بۇگىن استانادا القا-قوتان جيىن ءوتتى. مەملەكەت باسشىسى جاڭا كونستيتۋتسياعا قول قويدى...

جارلىققا سايكەس، كونستيتۋتسيا نورمالارىن ىسكە اسىرۋعا باعىتتالعان كەشەندى شارالار قابىلدانادى جانە نورماتيۆتىك-قۇقىقتىق اكتىلەردى وعان سايكەستەندىرۋ ءۇشىن قايتا قارالادى. اتاپ ايتقاندا، قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتىنىڭ زاڭ شىعارۋ باستاماسى بويىنشا بىرقاتار كونستيتۋتسيالىق زاڭ جوبالارى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پارلامەنتى ماجىلىسىنە ۇسىنىلادى. 2026 جىلعى 15 ناۋرىزدا رەسپۋبليكالىق رەفەرەندۋمدا قابىلدانعان كونستيتۋتسيا ءماتىنى رەسمي تۇردە رەسپۋبليكالىق «ەگەمەن قازاقستان» جانە «كازاحستانسكايا پراۆدا» باسىلىمدارىندا جاريالاناتىن بولادى، سونداي-اق قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ نورماتيۆتىك-قۇقىقتىق اكتىلەرىنىڭ ەتالوندىق باقىلاۋ بانكىندە ورنالاستىرىلادى.

جاڭا كونستيتۋتسياعا قول قويۋعا ارنالعان سالتاناتتى جيىندا مەملەكەت باسشىسى اتالعان قۇجاتتىڭ ماڭىزدىلىعى مەن الدا تۇرعان مىندەتتەرگە جەكە توقتالدى...

مەملەكەت باسشىسى: «بۇگىن بارشاڭىز تاريحىمىزداعى اسا ماڭىزدى، ءمان-ماعىناسى ايرىقشا، ەل ومىرىندە وشپەس ءىز قالدىراتىن وقيعانىڭ كۋاسى بولدىڭىزدار. مەن مەملەكەت باسشىسى رەتىندە بۇكىل حالىق اتىنان اتا زاڭىمىزعا قول قويدىم. سونىمەن قاتار كونستيتۋتسيانى ىسكە اسىرۋ جونىندەگى شارالار تۋرالى جارلىققا قول قويدىم. ەندى حالىق كونستيتۋتسياسى 1 شىلدەدەن باستاپ رەسمي تۇردە ءوز كۇشىنە ەنەدى. ال كونستيتۋتسيا كۇنىن مەملەكەتتىك مەرەكە رەتىندە ۇلتتىق دەڭگەيدە جىل سايىن 15 ناۋرىزدا اتاپ وتەتىن بولدىق. ەلىمىزدىڭ بارشا حالقىنا اتا زاڭىمىز قۇتتى بولسىن دەگىم كەلەدى!»، - دەدى.

قاسىم-جومارت توقاەۆ: «كونستيتۋتسيا – مەملەكەتىمىزدىڭ ۇزاقمەرزىمدى ماقسات-مۇراتىن ايقىندايتىن، ۇلتىمىزدىڭ كەلەشەك تاعدىرىنا تىكەلەي اسەر ەتەتىن تاريحي قۇجات. بۇل – شىن مانىندە حالىق كونستيتۋتسياسى. ونىڭ جوباسى شامامەن ەكى جىل بۇرىن پىسىقتالا باستادى. كەيىن مۇقيات تالقىلانىپ، زەردەلەنىپ جازىلدى. كونستيتۋتسيامىز – تاباندى ۇجىمدىق ەڭبەكتىڭ ناتيجەسى. ءبىز بۇگىن ءبىر ەل بولىپ ۇلت جىلناماسىنىڭ جاڭا مەجەسىنە وتتىك، تۇبەگەيلى وزگەرىستەردىڭ ساپاسى جانە مازمۇنى ەرەكشە بىرەگەي كەزەڭىنە اياق باستىق. كەشە عانا ەلىمىزدە جالپىحالىقتىق رەفەرەندۋم ويداعىداي ءوتتى. وعان جۇرتشىلىق جاپپاي بەلسەنە قاتىستى. ازاماتتارىمىز ءوز تاڭداۋىن جاسادى، حالقىمىز ءبىر كىسىدەي جاڭارۋ مەن جاڭعىرۋ جولىن جاقتاپ داۋىس بەردى. حالقىمىز وتانىمىزدىڭ بولاشاعى ءۇشىن وتە جاۋاپتى ساتتە جۇمىلا ەڭبەك ەتتى، ورتاق ىسكە وراسان زور ۇلەس قوستى. ۇلى ابايدىڭ «بىرلىك – اقىلعا بىرلىك» دەگەن وسيەت ءسوزى وسىنداي كەزدە ايتىلعان بولسا كەرەك»، - دەدى.

