بۇگىن استانادا قازاقستان پارلامەنتىنىڭ قوس پالاتاسىنىڭ سوڭعى بىرلەسكەن وتىرىسى ءوتتى. وعان مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ ءوزى قاتىسىپ، پارلامەنت پالاتالارىنىڭ بىرلەسكەن وتىرىسىندا ءسوز سويلەدى.

ءبىز بۇگىن مەملەكەت باسشىسىنىڭ اتالعان جيىندا سويلەگەن سوزدەرىنە شولۋ ۇسىنامىز. سونىمەن، پرەزيدەنت قانداي ماڭىزدى ماسەلەلەرگە توقتالدى؟

مەملەكەت باسشىسى: «بۇگىنگى پارلامەنتتىڭ قوس پالاتاسىنىڭ بىرلەسكەن وتىرىسىنىڭ تاريحي ءمان-ماڭىزى ايرىقشا دەپ ايتساق، دۇرىس بولار. بۇل ءدۇيىم حالقىمىز ءۇشىن دە ايقىن نارسە، اقيقات. بۇگىن ءبىز مەملەكەتىمىزدىڭ زاڭ شىعارۋشى ورگانى – پارلامەنتتىڭ كەزەكتى سەسسياسىن اياقتاپ، تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ دامۋىنداعى تۇتاس ءبىر ءداۋىردى قورىتىندىلاپ وتىرمىز. وسىلايشا، تەرەڭنەن تامىر تارتقان مەملەكەتتىگىمىزدىڭ جاڭا كەزەڭىنە قادام باسقالى تۇرمىز.   ەرتەڭ قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ جاڭا كونستيتۋتسياسى زاڭدى كۇشىنە ەنەدى. ۇلت زاڭىمەن قاتار، مەملەكەتتىك بيلىك جۇيەسى دە تۇبەگەيلى جاڭا سيپاتقا يە بولماق. قوس پالاتالى پارلامەنتتىڭ ورنىنا قۇرىلتاي كەلەدى. جالپى، بۇل وزگەرىس قازاقستاندا تاريحي ساباقتاستىق بار ەكەنىن انىق كورسەتەدى»، - دەدى.

قاسىم-جومارت توقاەۆ: «وسىدان وتىز جىلدان استام ۋاقىت بۇرىن ەلىمىزدە تۇڭعىش كاسىبي پارلامەنت قۇرىلدى. مۇلدە جاڭا ينستيتۋتسيونالدىق ۇلگىگە كوشكەن زاڭ شىعارۋشى ورگان مەملەكەتتىگىمىزدى نىعايتۋعا ەلەۋلى ۇلەس قوستى، سونداي-اق ەلىمىزدىڭ قۇقىقتىق نەگىزىن قالىپتاستىرۋ جانە نارىقتىق ەكونوميكانى ورنىقتىرۋ ىسىندە ماڭىزدى ءرول اتقاردى. قىسقاشا ايتساق، وتىز جىلدىڭ ىشىندە 3,5 مىڭعا جۋىق اسا قاجەتتى زاڭ قابىلداندى. ال ءاربىر ونىنشى زاڭعا دەپۋتاتتار وزدەرى باستاماشى بولدى. زاڭ شىعارۋ جۇيەسىنىڭ قاينار باستاۋىندا بۇكىل حالقىمىزعا جانە حالىقارالىق قاۋىمداستىققا تانىمال ساياساتكەرلەرىمىز، كورنەكتى مەملەكەت قايراتكەرلەرى، بەلگىلى قوعام قايراتكەرلەرى تۇردى. ولاردىڭ جەمىستى ەڭبەگى پارلامەنت تاريحىندا وشپەس ءىز قالدىردى. قاجىرلى قىزمەت حالقىمىزدىڭ جادىندا ماڭگى ساقتالىپ قالارىنا كۇمان جوق.   پارلامەنت ءاردايىم ۋاقىت تالابىنا تەز بەيىمدەلىپ، قوعام سۇرانىسىنا لايىقتى جاۋاپ بەرە الاتىن جاسامپاز قۇرىلىم بولدى.   پارلامەنت مەملەكەتىمىزدىڭ باستى وكىلدى ورگانى قوعامنىڭ ءتۇرلى سالاسىنداعى كاسىبي مامانداردى ءبىر ماقساتقا توعىستىردى. ەلىمىزدە ساياسي جانە زاڭنامالىق تۇرعىدان ساپاسى جوعارى پارلامەنتتىك مادەنيەت قالىپتاستى.   بۇل – قازاقستاندى دامىعان ەل رەتىندە ايقىندايتىن ەڭ ماڭىزدى كورسەتكىشتىڭ ءبىرى. تۇپتەپ كەلگەندە، پارلامەنتتىڭ ءاربىر شاقىرىلىمى قازاقستاننىڭ العا قاراي نىق سەنىممەن قادام باسۋىنا زور سەرپىن بەردى، باسقاشا ايتساق، ۇلتىمىزدىڭ ەۆوليۋتسيالىق ورلەۋ جولىنىڭ جارقىن ۇلگىسىنە اينالدى»، - دەدى.

