پاتشا زامانىنداعى ساياسي اۋرانى سيپاتتايتىن حاكىم ابايدىڭ: "بولدى دا پارتيا، ەل ءىشى جارىلدى", "بولىس بولدىم مىنەكي، بار مالىمدى شىعىنداپ" دەگەن ولەڭ جولدارى بارىمىزگە ءمالىم. 1917-جىلى "الاش" گازەتىندە جاريالانعان تومەندەگى جازبا "قازان توڭكەرىسى" قارساڭىنداعى قازاق قوعامىنىڭ شىنايى ساياسي بەينەسىن ءدال سۋرەتتەيدى. اباي ولەڭىنىڭ تۇسىندىرمەسى سپەتتى.

سايلاۋ

اقمەشىت – كوپ زاماننان بەرى سايلاۋ بولماي، بولىپ العان بولىستار، بيلەر، الدى-ارتىنا قارماي، قالتالارى قالىڭداپ، جۇرىستەرى شابانداپ، كوزدىڭ ەتى ىسكەندەي بولىپ بارا جاتىر ەدى. بۇلارعا حالىقتا شىداپ، نە كەرەك، دەگەن امىرىندە ەدى.

قازاق اراسىندا سايلاۋ بولعاندا، جۇرتتىڭ ەكىگە ءبولىنىپ پارتيا بولاتۇنى قازاقتىڭ ءجايىن، عۇرپىن بىلەتىن ادامدارعا ماعلۇم. مۇنداي پارتيادان سوڭ بولىس بولعان جاعى جوتاعا شىعىپ، بولا الماي قالعان جاعى نە ءتۇرلى «سىباعا»دان بوس قالىپ، سالىندىسى سۋعا كەتكەندەي بولىپ جۇرەتىنى تاعى ماعلۇم.

ەل ىشىندە ءبىر شىعىن تۇسسە، سايلاۋعا ات بايلانسا، ۇيلەر تىگىلسە، قويلار سويىلسا ءبارىن كوتەرەتىن سول جەڭىلگەن جاق. ەل ارالاپ جۇرگەندە دە بولىس جاعىنىڭ ادامدارىنىڭ يىعى كوتەرىڭكى، قالعان جاعىنىكى تۇسىڭكى. بار پايدا بولىس جاقتا. جۇرت ىشىندە بولعان «ايىپ» دا بۇل جاقتىڭ قالتاسىنا بارادى. «قارا شىعىن» دەگەن ولجا دا بولادى. ات قويىلىپ، انىقتالماي الىناتۇن جولدارى دا بولادى...

وسىنداي پايدا جۇلىندىرماي قويسىن با، قازاق ىشىندە سايلاۋ بولاردا، بولىس بولام دەگەن ادام بار مالىن سالىپ پارتيا كوبەيتەدى. «كوك قاسقا» سويىپ، قولدارىن قانعا باتىرىسىپ ۋاعدا قىلىسادى. قوراداعى مالدىڭ، ساندىقتاعى اقشانىڭ بىرلىگى قولدان كەتەدى. مىنە قازىردە وسى قىزىق قارا وزەك بولىسىنا قاراعان ەلدە «پەرەۆسكي ويازىندا» تۇر ەكەن. بولىس ساۋرامباي اقساقال جاسا 74 دە بولسا دا، دۇنيەدەن كەتپەي تۇرۋىنا كوزى جەتكەن سوڭ، بولىستىقتى دا ەشقايدا جىبەرمەي ۇستاپ تۇرماق نيەتتە كورىنەدى.

اقساقالدا 200 قوي بار ەكەن، ءبىراز كۇندە ءجۇزىن سويىپ وزىنە قاراعان پارتياشىلارعا جەگىزگەن. قويمەن دە تۇرماي 70 تۇيەنىڭ 30 ى سويىلعان، 80 جىلقىنىڭ 30-40 ى سويىلعان. اقشادايدا 2-3 مىڭ شاشقان بولسا كەرەك.

قىسقاسى: قازاقتاردىڭ وزدەرىنىڭ ايتۋىنا قاراعاندا بولىس اعايدىڭ ءار كۇنگى شىعىنى 300 سوم شاماسى بولسا كەرەك.

ساۋرامباي اقساقال قايتادان بولىس بولىپ السا بۇل شاشقان اقشاسىن، سويعان مالىن جىلدامىراق جيىپ الاتىنىنا ەشكىم تالاسپايدى عوي. بىراق بولا الماي قالسا سوندا سورى قاينايدى عوي! اقمەشىت قازاقتارىنىڭ سوزىنە قاراعاندا، ساۋرامباي اقساقال بۇل جولى وت باسىن شۇقىپ، جەرگە قاراپ قالۋى اسپانداعى جۇلدىزداي-اق انىق بولسا كەرەك.

بولىستىقتان دا، مالدان دا ايىرىلىپ شىعا بەرسە، 74 جاستاعى اعايدىڭ قارىق ولجاعا باتقانى عوي!

وسىنداي باس ادامدارى بار قازاق حالقى قايتىپ العا كەتەدى؟!

بۇل بولىس اعامىزدىڭ ەكى قاتۇنى بار ەدى. ۇلكەن قاتۇنى – ول سارى، 60 جاستا، توقال قاتۇنى ايشىق 26 جاسىندا. ەندى قارتايعاندا بولىستىققا تالاسپاي-اق، وت باسىندا قۇداي دەپ، ايشىق جەڭگەيگە قاراي وتىراتۇن ءجونى بار ەداۋ!

74-كە كەلىپ جەلىككەن زامان وسى.

سۇلەيمەن نايمان بالاسى.

"الاش" گازەتى. 1917 ج. تاشكەن.

دايىنداعان: اباي مىرزاعالي

Abai.kz