پرەزيدەنت: «بۇل رەفەرەندۋم بەرەكەلى بىرلىك پەن ىرىستى ىنتىماعىمىزدىڭ تاعى ءبىر ونەگەلى كورىنىسى جانە نىشانى بولدى. ءبىز حالقىمىزعا ءتان ناعىز وتانشىلدىق رۋحىن سەزىندىك، ولاردىڭ رياسىز قولداۋىنا كۋا بولدىق. مەملەكەت تاعدىرىنا بەي-جاي قاراماي، داۋىس بەرۋ ناۋقانىنا اتسالىسقان بارشا ازاماتقا زور العىس ايتامىن! ۇلت مۇددەسىن تەرەڭ ءتۇسىنىپ، اتا زاڭدى قولداپ، داۋىس بەرۋدى تاريحي ميسسيا ساناعان جۇرتشىلىققا شىنايى ريزاشىلىعىمدى بىلدىرەمىن. بۇل ورايدا، پاۆلودار، اقتوبە، ماڭعىستاۋ، جامبىل، تۇركىستان، شىعىس قازاقستان، جەتىسۋ، قىزىلوردا وبلىستارىنىڭ جانە باسقا دا ايماقتاردىڭ اتا زاڭدى ماقۇلداپ، داۋىس بەرگەن تۇرعىندارىنا العىسىمدى ايتقىم كەلەدى»، - دەدى.

مەملەكەت باسشىسى: «سونداي-اق وسى تۇستا قازاقستان جاستارىنىڭ ەرەكشە بەلسەندى بولعانىن اتاپ ءوتۋ قاجەت. ولار زاڭعار جازۋشى ءابىش كەكىلباەۆ ايتىپ كەتكەن «ۇلتتىق جاۋاپكەرشىلىكتىڭ» وزىق ۇلگىسىن كورسەتتى. مۇنى زاڭدى قۇبىلىس دەپ ايتۋعا تولىق نەگىز بار. ويتكەنى جاڭا كونستيتۋتسيا، ەڭ الدىمەن، وسكەلەڭ ۇرپاقتىڭ يگىلىگى ءۇشىن قابىلدانىپ وتىر. بۇعان دەيىن دە ايتتىم، قازىر دە قايتالايمىن: ەلىمىزدىڭ بولاشاعى – جاستارىمىزدىڭ قولىندا! مەملەكەت باسشىسى رەتىندە مەن سىزدەرگە سەنەمىن، زور ءۇمىت ارتامىن! جاستارىمىزدىڭ قارىم-قابىلەتى ايرىقشا، تالانت-دارىنى مول، الەۋەتى زور، كۇش-جىگەرى مىقتى! قازاقستاندى الەمدەگى ەڭ وزىق، دامىعان ەلدەردىڭ قاتارىنا قوساتىن دا – سىزدەر! بۇعان ەش كۇمانىم جوق! بۇگىن تورگە وزىپ، تۇعىرىنا قونعان جاڭا حالىق كونستيتۋتسياسى سىزدەرگە باعدار بەرەتىن تەمىرقازىق بولادى. سەبەبى، بۇل – كەلەر ۇرپاقپەن بىرگە جاساي بەرەتىن قاسيەتتى قۇجات»، - دەدى.

