قازاقستاننىڭ تسيفرلىق بولاشاعى نەگە وقشاۋلانۋعا ەمەس، تاڭداۋ مۇمكىندىگىنە بايلانىستى

قازاقستان تسيفرلىق دامۋىنىڭ ماڭىزدى كەزەڭىندە تۇر. ەل مەملەكەتتىك قىزمەتتەردى جاڭعىرتۋدى جەدەلدەتىپ، ينۆەستيتسيا تارتۋعا جانە دەرەكتەر مەن جاساندى ينتەللەكت سالاسىندا وڭىرلىك كوشباسشى بولۋعا ۇمتىلىپ جاتقاندىقتان، تسيفرلىق ەگەمەندىككە قاتىستى پىكىرتالاستار جاڭا وزەكتىلىككە يە بولىپ وتىر.

كوبىنە ەگەمەندىك ءالى دە تەحنولوگيالىق ءوزىن-ءوزى قامتاماسىز ەتۋ رەتىندە تۇسىندىرىلەدى: جۇيەلەردى ەل ىشىندە ورنالاستىرۋ، سىرتقى تاۋەلدىلىكتەردى شەكتەۋ جانە جاھاندىق پلاتفورمالاردى پايدالانۋدى تەجەۋ. الايدا قازىرگى تسيفرلىق ەكونوميكادا ەگەمەندىك باسقاشا انىقتالادى.

تسيفرلىق ەگەمەندىك — بۇل سانالى تەحنولوگيالىق شەشىمدەر قابىلداۋ جانە جاعداي وزگەرگەن سايىن ولاردى بەيىمدەي الۋ قابىلەتى. ول تسيفرلىق وقشاۋلانۋعا كوشۋدى نەمەسە تەك جەرگىلىكتى ينفراقۇرىلىمدى پايدالانۋدى تالاپ ەتۋدى بىلدىرمەيدى. اڭگىمە باقىلاۋ، باسقارۋ جانە تۇراقتىلىق تۋرالى — ياعني جوعارى جۇكتەمە جاعدايىندا دا اسا ماڭىزدى جۇيەلەردىڭ قاۋىپسىزدىگىن، قولجەتىمدىلىگىن جانە جاۋاپكەرشىلىكپەن باسقارىلۋىن قامتاماسىز ەتۋ قابىلەتى تۋرالى.

بۇل ايىرماشىلىق قازاقستان ءۇشىن ەرەكشە ماڭىزدى. تسيفرلىق تەحنولوگيالار — بۇلتتىق ەسەپتەۋلەر، دەرەكتەر پلاتفورمالارى جانە جاساندى ينتەللەكت — ەنەرگەتيكا نەمەسە كولىك جەلىلەرىمەن سالىستىرۋعا بولاتىن بازالىق ينفراقۇرىلىمعا اينالدى. بۇگىندە نەگىزگى ماسەلە تەحنولوگيالاردىڭ فيزيكالىق تۇرعىدان قايدا ورنالاسقانىندا ەمەس، ولاردى ءتيىمدى باسقارۋعا بولا ما، ازاماتتار ولارعا سەنە الا ما جانە بيزنەس ولارعا ارقا سۇيەي الا ما دەگەن سۇراقتاردا.

ينفراقۇرىلىمدىق امبيتسيالار باسقارۋمەن بەكىتىلۋى ءتيىس

قازاقستاننىڭ تسيفرلىق نەگىزىن نىعايتۋعا دەگەن ۇمتىلىسى ءىرى ينفراقۇرىلىمدىق باستامالاردان كورىنەدى. ەكىباستۇزداعى Data Center Valley جوباسى ەلدى دەرەكتەردى وڭدەۋ، بۇلتتىق سەرۆيستەر جانە جاساندى ينتەللەكتكە نەگىزدەلگەن شەشىمدەر ءۇشىن وڭىرلىك ورتالىق رەتىندە ورنىقتىرۋعا باعىتتالعان ستراتەگيالىق نيەتتى كورسەتەدى. اۋقىمى، ەنەرگەتيكالىق مۇمكىندىكتەرى جانە گەوگرافيالىق ارتىقشىلىقتارى ارقاسىندا بۇل جوبا ەكونوميكانى ارتاراپتاندىرۋعا، شەتەلدىك ينۆەستيتسيا تارتۋعا جانە ۇلتتىق تۇراقتىلىقتى ارتتىرۋعا ىقپال ەتە الادى.

