قاشاندا ۇلى تۇلعالار ارتىنا ۇلى اڭىزدار قالدىرىپ كەتەدى ەمەس پە؟! اتا قازاق بۇندايدى «ارتىنان اڭىز ەرگەن» دەپ سيپاتتايدى. الەم ادەبيەتىنىڭ ۇلى تۇلعاسى شەكسپير مەن ونىڭ جۇبايى ەنن حەتەۋەي  اراسىنداعى قارىم-قاتىناس عاسىرلار بويى زەرتتەۋشىلەردىڭ نازارىنان تۇسپەي كەلەدى. ولاردىڭ نەكەسى، وتباسىلىق ءومىرى جانە ءبىر-بىرىنە دەگەن سەزىمى تۋرالى ناقتى دەرەكتەر از بولعانىمەن، ءتۇرلى تاريحي جازبالار مەن ادەبي ينتەرپرەتاتسيالار بۇل تاقىرىپتى ءالى كۇنگە دەيىن جۇمباق كۇيىندە قالدىرعان.

اسىعىس نەكە جانە العاشقى وتباسىلىق ءومىر

تاريحي دەرەكتەرگە سۇيەنسەك، شەكسپير مەن ەنن حەتەۋەي 1582 جىلى ۇيلەنىپتى. سول كەزدە شەكسپير نەبارى 18 جاستا، ال ەنن 26 جاستا ەكەن. زەرتتەۋشىلەردىڭ باسىم بولىگى ولاردىڭ نەكەسى قىزدىڭ جۇكتى بولۋىنا بايلانىستى اسىعىس شەشىم قابىلدانعان بولۋى مۇمكىن دەگەن پىكىر ايتادى. بۇل بولجام ولاردىڭ تۇڭعىشى سيۋزاننانىڭ ولار ۇيلەنگەننەن كەيىن شامامەن التى اي وتكەن سوڭ دۇنيەگە كەلۋىمەن نەگىزدەلەدى.

كەيىنىرەك وتباسىندا ەگىزدەر – حەمنەت پەن دجۋديت دۇنيەگە كەلەدى. وسىدان سوڭ شەكسپير لوندونعا اتتانىپ، شىعارماشىلىق جانە اكتەرلىك قىزمەتكە دەن قويادى. ول ءومىرىنىڭ باسىم بولىگىن اعىلشىندار استاناسىندا وتكىزىپ، وتباسىنان ۇزاق ۋاقىت بويى بولەك جۇرەدى.

XV-XVI عاسىرلارداعى انگليادا ەرلى-زايىپتىلاردىڭ ۇزاق ۋاقىت بولەك تۇرۋى سيرەك قۇبىلىس ەمەس ەدى. سوندىقتان شەكسپيردىڭ لوندوندا، ال وتباسىنىڭ ستراتفوردتا ءومىر ءسۇرۋى ولاردىڭ اراسىنا سالقىندىق ءتۇستى دەگەن پىكىردى جوققا شىعارادى. دەگەنمەن، كەيبىر ادەبيەتتانۋشىلار شەكسپير پەسالارىنداعى وتباسى بەينەسىنە سۇيەنە وتىرىپ، ونىڭ نەكەلىك ءومىرى كۇردەلى بولعان دەگەن جورامال جاسايدى. ونىڭ شىعارمالارىندا ەرلى-زايىپتىلار ۇنەمى الشاق، كەيدە قاراما-قايشىلىقتا بەينەلەنەدى. مىسالى، «گاملەت» پەن «ماكبەتتەگى» نەكەلىك قاتىناستار تراگەديالىق سيپاتقا يە.

سۋرەت: wikipedia.org سايتىنان الىندى.

قايتا ورالۋ جانە «ەكىنشى ەڭ جاقسى توسەك»

شەكسپيردىڭ 1610-جىلداردىڭ باسىندا ستراتفوردقا ورالۋى ونىڭ وتباسىمەن قايتا تابىسۋى دەپ ەسەپتەگەن ءجون. الايدا بۇل بولجامدى ناقتىلايتىن دەرەكتەر جوق.  ونىڭ ءومىرىن زەرتتەۋشىلەر اراسىندا ەڭ كوپ تالقىلاناتىن ماسەلە – شەكسپيردىڭ وسيەتى. وندا ول جۇبايىنا تەك «ەكىنشى ەڭ جاقسى توسەگىن» قالدىرعان. كەيبىر تاريحشىلار مۇنى سالقىن قارىم-قاتىناستىڭ بەلگىسى رەتىندە قاراستىرسا، تاعى بىرەۋلەرى كەرىسىنشە، سول داۋىردە توسەك ەڭ قىمبات ءارى جەكە سيمۆول بولعاندىقتان، بۇل سۇيىسپەنشىلىك يشاراسى بولۋى مۇمكىن دەيدى.

«ەكى ەنن» تۋرالى داۋلى دەرەك

كەيبىر تاريحي قۇجاتتاردا شەكسپيردىڭ اتىمەن بايلانىستى تاعى ءبىر ايەل – ەنن ۋەيتلي اتالادى. ۆۋستەردەگى شىركەۋ جازبالارىندا وعان قاتىستى نەكە رۇقساتى كورسەتىلگەن دەگەن دەرەك بار. بۇل قۇجاتتار شەكسپيردىڭ حەتەۋەيمەن نەكەسىنە وتە جاقىن ۋاقىتتا تىركەلگەن.

وسىدان «شەكسپير ەكى ايەلدىڭ اراسىندا بولعان با؟» دەگەن بولجامدار تۋعان. ءبىر دەرەك بويىنشا، ول ۋەيتليگە ۇيلەنگىسى كەلگەن، بىراق حەتەۋەيدىڭ جۇكتىلىگى ونى وتباسىلىق نەكەگە يتەرمەلەگەن. دەگەنمەن، كوپتەگەن زەرتتەۋشىلەر بۇل دەرەكتىڭ قاتە جازبا، باسقا ادامعا قاتىستى بولۋى نەمەسە تاريحي شاتاسۋ بولۋى مۇمكىن ەكەنىن ايتادى.

اڭىز بەن اقيقات اراسىنداعى شەكسپير

شەكسپيردىڭ ماحاببات ءومىرى تۋرالى ناقتى دەرەكتەر از بولعاندىقتان، ونىڭ جەكە ءومىرى كوبىنە اڭىز بەن ادەبي قيالدىڭ اراسىنا ءسىڭىپ كەتكەن. سوعان قاراماستان، ول الەمدىك دراماتۋرگيادا ماحاببات پەن وتباسى تاقىرىبىن ەڭ تەرەڭ اشقان اۆتورلاردىڭ ءبىرى بولىپ قالا بەرەدى.

بۇگىندە شەكسپير مەن ەنن حەتەۋەيدىڭ تاريحى – تەك ءبىر وتباسىنىڭ حيكاياسى عانا ەمەس. سونىمەن قاتار ادام سەزىمىنىڭ كۇردەلىلىگى مەن تاريحتىڭ جۇمباقتىعىن كورسەتەتىن مادەني فەنومەن رەتىندە قاراستىرىلادى.

دۇيسەنالى الىماقىن

Abai.kz