پرەزيدەنت: «مەن پارلامەنتتەگى قايناعان ەڭبەكتىڭ، وندا قابىلدانعان ءاربىر زاڭنىڭ تاۋەلسىز ەلىمىزدىڭ كەلەشەگى ءۇشىن قانشالىقتى ماڭىزدى ەكەنىن جاقسى تۇسىنەمىن. وسى تاريحي ساتكە وراي، ۇلت مۇددەسىن بارىنەن بيىك قويىپ، ەلگە ءمىنسىز ءارى ادال قىزمەت ەتكەنى ءۇشىن بارلىق شاقىرىلىمداعى ءماجىلىس پەن سەنات دەپۋتاتتارىنا شىنايى ريزاشىلىعىمدى بىلدىرەمىن. اسىرەسە، پارلامەنتتىڭ قازىرگى قۇرامىنا، ياعني سىزدەرگە العىسىم زور. بۇل شاقىرىلىمدى قازاقستاننىڭ جاڭا تاريحىنداعى ەڭ مىقتى قۇرامنىڭ ءبىرى دەپ سەنىممەن ايتامىن. سەبەبى سىزدەر مەملەكەتىمىزدىڭ دامۋىنداعى وتە كۇردەلى جانە شەشۋشى كەزەڭدە جۇمىس ىستەدىڭىزدەر. بارشاڭىز ەل ومىرىندە بولىپ جاتقان اۋقىمدى وزگەرىستەردىڭ باستاۋىندا تۇردىڭىزدار. قانشالىقتى قيىن بولسا دا، تۇبەگەيلى وزگەرىستەردى جۇزەگە اسىرۋ جولىندا تاباندى ەڭبەك ەتتىڭىزدەر. سىن ساعاتتا جاۋاپكەرشىلىكتەن جالتارماي، مەملەكەتىمىز ءۇشىن اسا قاجەتتى رەفورمالاردى جۇرگىزۋگە ۇيىتقى بولدىڭىزدار. تەك كەيىنگى ءۇش جىلدىڭ وزىندە 300-دەن استام وتە ماڭىزدى زاڭ قابىلداندى. ولاردىڭ قاتارىندا ەلىمىزدىڭ الداعى بيىك بەلەستەرىنىڭ سەنىمدى ارقاۋى بولاتىن، تاريحي ءمانى زور كونستيتۋتسيالىق زاڭدار مەن كودەكستەر بار. ءبىز ءبىرتۇتاس ۇلت بولىپ مەملەكەتىمىزدى تۇبەگەيلى جاڭعىرتۋ ءىسىن قولعا الدىق. ەكونوميكادان باستاپ قوعامدىق قۇندىلىقتار جۇيەسىنە دەيىن – ەل ءومىرىنىڭ بارلىق سالاسىندا اۋقىمدى وزگەرىستەر جاسالدى. ارينە، داۋىرلىك اۋقىمداعى مۇنداي رەفورمالاردىڭ بەل ورتاسىندا ءجۇرۋ – زور مارتەبە ءارى ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىك. وسى تۇرعىدان العاندا، سىزدەر وزدەرىڭىزگە جۇكتەلگەن مىندەتتى ابىرويمەن اتقارىپ شىقتىڭىزدار. ادىلەتتى ءارى قۋاتتى قازاقستاندى قۇرۋ ءۇشىن قاجىرلى ەڭبەك ەتتىڭىزدەر. سىزدەردىڭ تاباندى، ماردىمدى ەڭبەكتەرىڭىز ەلىمىزدىڭ جىلناماسىندا قالاتىنىنا كۇمان بولماۋى كەرەك. دەگەنمەن ۋاقىت ءبىر ورىندا تۇرمايدى، زىمىراپ ءوتىپ جاتىر. كوز ىلەسپەس جىلدامدىقپەن وزگەرىپ جاتقان قازىرگى كەزەڭدە شىن مانىندە جاڭاشىل ءارى باتىل قادامدار جاسالۋعا ءتيىس. وسى وزەكتى ماسەلەنى مەن بۇرىن دا بىرنەشە رەت ايتقام. بۇل – زامان تالابى»، - دەدى.