سونىمەن قاتار ينفراقۇرىلىمنىڭ ءوزى ەگەمەندىككە كەپىلدىك بەرمەيدى. دەرەكتەر ورتالىقتارى — قۇرال، بىراق تۇپكى ماقسات ەمەس. ولاردىڭ تابىسى قاۋىپسىزدىك، تەحنيكالىق ىسكە اسىرىلۋ جانە ەكونوميكالىق تيىمدىلىك اراسىنداعى تەپە-تەڭدىكتى قامتاماسىز ەتەتىن يكەمدى ءارى بولجامدى باسقارۋ تەتىكتەرىنە، سونداي-اق يننوۆاتسيالىق سەرۆيستىك مودەلدەرگە بايلانىستى. ينۆەستورلارعا، وپەراتورلارعا جانە پايدالانۋشىلارعا ايقىندىق قاجەت: تاۋەكەلدەر قالاي باعالانادى، جاۋاپكەرشىلىك قالاي بولىنەدى جانە تالاپتاردىڭ ورىندالۋى ءىس جۇزىندە قالاي قامتاماسىز ەتىلەدى. مۇنداي ايقىندىق بولماسا، ءتىپتى ەڭ زاماناۋي ينفراقۇرىلىمنىڭ ءوزى تولىق پايدالانىلماي قالۋى مۇمكىن.

الەمدە ەڭ تۇراقتى تسيفرلىق ەكوجۇيەلەر مىقتى جەرگىلىكتى ينفراقۇرىلىمدى اشىق، تاۋەكەلگە نەگىزدەلگەن باسقارۋمەن ۇشتاستىرادى. ولار تەحنولوگيالار دامىعان سايىن ىسكە اسىرۋ نەمەسە بەيىمدەۋ قيىن بولۋى مۇمكىن قاتاڭ تالاپتارعا ەمەس، جاۋاپكەرشىلىككە، اشىقتىققا جانە قىزمەتتەردىڭ ۇزدىكسىزدىگىنە باسىمدىق بەرەدى.

بۇلتتىق تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋ — ەكونوميكالىق مۇمكىندىك

مۇنداي تەپە-تەڭدىك بۇلتتىق تەحنولوگيالار تۋرالى ءسوز بولعاندا ەرەكشە ماڭىزدى. حالىقارالىق تاجىريبە بۇلتتىق شەشىمدەردى ەنگىزۋ ونىمدىلىكتىڭ ارتۋى، يننوۆاتسيالاردىڭ جەدەلدەۋى جانە ستارتاپتار مەن شاعىن جانە ورتا بيزنەس ءۇشىن كەدەرگىلەردىڭ تومەندەۋى ەسەبىنەن 2033 جىلعا قاراي ءجىو-ءنىڭ شامامەن 4%-ىنا تەڭ ەكونوميكالىق اسەر بەرە الاتىنىن كورسەتەدى.

قازاقستان ءۇشىن بۇل الەۋەت ۇلتتىق باسىمدىقتارمەن تىكەلەي سايكەس كەلەدى: مەملەكەتتىك قىزمەتتەردى جاڭعىرتۋ، IT-ەكسپورتتى دامىتۋ جانە ەنەرگەتيكا، قارجى، ءبىلىم بەرۋ مەن دەنساۋلىق ساقتاۋ سياقتى سالالاردا جي نەگىزىندەگى ءوسىمدى ىنتالاندىرۋ.

بۇل تۇراقتىلىققا قويىلاتىن تالاپتار ءبىر جاعىنان سەنىمدى، ەكىنشى جاعىنان ءىس جۇزىندە قولدانۋعا بولاتىن بولۋى ءۇشىن مەملەكەتتىك ورگاندار، تەحنيكالىق ساراپشىلار جانە نارىق قاتىسۋشىلارى اراسىندا تۇراقتى ديالوگ قاجەت ەكەنىن كورسەتەدى.

ەرەجەلەر ايقىن، تەڭگەرىمدى جانە تەحنيكالىق تۇرعىدان ىسكە اسىرىلاتىن بولعاندا، ولار تالاپتاردىڭ ساقتالۋىن جانە بولجامدىلىقتى ارتتىرۋ ارقىلى ەگەمەندىكتى نىعايتادى. ال ەرەجەلەر تۇسىنىكسىز نەمەسە ناقتى جاعدايمەن ۇيلەسپەگەن كەزدە، ولار تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋدى باياۋلاتىپ، ينۆەستيتسيانى تەجەۋى مۇمكىن. 