قاسىم-جومارت توقاەۆ: «وسى ورايدا، مەن كونستيتۋتسيالىق رەفورما جونىندەگى كوميسسيانىڭ ناتيجەلى ەڭبەگىنە ايرىقشا توقتالعىم كەلەدى. كوميسسيا مۇشەلەرى وتە اۋقىمدى، ءتيىمدى جۇمىس اتقارىپ، مەملەكەت پەن قوعامنىڭ ءوزارا سەنىمى جانە سەرىكتەستىگى اسا ماڭىزدى ەكەنىن ايقىن كورسەتتى. جالپىۇلتتىق كواليتسيا مۇشەلەرى دە قاجىرلى قىزمەت ەتتى. ولار جاڭا كونستيتۋتسيانىڭ ءمان-مازمۇنىن جۇرتشىلىققا كەڭىنەن ءتۇسىندىرىپ، قاجەتتى ۇگىت-ناسيحات جۇمىسىن ويداعىداي اتقاردى. بۇگىن وسى تاريحي ساتكە وراي، مەن كوميسسيا قۇرامىندا بولعان بارشا ازاماتقا جانە كواليتسيا مۇشەلەرىنە ەرەكشە ريزاشىلىعىمدى بىلدىرەمىن. ەلىمىزدىڭ ءار ايماعى، اۋدانى مەن قالاسىندا قوعامدىق بەلسەندىلەر، ولاردىڭ ىشىندە ەرىكتىلەر، ياعني ۆولونتەرلەر جوعارى ازاماتتىق جاۋاپكەرشىلىك تانىتىپ، حالىق كونستيتۋتسياسىنىڭ قابىلدانۋىنا زور ۇلەس قوستى. بارشاڭىزعا راقمەتىمدى ايتامىن»، - دەدى.

پرەزيدەنت: «ءبىز حالىق كونستيتۋتسياسىن كەلەشەك ۇرپاق الدىنداعى جاۋاپكەرشىلىگىمىزدى تەرەڭ سەزىنە وتىرىپ قابىلدادىق. اتا زاڭ – قۋاتتى، كۇشتى، باسەكەگە قابىلەتتى قازاقستاننىڭ جاڭا جارعىسى. جاڭا كونستيتۋتسيا – كونە زاماننان بەرى بابالارىمىزعا باعدار بولعان دالا زاڭدارىنىڭ بۇگىنگى جالعاسى، ۇرپاقتار اراسىنداعى ساباقتاستىق كورىنىسى. زامان تالابىنا ساي جاڭعىرعان باس قۇجات مەملەكەتتىگىمىزدىڭ سان عاسىرلىق تاريحىنان حابار بەرەدى. قازىرگى كونستيتۋتسيا ناعىز ۇلت زاڭى دەگەن اتقا لايىق. ونىڭ ونە بويىندا بابالارىمىز امانات ەتكەن ەلدىك پەن ەرلىك رۋحى، سالت-ءداستۇر، جاسامپازدىق جانە جاڭاشىلدىق ۇعىمدارى توعىسقان. اتا زاڭ – مەملەكەت مۇددەسىنىڭ بولاتتاي بەرىك قالقانى. كونستيتۋتسيامىزدىڭ ەڭ باستى ماقساتتارى – جەرىمىزدىڭ تۇتاستىعىن، ەلىمىزدىڭ تاۋەلسىزدىگى مەن ەگەمەندىگىن قورعاۋعا، ازاماتتارىمىزدىڭ قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىن ساقتاۋعا، قوعامدىق ادىلەت پەن زاڭ ۇستەمدىگىن نىعايتۋعا كەپىلدىك بەرۋ، سونداي-اق ءبىلىم، عىلىم، يننوۆاتسيا مەن مادەنيەتتى دامىتۋ، تازالىقتى دارىپتەپ، تابيعاتتى قورعاۋدى قامتاماسىز ەتۋ. مەملەكەتىمىزدىڭ باس قۇجاتى – حالىق بولمىسىنىڭ مىزعىماس نىشانى، بەرەكەلى اۋىزبىرشىلىگىمىزدىڭ سيمۆولى»، - دەدى.

