جاساندى ينتەللەكتتىڭ دامۋى تسيفرلىق ونەردىڭ جاڭا باعىتتارىن قالىپتاستىردى. سونىڭ ىشىندە گەنەراتيۆتى ونەر، ۆيرتۋالدى شىندىق، ينتەراكتيۆتى ينستاللياتسيالار جانە تسيفرلىق انيماتسيا ەرەكشە تانىمال بولۋدا. بۇل باعىتتار كورەرمەندى تەك باقىلاۋشى عانا ەمەس، شىعارماشىلىق پروتسەستىڭ قاتىسۋشىسىنا اينالدىرادى.

بۇل قۇبىلىس ونەردىڭ تابيعاتى تۋرالى جاڭا عىلىمي پىكىرتالاستاردى تۋدىرىپ وتىر. كەيبىر زەرتتەۋشىلەر جاساندى ينتەللەكتتى تەك قۇرال رەتىندە قاراستىرسا، باسقالارى ونى شىعارماشىلىق پروتسەستىڭ بەلسەندى قاتىسۋشىسى رەتىندە باعالايدى. وسى تۇرعىدان العاندا، بولاشاقتا ادام مەن جاساندى ينتەللەكتتىڭ بىرلەسكەن شىعارماشىلىعى كەڭىنەن تارالۋى مۇمكىن. وسىعان قاتىستى ءۇش بۋىننىڭ وكىلى بولىپ سانالاتىن قىتاي تىلىنەن اۋدارماشى، اقىن-جازۋشىلار بولىپ سانالاتىن تۇردىحان ايدارحانۇلى، اسقار بەكتۇرعان جانە سەمەي قالاسىنداعى «قۇنانباي قاجى اتىنداعى الاش اۋدارماشىلار وداعى» قق ديرەكتورى، رەسپۋبليكالىق «اباي» جۋرنالىنىڭ عىلىمي قىزمەتكەرى، تۇرك تىلدەرىنەن اۋدارما جاساپ جۇرگەن اقىن-عالىم ەرىك قايراتبەكۇلدارىنىڭ پىكىرلەرىن بىلگەن ەدىك.

سۋرەت: اۆتوردىڭ جەكە مۇراعاتىنان الىندى.

تۇردىحان ايدارحانۇلى:

– قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇكىمەتىنىڭ 2017 جىلعى 12 جەلتوقسانداعى № 827 قاۋلىسىمەن بەكىتىلگەن «تسيفرلىق قازاقستان» مەملەكەتتىك باعدارلاماسى 2025 جىلعى 17 قاراشاداعى № 230-VIII قرز «جاساندى ينتەللەكت تۋرالى» قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ زاڭىنا ۇلاسىپ، ەلىمىز ەكى باعىتتا اتاپ ايتساق، جاپپاي كومپيۋتەرلىك ساۋاتتىلىق پەن جي مەڭگەرۋدى جۇرت اراسىندا كەڭىنەن دامۋدى قولعا الدى. ءبىزدىڭ ۇرانىىمىز «ۇلتقا ادال ءھام كىرشىكسىز قىزمەت ەتۋ ادامدى مۇراتقا جەتكىزۋ» بولۋى كەرەك.

مىنە، وسى «ۇلتقا ادال ءھام كىرشىكسىز قىزمەت ەتۋ ادامدى مۇراتقا جەتكىزۋدىڭ» حاس سيپاتىن ءار قازاق ءوز بويىنان ىزدەۋى كەرەك. جالپى ەلىم دەگەن جان «مەملەكەت ماعان – نە بەرەدىمەن ەمەس، مەن مەملەكەتكە نە بەرەمىن» ۇستانىمىمەن ءومىر ءسۇرۋى كەرەك. «مەملەكەت ماعان – نە بەرەدىمەن ەمەس، مەن مەملەكەتكە نە بەرەمىن» ۇستانىمىمەن ءومىر سۇرگەن ءبىلىمدى دە،  جالىندى جاستارىمىز جەتىپ ارتىلادى. بۇنىڭ ءبارى وتباسىنان العان قازاقي ءتالىم-تاربيەنىڭ ارقاسىندا. بىزدە تەك سولاردىڭ زەيىنىن ماماندىعىنا وراي ءاى اۋدارماشىلىق قىزمەتكە بەيىمدەسەك، كوپ نارسەدەن ۇتامىز.

سۋرەت: اۆتوردىڭ جەكە مۇراعاتىنان الىندى.

