باسى: تد-سىز ءداۋىردىڭ دۇلدۇلدەرى

فۋتبولدان الەم چەمپيوناتتارىنىڭ قاي-قايسىسىندا دا ەرەكشە كوزگە تۇسكەن ۇزدىك فۋتبولشىلار بولادى. وتكەن جولى ءبىز 1930, 1934, 1938 جانە 1950 جىلدارى جاقسى تانىلعان جاھان فۋتبولىنىڭ جامپوزدارى جونىندە ءسوز قوزعاعان ەدىك. ەندى ودان كەيىنگى دوپ دودالارىندا جارقىراي كورىنگەن جۇلدىزدارعا از-كەم توقتالامىز.

1954 جىلعى دوپ دوداسىنان باستاپ قانا مۇنداي دەڭگەيدەگى فۋتبول جارىستارىنان تىكەلەي تەلەرەپورتاجدار كورسەتىلە باستادى. دەگەنمەن قازاق اۋىلدارىنا سول ءبىر «قوبديشانىڭ» كەلە باستاۋىنا دا ءالى ءبىراز ۋاقىت بار-تىن. ياعني بۇل كەزەڭدەگى فۋتبول تارلاندارىن دا ءدال قازىرگىدەي ناعىز  تەلەجۇلدىزدار دەۋگە ءالى ەرتە ەدى.

سۋرەت: sportpanorama.by سايتىنان الىندى.

زەڭبىرەك

حح عاسىردىڭ ۇزدىك فۋتبولشىلارىنىڭ ءبىرى بولىپ تانىلعان ۆەنگر فەرەنتس پۋشكاشتىڭ ەڭ جارقىراي كوزگە تۇسكەن كەزى – 50-جىلدار ەدى. 1954 جىلعى الەمدىك دوپ دوداسىندا ول 3-اق ويىنعا قاتىسسا دا، جۇرتشىلىق ونى ۇزدىك ويىنشى دەپ تانىدى. سوققىسىنىڭ قاتتىلىعىنا قاراي ونى ارىپتەستەرى «زەڭبىرەك» دەپ اتايتىن. الايدا شابۋىلشىنىڭ دا، كوماندانىڭ دا تاماشا ويناعانىنا قاراماستان دۇنيەجۇزىلىك بىرىنشىلىكتىڭ التىن جۇلدەسى ۆەنگرلەرگە بۇيىرمادى. ولار شۆەيتساريانىڭ بەرن قالاسىندا وتكەن فينالدا باتىس گەرمانيا فۋتبولشىلارىنان 2:3 ەسەبىمەن ۇتىلدى.

1927 جىلدىڭ 2 ساۋىرىندە بۋداپەشتتە دۇنيەگە كەلگەن فەرەنتس پۋشكاش ءوز ەلىنىڭ «كيشپەشت»، «گونۆەد» كلۋبتارىندا وينادى. 1945 جىلى ۆەنگريا قۇراماسى ساپىنداعى العاشقى ويىنىن وتكىزدى (جالپى ول ۆەنگر قۇراماسىندا 85 ويىن وتكىزىپ، 84 گول سوققان). 1952 جىلى قۇرامانىڭ كاپيتانى بوپ سايلاندى. پۋشكاش باستاعان ۆەنگريا قۇراماسى سول جىلى حەلسينكيدە وليمپيادا چەمپيونى اتاندى.

1956 جىلى ماجار ەلىندە بۇرق ەتە تۇسكەن كەڭەس وداعىنىڭ ەزگىسىنە قارسى توڭكەرىس باسىپ-جانشىلعان سوڭ، مادريدكە قاشىپ كەتىپ، «رەالدا» ونەر كورسەتتى. ونىڭ قۇرامىندا چەمپيوندار كۋبوگىن جەڭىپ الدى. 1962 جىلى يسپانيا قۇراماسىنىڭ ساپىندا الەم چەمپيوناتىنا قاتىستى.

سۋرەت: sport-express.ru سايتىنان الىندى.

«فونتان»

تاقىرىپشاعا قاراپ، «ءبىر ارىپتەن قاتە كەتىپتى-اۋ...» دەپ ويلاماڭىز. ويتكەنى سول كەزەڭدەگى جۋرناليستەر فرانتسۋز شابۋىلشىسى جيۋست فونتەنگە «گولداردىڭ فونتانى» دەگەن ايدار تاعىپتى.