مەملەكەت باسشىسى: «ازاماتتارىمىز تاڭداعان جاڭا كونستيتۋتسيا قازاقستاننىڭ جاڭا داۋىرىنە جول اشادى! قازاقستان – اياعىنا نىق تۇرعان، حالىقارالىق بەدەلى بيىك مەملەكەت. ەلىمىز ىشكى تۇراقتىلىعىن ساقتاپ، وزگە جۇرتپەن دوستىق قاتىناس ورناتىپ، زور سەنىممەن العا قاراي قادام باسىپ كەلەدى. ەندى مەملەكەتىمىز دامۋدىڭ داڭعىل جولىنا تۇسەدى. سوندىقتان بىزگە تاتۋلىق پەن دوستىق، سابىرلىق پەن تاباندىلىق، جاسامپازدىق پەن ۇقىپتىلىق، ەڭبەكقورلىق پەن سەنىمدىلىك اۋاداي قاجەت. ءبىزدىڭ بيىك ماقساتتارىمىز، ناقتى جوسپارلارىمىز بار. كوپ سوزباي ءبارىمىز وسى مىندەتتەردى ىسكە اسىرۋعا كىرىسۋىمىز كەرەك»، - دەدى.

قاسىم-جومارت توقاەۆ: «شىن مانىندە، حالىق كونستيتۋتسياسىن ازىرلەۋ مەن قابىلداۋ جالپىۇلتتىق بىرلىكتىڭ سالتانات قۇرعانىن، جاڭعىرۋ ستراتەگياسى مەن رەفورمالار جاپپاي قولداۋ تاپقانىن اڭعارتادى. ارينە، بۇل قۇجاتتىڭ تاريحي ماڭىزىنا، قازىرگى قوعام مەن كەلەر ۇرپاق باعا بەرەدى. ال بىزگە مەملەكەتتىلىك جىلناماسىن جازۋ ميسسياسى جۇكتەلدى. بۇل – ابىرويلى ءارى جاۋاپتى ميسسيا. سونىمەن بىرگە ازاماتتىق وي-پىكىرىڭ ارقىلى تۋعان وتانىڭنىڭ دامۋ باعدارىن بەلگىلەۋگە بەرىلگەن سيرەك مۇمكىندىكتەردىڭ ءبىرى، تاعدىردىڭ سىيى. سوندىقتان ءبارىمىز تاريحي ءارى ۇلى بەتبۇرىستىڭ بەل ورتاسىنان تابىلىپ، تاعدىرشەشتى ساتكە كۋا بولدىق دەپ سەنىممەن ايتا الامىز. رەفەرەندۋمعا قاتىسىپ، ازاماتتىق جاۋاپكەرشىلىك پەن وتانشىلدىق تانىتقان بارشاڭىزعا العىس ايتامىن. اسىرەسە، جاستارعا شىنايى ريزاشىلىعىمدى بىلدىرەمىن. جاس بۋىن ەل جىلناماسىنا ەسىمدەرىن التىن ارىپپەن جازىپ، اتا زاڭ اۆتورلارىنىڭ بىرىنە اينالدى. قازاقستاننىڭ بۇگىنى مەن كەلەشەگى جاستاردىڭ قولىندا. بۇل – ەشقانداي ۇران ەمەس، قاراپايىم ءومىر زاڭى، مەملەكەتتىك ساياساتىمىزدىڭ وزەگى. رەفەرەندۋمنىڭ تابىستى وتۋىنە وراي مەنىڭ اتىما دوستاس مەملەكەتتەردىڭ باسشىلارى مەن حالىقارالىق ۇيىمداردىڭ جەتەكشىلەرىنەن قۇتتىقتاۋلار كەلىپ ءتۇسىپ جاتىر. ورايلى ءساتتى پايدالانا وتىرىپ، حالقىمىزعا قولداۋ كورسەتىپ، تىلەكتەستىكتەرىن جەتكىزگەن ارىپتەستەرىمە ريزاشىلىق بىلدىرەمىن»، - دەدى.