اسقار بەكتۇرعان:

– ونلاين ديسپۋتتار، تەلەشوۋلاردى، ءتۇرلى پلاتفورمالاردى قازاق تىلىندە كىرمە ءسوز قابىلداۋعا ارناپ، ورىس ءتىلدى قازاقتاردى دا بۇل پروتسەسكە تارتۋىمىز كەرەك.  ءاى ءار ۇلتتىڭ ءوزىنىڭ ونەرى مەن مادەنيەتىن جاھانعا تانىتۋىنا مول مۇمكىندىك بەرىپ وتىر.

بولاشاقتا جاساندى ينتەللەكت مادەنيەت پەن ونەردىڭ دامۋىنا ودان ءارى ىقپال ەتىپ، جاڭا شىعارماشىلىق مۇمكىندىكتەر اشاتىنى ءسوزسىز. سوندىقتان بۇل باعىتتاعى عىلىمي زەرتتەۋلەردى كەڭەيتۋ جانە تەحنولوگيانى مادەني قۇندىلىقتاردى ساقتاي وتىرىپ دامىتۋ قازىرگى زاماننىڭ ماڭىزدى مىندەتتەرىنىڭ ءبىرى بولىپ تابىلادى.

Spotify: پوپ مۋزىكادا اعىلشىن تىلىندەگى اندەر ازايىپ بارادى دەيدى. ەندى وسى كومپانيا تۋرالى ايتا كەتەيىن: Spotify – بۇل الەمدەگى ەڭ ءىرى مۋزىكالىق اعىندىق سەرۆيستەردىڭ ءبىرى، شۆەدتىك تەحنولوگيالىق كومپانيا . 2006 جىلى دانيەل ەك پەن مارتين لورەنتسون نەگىزىن قالاعان بۇل پلاتفورما 2008 جىلدىڭ 7 قازاندا رەسمي تۇردە ىسكە قوسىلدى . بۇگىنگى تاڭدا Spotify مۋزىكا تىڭداۋ ءتاسىلىن تۇبەگەيلى وزگەرتىپ، پايدالانۋشىلارعا ميلليونداعان اندەرگە، پودكاستتارعا جانە اۋديوكىتاپتارعا وڭاي قول جەتكىزۋ مۇمكىندىگىن ۇسىنادى .

قىزمەت 180-نەن استام ەلدە قولجەتىمدى جانە الەم بويىنشا 626 ميلليوننان استام بەلسەندى پايدالانۋشىسى بار، ونىڭ ىشىندە 246 ميلليونى اقىلى جازىلۋشى بولىپ تابىلادى . بۇل كورسەتكىشتەر Spotify-ءتىڭ اۋديواعىن نارىعىنداعى ورنىن ايقىن كورسەتەدى.

Spotify مۋزىكالىق ستريمينگتىك گيگانتىنىڭ مالىمەتتەرىنە سايكەس، اعىلشىن تىلىندەگى مۋزىكا چارتتارداعى ۇستەم ورنىن جوعالتا باستادى.

كومپانيا حابارلاعانداي، وتكەن جىلى ونىڭ جاھاندىق توپ-50-دە يسپان، كورەي، پورتۋگال، تۇرىك، يندونەزيا جانە اراب تىلدەرىن قامتيتىن 16 ءتۇرلى تىلدە اندەر پايدا بولدى. بۇل 2020 جىلعى كورسەتكىشتەن ەكى ەسە ارتىق.

تەك يسپان تىلىندە عانا ءان سالاتىن Bad Bunny الەمدەگى ەڭ كوپ تىڭدالاتىن ارتىسكە اينالدى. ال Brit Award لاۋرەاتى روزاليا ءوزىنىڭ سوڭعى البومىندا 14 ديالەكتىدە ءان ايتادى.

Spotify برازيليالىق فانك الەمدەگى ەڭ تەز ءوسىپ كەلە جاتقان جانر بولعانىن، ال ونىڭ اۋديتورياسى 36% -عا وسكەنىن حابارلادى. K-Pop تانىمالدىعى 31% -عا، Trap Latino - 29% -عا ءوستى.

كومپانيانىڭ مالىمەتىنشە، بۇل جانرلار Spotify كومپانياسىنا وتكەن جىلى رويالتي تۇرىندە 100 ميلليون دوللاردان استام قارجى اكەلگەن.

سونىمەن قاتار، اعىلشىن ءتىلى چارتتاردا بۇرىنعىسىنشا باسىم: مۋزىكا يندۋسترياسىنىڭ مۇددەسىن قورعايتىن IFPI ۇيىمىنىڭ مالىمەتىنشە، وتكەن جىلعى ەڭ كوپ ساتىلعان 20 البومنىڭ 14-ءى تەك وسى تىلدە جازىلعان.