فونتەن 1933 جىلدىڭ 18 تامىزىندا ماروككودا دۇنيەگە كەلگەن. اكەسى – فرانتسۋز، شەشەسى – يسپان. ماروككونىڭ «مارراكەش»، «كاسابلانكا»، فرانتسيانىڭ «نيتستسا»، «رەيمس» كلۋبتارىندا ونەر كورسەتكەن ول فرانتسيا ۇلتتىق قۇراماسىندا (1956-1960) 21 ماتچ وتكىزىپ، 30 دوپ سوعىپتى. ستاتيستيكتەردىڭ ەسەپتەۋىنشە، ول جالپى فۋتبولشىلىق عۇمىرىندا 320 ويىن ويناپ، 370 گول سوققان!

1958 جىلى ول قۇرامانىڭ نەگىزگى قۇرامىندا ەمەس ەدى. تەك شابۋىلشى رەنە بليار جاراقات الىپ، تىزىمنەن سىزىلىپ تاستالعان سوڭ عانا سونىڭ ورنىن باسقان فونتەن ءبىر چەمپيوناتتا 13 گول سوعىپ، الەمدىك رەكورد جاسادى. تاعى ءبىر تاماشا كورسەتكىش: ول – ءبىر فينالدىق ءتۋرنيردىڭ بارلىق ويىنىندا الاڭنان گولسىز كەتپەگەن تۇڭعىش فۋتبولشى (بۇل رەكوردتى 1970 جىلى برازيليالىق جايرزينو قايتالادى).

1960 جىلى ول اياعىن ەكى جەردەن سىندىرىپ الىپ، نەبارى 27 جاسىندا فۋتبولمەن قوش ايتىسۋعا ءماجبۇر بولدى. ايتپەسە رەكوردتىڭ كوكەسىن كورسەتەر مە ەدى، كىم بىلەدى...

سۋرەت: reddit.com سايتىنان الىندى.

حالىق قۋانىشى

برازيليانىڭ وسى ءبىر عاجايىپ فۋتبولشىسىنىڭ تولىق اتى-ءجونى – مانۋەل (مانە) فرانسيسكو دوس سانتوس. بىراق بۇكىل الەم ونى گاررينچا دەگەن لاقاپ اتپەن تانيدى. «گاررينچا» – برازيليانىڭ تاۋلى وڭىرلەرىندە عانا كەزدەسەتىن، حالىق سەنىمى بويىنشا، ادامدارعا باقىت اكەلەتىن كىپ-كىشكەنتاي عانا قۇس ەكەن. فۋتبولشىنى جۇرتتىڭ نەگە ولاي اتاپ كەتكەنى قازىر ەشكىمنىڭ ەسىندە جوق، بىراق وزىمەن «اتتاس» قۇس سەكىلدى گاررينچانىڭ دا قانشاما جىل بويى ادامدارعا باقىت سىيلاعانى راس. جانكۇيەرلەردىڭ وعان «حالىق قۋانىشى» دەپ ايدار تاعۋى استە تەگىن ەمەس.

1933 جىلى كەدەي وتباسىندا دۇنيەگە كەلگەن مانەنىڭ تابيعي كەمىستىگى بار ەدى – وڭ اياعى سول اياعىنان التى سانتيمەتر قىسقا بولاتىن. بىراق بۇل ونىڭ فۋتبول ويناۋىنا كەدەرگى بولا العان جوق. «قايتا ءتۇرلى فينتتەردى مەڭگەرۋىنە ءتىپتى كومەكتەستى» دەپ تە جازادى برازيليالىق جىلناماشىلار.

ۇلتتىق قۇراما ساپىندا 60 ويىن وتكىزىپ، 17 گول سوققان شابۋىلشى ەڭ اۋەلى 1958 جىلعى الەم چەمپيوناتىندا كوزگە ءتۇستى. العى شەپتەگى گاررينچا – ۆاۆا – پەلە ۇشتىگىنىڭ ويىنى عالامات ەدى. ال 1962 جىلى پەلە جاراقات الىپ، ساپتان شىعىپ قالعان سوڭ، ول شابۋىلداعى «ءبىرىنشى سكريپكاعا» اينالدى. ماماندار چيليدەگى الەمدىك دوپ دوداسىن ءبىر اۋىزدان «گاررينچانىڭ چەمپيوناتى» دەپ اتادى.