پرەزيدەنت: «الدىمىزدا اۋقىمدى جۇمىس تۇرعانىن، ءبىز مەملەكەتىمىزدى جان-جاقتى جاڭعىرتۋ جولىن ەندى عانا باستاعانىمىزدى ايرىقشا اتاپ وتكىم كەلەدى. دۇنيە دۇربەلەڭگە تولىپ، اينالامىزدا تۇراقسىزدىق بەلەڭ العان جاعدايدا بۇل جولدى ەڭسەرۋدىڭ وڭاي بولمايتىنى، ءتۇرلى كەدەرگىمەن بەتپە-بەت كەلەتىنىمىز انىق. الايدا جولدىڭ قيىندىعىنا قاراماي، العا قادام باسۋىمىز كەرەك. ول ءۇشىن ۇلتىمىز اۋىزبىرشىلىك تانىتىپ، جاۋاپتى ءارى جاسامپاز ءپاتريوتيزمنىڭ، تەرەڭ ءبىلىم مەن كاسىبيلىكتىڭ ۇلگىسىن كورسەتۋى قاجەت. ءبىز كوزدەگەن ماقساتىمىزعا جەتەمىز. جەڭىمپاز بولۋعا مىندەتتىمىز! مەن بۇگىن قول قويعان جارلىق اتا زاڭ ەرەجەلەرىن جۇزەگە اسىرۋدىڭ نەگىزگى باعىتتارى مەن شارالارىن ايقىندايدى. كوپ ۇزاماي پارلامەنت قاراۋىنا پرەزيدەنت، قۇرىلتاي، حالىق كەڭەسى، استانانىڭ مارتەبەسى جانە ەلىمىزدىڭ اكىمشىلىك-اۋماقتىق قۇرىلىسى تۋرالى جاڭا بەس كونستيتۋتسيالىق زاڭ ەنگىزىلەدى. سونىمەن قاتار سەگىز كونستيتۋتسيالىق زاڭعا جانە 60-تان استام زاڭعا، سونىڭ ىشىندە نەگىزگى كودەكستەرگە تۇزەتۋلەر ەنگىزۋ قاجەت. زاڭ شىعارۋ ۇدەرىسى الداعى پارلامەنت سايلاۋىمەن قاتار جۇرەدى. سايلاۋدى جاڭا سەسسيانىڭ اشىلۋىنا دەيىن وتكىزۋ جوسپارلانىپ وتىر. سول ۋاقىتقا دەيىن ءتيىستى زاڭنامالىق بازا ازىرلەۋدى تولىقتاي اياقتاعان ءجون. ەلىمىزدى قۇقىقتىق جانە ساياسي تۇرعىدان تۇبەگەيلى جاڭعىرتۋ جىل سوڭىنا دەيىن، ءتىپتى، كەلەسى جىلى دا جالعاسۋى مۇمكىن. الدىمىزدا قازىرگى بيلىك ينستيتۋتتارىن رەفورمالاپ، جاڭاسىن قۇرۋ، سونداي-اق ولاردىڭ قۇرىلىمى مەن كادرلىق قۇرامىن وزگەرتۋ مىندەتى تۇر. كونستيتۋتسيانىڭ تىڭ قاعيداتتارى قۇقىقتىق، ەكونوميكالىق، قوعامدىق-ساياسي ءومىرىمىزدىڭ، باسقاشا ايتقاندا، تۇتاس تىنىس-تىرشىلىگىمىزدىڭ اجىراماس بولشەگىنە اينالادى»، - دەدى.