الايدا، تىزىمگە وڭتۇستىك كورەيالىق Stray Kids, Enhypen جانە Seventeen توپتارى، سونداي-اق جاپوندىق Mrs Green Apple روك-توبى ەندى - جانكۇيەرلەر روك پەن پوپ-مۋزىكانىڭ ادەتتەگى پاراديگمالارىنان تىس مۋزىكاعا ءجيى جۇگىنەدى.

Blackpink كورەي، اعىلشىن، تاي جانە جاپون تىلدەرىندە ءان ايتىپ، توپ جانە جەكە ارتىستەر رەتىندە تابىسقا جەتتى ءبىر قۋانىشتىسى «قازاق اندەرى» دە وسى شوعىردان كورىنە باستادى. قازاققا دا تۇرك الەمىندە مادەني ءھام ونەري كوشباسشى بولاۋ ءۇشىن تاپ وسىنداي انا ءتىلدى كومپانيا قۇرۋ كۇن تارتىبىندە تۇر. ازىرشە وسى باعىتتا اقبەرەن باۋىرىمىز عانا زىر قاعۋدا. تەك ونى تىڭدار قۇلاق ازىرشە نە بيلىك، نە بيزنەس تاراپىنان تابىلماي تۇرعانى جانىڭدى اۋىرتادى ەكەن.

سۋرەت: اۆتوردىڭ جەكە مۇراعاتىنان الىندى.

ەرىك قايراتبەكۇلى:

– قازاق مادەنيەتىن سىناۋعا كەلگەندە، ونى مىنەۋگە كەلگەندە ءبارى شەبەر. ءارى ءبىز انانى جوعالتتىق، مىنانى جوعالتىپ الا جازداۋدامىز دەپ زار جىلاۋشىلار دا جەتىپ ارتىلادى. ءبىز ۇنەمى سەبەپپەن ەمەس، ونىڭ سالدارىمەن كۇرەسەتىن ۇلتقا اينالىپ بارامىز. بار سەبەپ ۇلت مادەنيەتىنىڭ ەليتالىق جانە بۇقارالىق ەكى قىرى بارلىعىنا جەتە ءمان بەرمەۋدەمىز. ەكىنشى جاناما سەبەپ ىنتەرنەت كەڭىستىگىنە ەشكىم قورعاۋى مەن قولداۋىن كەرەك ەتپەيتىن ورىس جانە اعىلشىن ءتىلدى كونتەنتتەردىڭ قوسانجارلاسۋى.

ەليتالىق جانە بۇقارالىق مادەنيەتتى زامانا تالابىنا لايىقتاۋ ءالى قولعا الىنباۋى وكىنىشتى. الەم كلاسسيكتەرىن اۋدارۋ دەگەنىمىز – ەليتالىق مادەنيەتتى قالىپتاستىرۋ ءھام بۇقارالىق مادەنيەتتى تاسادا قالدىرۋ.

بۇقارالىق مادەنيەت دەگەنىمىز ءدىنىمىز، ءدىلىمىز جانە ادەت-عۇرىپىمىزعا شىركەۋ تۇسىرمەيتىن ارت-مادەنيەت ونىمدەرىن ارنايى قۇرىلعان كوميسسيا ارقىلى  جۇرت نازارىنا ۇسىنۋ. مىنە، ءبىز وسى جاعىنان اقساپ جاتىرمىز. بۇقارالىق مادەنيەت وكىلدەرى قارا جۇمىستا جۇرگەن جانە ءۇي شارۋاسىنداعى باۋىرلارىمىز بەن قارىنداستارىمىز. وسىلار ۇنەمى نازاردان تىس قالادى. ولاردىڭ نە كورىپ نە قويىپ جۇرگەنىنە الەۋمەتتىك ساۋال جۇرگىزىلگەن ەمەس. تەك ولاردىڭ تاراپىنان الدە ءبىر ورەسكەل جاعداي ورىن العان شاقتا قازاقتى قۇرتاتىن قىلىق دەپ ۇلارداي شۋلايمىز.