تۇراقتىلىق — ەگەمەندىكتىڭ ناقتى ولشەمى

تۇپتەپ كەلگەندە، تسيفرلىق داۋىردەگى ەگەمەندىك ساياسي مالىمدەمەلەرمەن ەمەس، ناقتى ناتيجەلەرمەن ولشەنەدى. ازاماتتار ىركىلىستەر كەزىندە تسيفرلىق مەملەكەتتىك قىزمەتتەرگە سەنە الا ما؟ بيزنەس كيبەرينتسيدەنتتەر نەمەسە ينفراقۇرىلىمدىق اقاۋلار كەزىندە جۇمىسىن جالعاستىرا الا ما؟ مەملەكەت يننوۆاتسيالاردىڭ ارتىقشىلىقتارىن پايدالانا وتىرىپ، قاداعالاۋ مەن باقىلاۋدى ساقتاي الا ما؟

بۇل سۇراقتارعا جاۋاپتى تۇراقتىلىق بەرەدى. رەزەرۆتەۋ، تۇسىنىكتى باسقارۋ جانە دۇرىس قۇرىلعان تاۋەلدىلىكتەر ارقىلى تۇراقتىلىق ەسكەرىلە وتىرىپ جوبالانعان جۇيەلەر ىركىلىستەر مەن داعدارىستارعا ءتيىمدى توتەپ بەرە الادى.

ماڭىزدىسى، تۇراقتىلىق وقشاۋلانۋدى تالاپ ەتپەيدى. كەرىسىنشە، تەحنولوگيالىق سەرىكتەستەر مەن ارحيتەكتۋرالاردى ءارتاراپتاندىرۋ، باسقارۋ تەتىكتەرى جاۋاپكەرشىلىك پەن باقىلاۋدى قامتاماسىز ەتكەن جاعدايدا، تاۋەكەلدەردى ءجيى تومەندەتەدى.

قازاقستان ءۇشىن بۇل بۇلتتىق تەحنولوگيالار مەن جاساندى ينتەللەكتكە «جەرگىلىكتى» جانە «شەتەلدىك» دەگەن ەكى جاقتى تاڭداۋ رەتىندە ەمەس، ۇلتتىق باسىمدىقتارعا سايكەس باسقارۋعا بولاتىن ستراتەگيالىق قۇرالدار رەتىندە قاراۋ قاجەت ەكەنىن بىلدىرەدى.

بۇل سونداي-اق Data Center Valley سياقتى جوبالاردى ينفراقۇرىلىمدى، داعدىلاردى، رەتتەۋدى جانە حالىقارالىق ىنتىماقتاستىقتى بىرىكتىرەتىن كەڭىرەك ەكوجۇيەنىڭ بولىگى رەتىندە قاراستىرۋدى بىلدىرەدى.

بولاشاققا باعىتتالعان تاڭداۋ

قازاقستان كۇردەلى جاعدايلاردا پراگماتيكالىق ءارى تەڭگەرىمدى ستراتەگيالاردى ۇستانۋعا قابىلەتتى ەكەنىن بىرنەشە رەت كورسەتتى. ءدال وسىنداي ءتاسىل ونىڭ تسيفرلىق بولاشاعىن دا ايقىنداي الادى. باسقارۋ تەتىكتەرىن جەتىلدىرۋ، تۇراقتىلىق تالاپتارىن تەحنيكالىق شىندىقپەن ۇيلەستىرۋ جانە ينۆەستورلار مەن يننوۆاتورلارمەن اشىق ديالوگتى ساقتاۋ ارقىلى ەل ەگەمەندىگىن دە، باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن دە نىعايتا الادى.

تسيفرلىق ەكونوميكادا ەگەمەندىك تاڭداۋدى شەكتەۋدە ەمەس، تاڭداۋ مۇمكىندىگىنىڭ بولۋىندا.

تاڭداي ءبىلۋ، باسقارا ءبىلۋ جانە بەيىمدەلە ءبىلۋ — مەملەكەتتەرگە تەحنولوگيالار جىلدام وزگەرىپ جاتقان الەمدە تۇراقتىلىقتى ساقتاۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن قابىلەتتەر.

قازاقستاننىڭ مىندەتى ءارى مۇمكىندىگى — ءوزىنىڭ ينفراقۇرىلىمدىق امبيتسيالارى مەن ساياسي نيەتىن تۇراقتى، سەنىمدى جانە بولاشاققا دايىن تسيفرلىق ەكوجۇيەگە اينالدىرۋ.

رەناتا سترازدينا،

Microsoft كومپانياسىنىڭ سولتۇستىك ەۋروپا ەلدەرى كلاستەرىندەگى تەحنولوگيالار جونىندەگى ديرەكتورى

Abai.kz