعى 3 ويىنىنا قاتىستى. تاعدىر دەگەندى قويساڭىزشى، «يۋۆەگە» العاش 1971 جىلى شاقىرىلعان ول اتالمىش كلۋبتىڭ جەيدەسىن اراعا 11 جىل سالىپ ءبىر-اق كيدى!

كيگەنى دۇرىس-اۋ، بىراق يەك ارتپادا كەزەكتى الەم چەمپيوناتى تۇردى. يتاليا قۇراماسىنىڭ باس باپكەرى ەنتسو بەارزوت ەكى جىلدىق ۇزىلىستەن سوڭ، ياعني 1982 جىلدىڭ 29 ساۋىرىندە عانا الاڭعا شىققان ويىنشىنى سوندا دا يسپانياعا الا كەتتى. ءبارى ءاۋ باستان ءساتتى بولا قويعان جوق. العاشقى كەزدەسۋدىڭ 90 مينۋتىندا شابۋىلشى پولياكتاردىڭ قاقپاسىنا... جالعىز سوققى باعىتتادى. ول ول ما، پەرۋمەن بولعان ەكىنشى ويىندا ءتىپتى اياعىنا دوپ تا تيمەدى (ۇزىلىستە ونى فرانكو كاۋزيو الماستىردى). زىعىردانى قايناعان كۇللى يتاليا بەارزوتتى ءتۇتىپ جەۋگە شاق قالدى. الايدا باپكەر ءروسسيدى ءۇشىنشى ماتچتا دا ۇزدىك 11-ءدىڭ ساپىنان قالدىرعان جوق. بۇل جولى قيمىلى ءسال شيراق بولعانىمەن، ءبارىبىر ول كوماندانى جەڭىسكە جەتەلەي المادى: تاعى دا تەڭ ناتيجە! ءۇشىنشى رەت!

قىزىقتىڭ ءبارى كەلەسى كەزەڭدە باستالدى. ارگەنتينامەن ويىندا قانجىعاسى بوس قايتسا دا، پاولو روسسي بۇل جولى بەلسەندى ويىنىمەن قارسى جاق قورعاۋشىلارىن ابدەن سىلەلەتتى. ال برازيليامەن بەلدەسۋ – جارتىلاي فينالعا بەرىلەر جولداما ءۇشىن تالاس ەدى. يتالياعا تەك جەڭىس قاجەت بولسا، وڭتۇستىكامەريكالىقتاردى تەڭ ويىن دا قاناعاتتاندىراتىن. قايتالانباس درامالىق سيۋجەتىمەن جانكۇيەر جادىندا ماڭگى قالار ماتچتىڭ 4-مينۋتىندا كابريني سول قاپتالدان ايىپ الاڭىنا اۋەلەتە دوپ اسىرىپ ەدى، روسسي باسپەن ۇرىپ، ءوزىنىڭ وسى دوداداعى ءبىرىنشى گولىن سوقتى. تەڭبىل دوپتىڭ تەڭدەسسىز شەبەرلەرى ساسقان جوق، كوپ ۇزاماي سوكراتەس تارازى باسىن تەڭەستىردى. 25-مينۋتتا برۋنو كونتي كەرەمەت پاسپەن ءروسسيدى برازيليالىق قاقپاشىمەن جەكپە-جەك شىعاردى – بابىنا ەنە باستاعان شابۋىلشى ءمۇلت كەتپەدى. بۇدان كەيىنگى 40 مينۋت بەارزوت شاكىرتتەرى ءۇشىن وتە قيىن بولدى: فالكاو تارازى باسىن تەڭەستىرگەن 68-مينۋتقا دەيىن دينو دزوفف قورعاعان يتاليا قاقپاسىنىڭ ماڭىندا تالاي گول سوعۋعا قولايلى ساتتەر تۋىندادى. بىراق بۇلار بارىنە توتەپ بەردى. ال روسسي قارسى شابۋىلدىڭ بىرىندە جەڭىس دوبىن سوقتى – 3:2! بۇل – شابۋىلشىنىڭ قۇراما ساپىنداعى جالعىز حەت-تريگى! ەسەسىنە، قانداي دەسەڭىزشى! ەلدىڭ ءبارى كۇدەرىن ۇزگەن يتاليانى جارتىلاي فينالعا الىپ شىققان، ناعىز ەرلىككە پاراپار تاريحي حەت-تريك!

ءارى قاراي ءروسسيدىڭ شابىتىمەن شارىقتاعان «سكۋادرا ادزۋررانى» توقتاتۋ مۇمكىن ەمەس ەدى. پاولو توپتىق كەزەڭدە ولىسپەي-بەرىسپەگەن پولشانىڭ قاقپاسىنا قوس دوپ توعىتىپ، كومانداسىن فينالعا الىپ شىقتى. چەمپيوناتتىڭ شەشۋشى ويىنىنداعى ءۇش گولدىڭ العاشقىسى دا ءبىزدىڭ كەيىپكەرىمىزدىڭ ەنشىسىندە: 57-مينۋتتا قورعاۋشى كلاۋديو دجەنتيلەنىڭ وڭ قاناتتان تاستاعان دوبىنا قوس كوماندانىڭ بەس-التى ويىنشىسى قاتار ۇمتىلدى، بىراق، شابۋىلشىلىق ءھام مەرگەندىك تۇيسىك دەگەندى قويساڭىزشى، دوپقا بارىنەن بۇرىن روسسي جەتتى! بۇدان كەيىنگى تاردەللي مەن الەسساندرو التوبەلليدىڭ گولدارىنا نەمىستەر تەك پاۋل برايتنەردىڭ جالعىز دوبىمەن جاۋاپ قايتاردى...

...1986 جىلعى الەمدىك دوپ دوداسىندا بەارزوت جاستارعا كوبىرەك سەنىم ارتتى دا، روسسي قۇر الاڭ جيەگىن كۇزەتىپ وتىردى دا قويدى. مەكسيكادان كەلگەن سوڭ، ول ءبىر-اق جىل وينادى: 1987 جىلى فۋتبولمەن قوش ايتىستى. نەبارى 31 جاسىندا! سەبەبى باياعى ءۇش رەت وپەراتسيا جاسالعان اياعى ءجيى-ءجيى سىر بەردى، سونىڭ سالدارىنان ول بۇرىنعى بابىنا قايتا كەلە المايتىنىن ءتۇسىندى.

ءۇش الەم چەمپيوناتىنا بارعانىمەن، كەمپەس سەكىلدى، ءروسسيدىڭ دە جارق ەتە قالعان شاعى – 1982 جىل عانا ەدى.

پ.روسسي 2020 جىلى قايتىس بولدى.

ساكەن سىبانباي

Abai.kz