مەملەكەت باسشىسى: «حالىق كونستيتۋتسياسى – ستراتەگيالىق سەنىم مانداتى جانە ۇزاقمەرزىمدى ماقساتتار مەن ورلەۋ جولىنا باستايتىن جاڭا قوعامدىق كەلىسىم. سوندىقتان ەلىمىز دامۋدىڭ جاڭا كەزەڭىنە قادام باستى دەپ سەنىممەن ايتۋعا بولادى. سوعان سايكەس، مەملەكەت پەن ازاماتتاردىڭ ىقپالداستىعى قايتا جاڭعىرۋى قاجەت. وزدەرىڭىزگە ءمالىم، بىلتىر قىلمىستىق جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلعاندارعا راقىمشىلىق جاسالدى. ەندى ازاماتتار مەن مەملەكەتتىڭ قاۋىپسىزدىگىنە قاتەر توندىرمەيتىن بىرقاتار قىلمىستىق جانە اكىمشىلىك قۇقىقبۇزۋشىلىق بويىنشا تاعى دا راقىمشىلىق جاريالاۋعا بولادى. ەلىمىزدە اكىمشىلىك ىستەر بويىنشا راقىمشىلىق العاش رەت جاسالاتىنىن اتاپ وتكىم كەلەدى. پارلامەنت قازىرگى سەسسيانىڭ سوڭىنا دەيىن ءتيىستى زاڭ قابىلداۋى كەرەك. بۇل – نەگىزگى زاڭداعى ادامگەرشىلىك يدەالدارى مەن پروگرەسسيۆتى قۇندىلىقتاردى قوعامدا ورنىقتىراتىن ماڭىزدى قادام. جاڭا كونستيتۋتسيا – حالقىمىزدىڭ ىنتىماق-بىرلىگىنىڭ جارقىن سيمۆولى. ونىڭ باپتارىندا ءاربىر قازاقستاندىقتىڭ ارمانى مەن اڭسارى، ۇرپاعىنىڭ باياندى بولاشاعىنا دەگەن ءۇمىتى مەن سەنىمى كورىنىس تاپقان. اتا زاڭ بارشا ازاماتتىڭ – وتانىمىزدىڭ شىنايى پاتريوتتارىنىڭ باستى باعدارىنا اينالادى. قازاقستاننىڭ جاڭا كونستيتۋتسياسى – الەمدىك وركەنيەتتىڭ بيىگىنە بەت العان ۇلتىمىزدىڭ بەرىك ءارى مىزعىمىز تۇعىرى. مەنىڭ بۇعان ەشقانداي كۇمانىم جوق. سىزدەردىڭ دە ءشۇبالارىڭىز بولمايدى دەپ ويلايمىن»، - دەدى.

قاسىم-جومارت توقاەۆ: «جاڭا كونستيتۋتسيانى قابىلداۋ – ۇلتتىڭ جاڭا ساپاسىن قالىپتاستىرۋ دەگەن ءسوز. بۇل – دۇرىس پەن بۇرىستى تاني بىلەتىن، جاقسى مەن جاماننىڭ ارا-جىگىن اجىراتا الاتىن، كەمەلىنە جەتكەن جۇرتتىڭ عانا قولىنان كەلەتىن ءىس. جاڭا كونستيتۋتسيا ەلدىگىمىزدىڭ تىرەگى، ەگەمەندىگىمىزدىڭ تۇعىرى بولادى. ونىڭ ءار نورماسى، ءار تارماعى تاۋەلسىزدىگىمىزدى نىعايتا تۇسەدى. ادىلدىك قاعيداتى باس قۇجاتتىڭ وزەگىنە اينالدى. سوندىقتان جاڭا اتا زاڭدى ادىلەتتى قازاقستاننىڭ تولقۇجاتى دەسەك، قاتەلەسپەيمىز. مەن ەل پرەزيدەنتى جانە كونستيتۋتسيا كەپىلى رەتىندە باس قۇجاتتاعى ەرەجەلەردىڭ مۇلتىكسىز ورىندالۋى ءۇشىن بار كۇش-جىگەرىمدى سالامىن. جاڭا كونستيتۋتسيامىزعا سايكەس ادال قىزمەت ەتۋگە سەرت بەرەمىن. ەلىمىز ارقاشان ءوسىپ-وركەندەي بەرسىن! قاسيەتتى وتانىمىز – قازاقستان رەسپۋبليكاسى ماڭگى جاساسىن!»، - دەدى.

Abai.kz