«قوقىستان تابىس تاۋىپ, ونى يگىلىككە جاراتايىق!» دەگەن باستامانى جسدپ-نىڭ استانا قالالىق فيليالى بىرنەشە جىلدان بەرى كوتەرىپ كەلەدى. قانشاما رەتماسەلە كوتەرىلىپ, ناقتى ەسەپتەر مەن دالەلدەر كەلتىرىلگەنىمەن, جاۋاپتى مەكەمەلەر ۇزاق ۋاقىت بويىبۇل ۇسىنىسقا سالعىرت قاراپ, ونىڭ جۇزەگە اسۋىنا جەتكىلىكتى قولداۋ كورسەتە قويعان جوق. الايدا حالىق دانالىعىندا, «ۇرا بەرسەڭ, كيىز قازىق تا جەرگە كىرەدى»دەمەكشى بۇگىندە سول تاباندىلىقتىڭ ناتيجەسى كورىنە باستادى.

سۋرەت: ۆيدەو سكرينى.

ءبىز دامىعان مەملەكەتتەردىڭ تاجىريبەسىن مىسالعاكەلتىرۋدەن استە جالىققان ەمەسپىز. اسىرەسە كورەيا مەن جاپونياداعى تازالىق مادەنيەتىنە ءتانتى بولىپ, ول ەلدەردىڭ تۇرعىندارىنىڭ قورشاعان ورتاعا دەگەن جاۋاپكەرشىلىگىن ءجيىءسوز ەتەمىز. الايدا جاقسى ۇلگىنى تەك تاماشالاپ قانا قويماي, ونى ءوز ومىرىمىزگە ەنگىزۋدىڭ ماڭىزى زور ەكەنى انىق. قۋانىشتىسى سول, ەلىمىزدە دە ەكولوگيالىق مادەنيەتكە دەگەن كوزقاراس بىرتىندەپ وزگەرىپ كەلەدى. بۇل وزگەرىستىڭارتىندا ازاماتتىق قوعام وكىلدەرىنىڭ, ونىڭ ىشىندە جسدپ بەلسەندىلەرىنىڭ ۇزاق جىلعى ەڭبەگى جاتىر.

سۋرەت: ۆيدەو سكرينى.

اتالعان جوبانىڭ باستاۋىندا جالپىۇلتتىق سوتسيال-دەموكراتيالىق پارتيا جسدپ استانا قالالىق فيليالىنىڭ باسشىسى تالعات تابىسبايۇلى تۇردى. ونىڭ ايتۋىنشا, تۇرعىنداردىڭ كۇن سايىن قوقىسقا تاستاپ جاتقان قاعاز, كارتون جانە پلاستيك قالدىقتارىنىڭ ءوزى ۇلكەن ەكونوميكالىق جانە ەكولوگيالىق مۇمكىندىككە جول اشا الادى.

بۇگىندە كوپشىلىك ماكۋلاتۋرا جيناپ وتكىزۋ ارقىلى تابىستابۋعا بولاتىنىن بىلەدى. دەگەنمەن بۇل جۇمىستى جۇيەلى تۇردە ۇيىمداستىرىپ, تۇرعىن ءۇي كەشەندەرىنىڭ يگىلىگىنە جاراتۋ ماسەلەسى بۇرىن-سوڭدى كەڭ كولەمدە قولعا الىنباعان ەدى. وسى مۇمكىندىكتى ءتيىمدى پايدالانۋدى كوزدەگەن جوبا اۆتورلارى جۇمىستى ەلورداداعى ءىرى تۇرعىن ءۇي كەشەندەرىنەن باستاۋدى ءجون كورگەن.

شىنىندا دا، قالاداعى كوپتەگەن قوقىس الاڭدارىندا قاعاز, كارتون جانە پلاستيك بوتەلكەلەردىڭ كوپ مولشەردە جينالاتىنىن بايقاۋعا بولادى. تالعات تابىسبايۇلى وسى قالدىقتاردى بولەك جيناۋ ارقىلى ەلەۋلى قاراجات تابۋعا بولاتىنىن ەسەپتەپ شىققان. العاشقى تاجىريبەلىك جوبا ناتيجەسىندە ءبىر عانا تۇرعىن ءۇي كەشەنىنەن اي سايىن كەمىندە100 مىڭ تەڭگە كولەمىندە تابىس تۇسىرۋگە مۇمكىندىك بار ەكەنى انىقتالعان. ەگەر سۇرىپتاۋ ىسىنە بارلىق تۇرعىن بەلسەندى قاتىسسا, بۇل كورسەتكىش بىرنەشە ەسە ارتۋى مۇمكىن.

«ءبىزدىڭ نەگىزگى ماقساتىمىز – تەك قارجى تابۋ ەمەس. ەڭالدىمەن تۇرعىنداردىڭ ەكولوگيالىق مادەنيەتىن قالىپتاستىرۋدى كوزدەدىك. بۇعان دەيىن دە قوقىستى ءبولىپ جيناۋ باستامالارى بولعانى بەلگىلى. اۋلالاردا ءتۇرلى-ءتۇستى كونتەينەرلەر ورناتىلىپ, تۇرعىندار العاشىندا وعان قىزىعۋشىلىق تانىتتى. الايدا كەيىن ولاردىڭ سەنىمىنە سەلكەۋ تۇسە باستادى. سەبەبى تۇرعىندار الگى ءتۇرلى-ءتۇستى جاشىكتەرگە بولەك جيناعان قالدىقتاردى ارنايى كولىكتەرمەن ەمەس ءبىر عانا كولىككە تيەلىپ ارالاسىپ كەتىپ جاتقانىن كوردى. سونىڭ سالدارىنان ادامداردىڭ سۇرىپتاۋعا دەگەن ىنتاسى مۇلدە تومەندەدى. ءتىپتى سەنىمدەرى سۋ سەپكەندەي باسىلدى دەسەم بولادى»، – دەيدى جوبا باستاماشىسى تالعات وماروۆ.