«بوتافوگو»، «كورينتيانس»، «پورتۋگەزا»، «فلامەنگو» كلۋبتارىندا ويناعان.

1983 جىلدىڭ 20 قاڭتارىندا قايتىس بولعان. ريو-دە-جانەيروداعى «بوتافوگو» كلۋبىنىڭ ستاديونىندا وعان بيىكتىگى 2,5 مەترلىك ەسكەرتكىش قويىلعان. ەل استاناسى – برازيليا قالاسىنداعى ستاديون «مانە گاررينچا» دەپ اتالادى.

«گاررينچا دۇنيەگە بالا بوپ كەلىپ، سول بالا كۇيىندە كەتتى، – دەپتى دوسى، تالاي جىلعى كوماندالاس سەرىگى نيلتون سانتوس. – ول تيتتەيىنەن ءبىر-اق ويىنشىققا – الا دوپقا عانا اربالعان ەدى...».

سۋرەت: football-pitch.ru سايتىنان الىندى.

«موزامبيكتەن شىققان قارا مارجان»

پورتۋگاليا فۋتبولىنىڭ جارىق جۇلدىزى ەيسەبيوعا جانكۇيەرلەر مەن جۋرناليستەردىڭ تاقپاعان ايدارى جوق: «ەۋروپالىق پەلە»، «قارا قابىلان»، ت.ب. سونىڭ ىشىندە شابۋىلشىعا مايلى كۇيەدەي جابىسقانى – «موزامبيكتەن شىققان قارا مارجان» دەگەن ات.

وسى لاقاپ اتتان كورىنىپ تۇرعانداي، ەيسەبيو دا سيلۆا فەررەيرا 1941 جىلى پورتۋگاليانىڭ افريكاداعى وتارلارىنىڭ ءبىرى – موزامبيكتە دۇنيەگە كەلگەن. 100 مەتر قاشىقتىققا جۇگىرۋدەن جاسوسپىرىمدەر اراسىندا ەل چەمپيونى اتانعان ول كەيىن فۋتبولعا اۋىسقان. 1961 جىلى «بەنفيكامەن» شارت جاساسىپ، 14 جىل بويىنا ليسسابوندىق كلۋبتىڭ نامىسىن قورعاعان، 9 رەت ەل چەمپيونى اتانعان. ال 1962 جىلى فينالدا ءمادريدتىڭ «رەالىن» جەڭىپ (5:3), چەمپيوندار كۋبوگىن ۇتىپ العان. ەسەپ 3:3 بولىپ تۇرعان كەزدە شەشۋشى ەكى گولدى سوققان كىم دەپ ويلايسىزدار؟ ارينە، ەيسەبيو!

جالپى، ول تۋمىسىنان سۇرمەرگەن بولسا كەرەك. جاي وعىنداي جىلدام شابۋىلشىنىڭ سوققىسى دا سويقان ەدى. ءتىپتى ول دوپتى قاتتى جۇگىرىپ كەلە جاتىپ تا تەبە بەرەتىن: مۇنداي كۇتپەگەن سوققىلار تالاي قاقپاشىنى قاپى قالدىرعانى انىق. ەيسەبيو 6 رەت پورتۋگاليا چەمپيوناتىنىڭ سۇرمەرگەنى اتاندى، كەيدە ءتىپتى بۇكىل ەۋروپادا ودان ارتىق مەرگەن تابىلماعان جىلدار دا بار. 1968 جىلى 42, 1973 جىلى 40 دوپ سوققان گول «التىن بۋتسى» جۇلدەسىن يەلەندى.

پورتۋگاليا قۇراماسىنىڭ ساپىندا 64 ويىن وتكىزىپ، 41 گول سوققان «قارا مارجان» 2014 جىلى قايتىس بولدى. ليسسابونداعى «ەستاديو لۋج» ستاديونىندا وعان كوزى تىرىسىندە-اق ەسكەرتكىش قويىلعان.

ساكەن سىبانباي

Abai.kz