بىزگە ءار وبلىستاعى اقساقالدار جانە ۇستازدار قاۋىمىن تارتا وتىرىپ، ۇلتتىق رەليز تاراتۋ ورتالىقتارى كەرەك. وسى رەليز تاراتۋ ورتالىقتارى ۆيدەو-اۋديو جانە باسپا ونىمدەرىن ىنتەرنەت ارقىلى تيك-توكتا، يستاگراممدا، يۋتۋبتا، تەلەگراممدا ت.ب. الەۋمەتتىك جەلىلەردە سالت-داستۇرىمىزگە وراي قالاي تارتاتۋ كەرەكتىگىن بىرىزگە تۇسىرە الادى.

ۇلتتىق رەليزگە ءار سالانىڭ ماماندارى ات سالىسىپ، جۇرتشىلىقتىڭ سۇرانىسىن ساۋالناما ارقىلى ءبىلىپ ەل كادەسىنە جارايتىن ءىس اتقارادى. رەليز تۇزىلمەي ءبىز بۇگىنگى مادەنيەتىمىزدەن ايىرىلامىز.

تۇردىحان ايدارحانۇلى:

– شاعىن تيپوگرافيا قازاق مەكتەپتەرىنىڭ الدىندا جاڭا مۇمكىندىكتەرگە جول اشىپ، بۇعان دەيىن قوسىمشا قارجى سالىمدارىنسىز قول جەتىمسىز بولعان مىندەتتەردى شەشۋگە كەڭ مۇمكىندىكتەر بەرەدى. مىسالى، وقۋ باعىتتارى بويىنشا بۋكلەتتەر باسىپ شىعارۋ، ماراپاتتاۋ گراموتالارىن، ديپلومداردى دايىنداۋ جانە ت.ب.

زاماناۋي تەحنولوگيا دامىعان زاماندا قازاققا كەرەكتى كىتاپتى مەكتەپ پەن ونىڭ ۇستازدارى دا ءتۇپلى مەكەمەكلەرگە بارىپ تابان توزدىرماي، تىكەلەي نارىققا ۇسىنا الادى. وسى مەكتەپتىڭ، كوللەدجدەردىڭ الەۋەتىن پايدالانباۋ مۋلتيمەديا نارىعىنىڭ تاريحي دوڭگەلەگىن كەرى اينالدىرۋ.

قازاقي بەينە ونىمدەردى تاتار، قىپشاق ءتىلدى وزبەك، ۇيعىر، قاراقالپاق، قىرعىز، قاراقالپاق، نوعاي، قۇمىق، قاراشاي، بالقار سىندى ۇلتتاردىڭ تۇتىناتىنىن ەستەن شىعارماۋىمىز كەرەك. ءاى وسى ماسەلەنى، اتاپ ايتساق، «قازاق ينتەرنەت مادەنيەتىن ءتىلى مەن ءدىلى جاقىن ەلدەرگە تاراتۋدى» باستى ورىنعا قويادى.

اسقار بەكتۇرعان:

– قوعامدىق نەگىزدەگى ءاى نەگىزدەلگەن «جەكسەنبىلىك مەكتەپتەر» قۇرۋ كەرەك. بۇل جەكسەنبىلىك مەكتەپ ءۇشىن ءبىز جاس ۇرپاقتى كومپيۋتەرلىك تاۋەلدىلىكتەن قۇتقاراتىن، بالانىڭ شىعارماشىلىق قابىلەتىن اشۋ ءۇشىن شەبەرلىك مەكتەبى بولا الادى. جەكسەنبىلىك مەكتەپ ۇستازدارى ءوز شاكىرتتەرىن ءاى اۋدارماشىلىق سەرۆيستەرمەن تانىسۋعا، ونلاين كىتاپحانالارعا كىتاپشا جاساتىپ، الەۋمەتتىك جەلىگە اۆتورلىق وقىلىممەن تاراتۋعا، اۋدارماعا انيماتسيا جاساتۋعا ۇيرەتۋگە ت.ب. وسى باستان، ياعني، مەكتەپ قابىرعاسىنان بەيىمدەي الادى.

ەرىك قايراتبەكۇلى

– مەكتەپتەردە پادكاستىق دۋبلياج ورتالىقتارى قۇرىپ، تسيفرلىق ديزاين سالاسىنىڭ ماماندىقتارىمەن قازاق شاكىرتتەرىن تانىستىرا الساق، كوپ نارسەدەن ۇتامىز. مەكتەپ قابىرعاسىنان جەتە ءبىلىم العان Digital-ديزاينەرلەر - ۆيرتۋالدى الەمدەر مەن ۆيزۋالدى كونتەنت جاساپ، ونلاين-ورتانى تارتىمدى جانە ىڭعايلى ەتەدى.

Abai.kz