راسىندا, بىرنەشە جىل بۇرىن استانادا قوقىستىسۇرىپتاۋ ناۋقانى كەڭ تۇردە قولعا الىنعان بولاتىن. الايدا ونىڭ ناتيجەسى كۇتكەندەي بولمادى. ەڭ باستىسى, تۇرعىندارعا بۇل ءىستىڭ ەكونوميكالىق تيىمدىلىگى جونىندەناقتى اقپارات بەرىلمەدى. ال بۇگىنگى جوبانىڭ ەرەكشەلىگىسول، بۇل جەردە تابىس پەن ءتۇسىم تۋرالى اشىق ءارىن ناقتى كورسەتىلىپ وتىر.

تالعات تابىسبايۇلىنىڭ ايتۋىنشا, جوبا الدىمەن قالااكىمدىگىنە, كەيىن «جاسىل دامۋ» اق-نا ۇسىنىلعان. ۇسىنىستىڭ ماڭىزىن تۇسىنگەن «جاسىل دامۋ» ماماندارىباستامانى قولداپ, بىرلەسكەن جۇمىستى باستاعان.

قازىرگى ۋاقىتتا استانادا وننان استام تۇرعىن ءۇيكەشەنىندە قاعاز بەن پلاستيك قالدىقتارىن بولەك جيناۋعاارنالعان ارنايى جاشىكتەر ورناتىلعان. جينالعانقالدىقتار بىرنەشە كۇن ىشىندە ارنايى تەحنيكا ارقىلىسۇرىپتاپ قايتا وڭدەۋ ورتالىقتارىنا جەتكىزىلەدى. ونداقالدىقتار ولشەنىپ, وتكىزىلگەن شيكىزاتتىڭ قۇنى تىكەلەيمەنشىك يەلەرى بىرلەستىكتەرىنىڭ ميب ەسەپشوتىنااۋدارىلادى.

«بۇگىندە بۇل جوباعا قىزىعۋشىلىق ارتىپ كەلەدى. ءبىزتۇرعىندارمەن جانە ميب باسشىلارىمەن تۇراقتى تۇردەءتۇسىندىرۋ جۇمىستارىن جۇرگىزىپ جاتىرمىز. كەزەكتە تۇرعانتۇرعىن ءۇي كەشەندەرى دە از ەمەس. ءتىپتى ەلىمىزدىڭ باسقاوڭىرلەرىنەن دە ۇسىنىستار ءتۇسىپ, تاجىريبە الماسۋعاشاقىرىپ جاتىر»، – دەيدى جوبا جەتەكشىلەرى.

ارينە, تابىس بار جەردە قىزىعۋشىلىقتىڭ بولۋىزاڭدى قۇبىلىس. بىراق بۇل جەردە تۇسكەن قارجات جەكەادامداردىڭ قالتاسىنا ەمەس, تۇرعىن ءۇيدىڭ ورتاق قاجەتىنەجۇمسالاتىنىن ەرەكشە اتاپ وتكەن ءجون. قاراجات ميب ەسەپشوتىنا ءتۇسىپ, كەيىن تۇرعىنداردىڭ كەلىسىمىمەن اۋلانىاباتتاندىرۋعا, بالالار الاڭدارىن جوندەۋگە, جارىقتاندىرۋ جۇيەسىن جاڭارتۋعا نەمەسە وزگە دە ورتاقماسەلەلەردى شەشۋگە باعىتتالادى.

جۋىردا ءبىز تالعات تابىسبايۇلىمەن بىرگە وسىندايجوبا جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقان تۇرعىن ءۇي كەشەندەرىنىڭبىرىندە بولىپ قايتتىق. كەزدەسۋ بارىسىندا تۇرعىندارباستامانىڭ ءتيىمدى ەكەنىن ايتىپ, قولداۋ ءبىلدىردى. ولاردىڭپىكىرىنشە, ەندىگى نەگىزگى مىندەت – تۇرعىنداردى قوقىستىتۇراقتى تۇردە سۇرىپتاپ تاستاۋعا داعدىلاندىرۋ.

سايىپ كەلگەندە ەلىمىزدىڭ جاڭا كونستيتۋتسيا جوباسىندا جوعارى ەكولوگيالىق مادەنيەتتىقالىپتاستىرۋ مەملەكەت قىزمەتىنىڭ نەگىزگىقاعيداتتارىنىڭ ءبىرى رەتىندە بەلگىلەنگەنى ايقىن. بۇل قاعيدات اتا زاڭىمىزدىڭ 3-بابىنىڭ 1-تارماعىندابەكىتىلگەن. مىنە جالپىۇلتتىق سوتسيال-دەموكراتيالىقپارتيا كونستيتۋتسيادا كورسەتىلگەن اتالمىش باپتى تىكەلەي جۇزەگە اسىرۋدى قولعا الىپ وتىر دەسەك تولىق نەگىز بار.

ارينە, كەز كەلگەن جاڭا باستامانىڭ قالىپتاسۋىۋاقىتتى تالاپ ەتەدى. دەگەنمەن حالىق «كوش جۇرە تۇزەلەدى» دەيدى. تۇرعىندار ءوز ەڭبەگىنىڭ ناقتى ناتيجەسىن كورگەنسايىن, قوقىستى سۇرىپتاۋ مادەنيەتى دە بىرتىندەپقالىپتاسىپ, ەكولوگياعا دا، ەكونوميكاعا دا پايداسىنتيگىزەرى ءسوزسىز.

بەردىبەك قاباي

Abai.kz