مەملەكەت باسشىسى: «حالىقارالىق احۋال ۋاقىت وتكەن سايىن كۇردەلەنىپ، قۇبىلىپ، تۇراقسىزدىق بەلەڭ العانىن كورىپ، ءبىلىپ وتىرسىزدار. بۇل جاعداي جاھاندىق ەكونوميكاعا وراسان زاردابىن تيگىزىپ جاتىر. حالىقارالىق ۆاليۋتا قورى مەن بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ قۇزىرلى اگەنتتىكتەرىنىڭ بولجامى بويىنشا الداعى ەكى جىلدا الەم قاۋىمداستىعى، سونىڭ ىشىندە جەكەلەگەن مەملەكەتتەر ەكونوميكالىق جوسپارلارىن جۇزەگە اسىرۋ كەزىندە ەداۋىر قيىندىققا تاپ بولۋى مۇمكىن. بىراق ەڭسەنى ءتۇسىرىپ، ۇرەيگە بوي الدىرۋعا بولمايدى. ۇكىمەت ەلدىڭ ورنىقتى دامۋىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن بارىنشا بەلسەندى جانە شيراق جۇمىس ىستەۋگە ءتيىس. ينفلياتسيانى تەجەپ، ونى مەيلىنشە تومەن دەڭگەيگە جەتكىزگەن ءجون، سونداي-اق ەكونوميكانىڭ قارقىنىن تومەندەتپەي، كەرىسىنشە، ونىڭ كورسەتكىشتەرىن ۇلعايتۋ قاجەت»، - دەدى.

پرەزيدەنت: «بارىڭىزگە بەلگىلى، ەرتەڭ مەملەكەتتىك باسقارۋ جۇيەسىن تۇبەگەيلى جاڭعىرتۋ جۇمىسى رەسمي تۇردە باستاۋ الادى. مۇنى كەزەكتى اكىمشىلىك رەفورما دەپ تۇسىنۋگە بولمايدى. سەبەبى، بۇل – ەلىمىز ءۇشىن مۇلدە جاڭا تاريحي كەزەڭ باستالادى، ياعني ماقساتى دا، ماعىناسى دا مۇلدە بولەك، بۇرىن-سوڭدى بولماعان وزگەرىستەر ىسكە اسادى دەگەن ءسوز. باسقاشا ايتساق، ءبىز قازاق مەملەكەتتىگىنىڭ «عيماراتىنا» كۇردەلى جوندەۋ جۇرگىزۋدى كوزدەپ وتىرمىز.   ءبىز ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ مىزعىماس تۇعىرى مەن ىرگەتاسىن كوزدىڭ قاراشىعىنداي ساقتاپ، مەملەكەتتىك باسقارۋ جۇيەسىن جەتىلدىرە تۇسۋگە مىندەتتەمىز. بۇل – اسا ماڭىزدى مىندەت. وعان مەملەكەتتىك قىزمەتتە، اكادەميالىق ينستيتۋتتا، عىلىمي جانە ساياسي زەرتتەۋلەر ورتالىقتارىندا، ۇكىمەتتىك ەمەس سەكتوردا، حالىقارالىق ۇيىمداردا قىزمەت ەتەتىن، وسى ىسكە قاتىسى بار ازاماتتاردىڭ بارلىعى اتسالىسۋى قاجەت. بىلتىرعى جولداۋىمدا قازاقستاندى ءۇش جىلدىڭ ىشىندە دامىعان تسيفرلىق مەملەكەتكە اينالدىرۋ جونىندە مىندەت قويعانىمدى بىلەسىزدەر. ەلىمىزدىڭ كەلەشەگى وسى ماقساتتى قالاي ىسكە اسىراتىنىمىزعا بايلانىستى. ءبىز قازاقستاننىڭ تاۋەلسىزدىگى مەن ەگەمەندىگىن سەنىمدى تۇردە قورعاۋ ماسەلەسىن ءالى تۇبەگەيلى شەشكەن جوقپىز. مۇنى ەشقاشان ەستەن شىعارمايىق. «جاۋ جوق دەمە جار استىندا» دەگەن ءتامسىلدى ارقاشان قاپەردە ۇستاعان ءجون. ءبىزدىڭ باستى مۇراتىمىز – حالىقتىڭ ءال-اۋقاتىن ارتتىرىپ، قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ، ازاماتتاردىڭ تۇرمىس ساپاسىن جاقسارتۋ. بۇل كورسەتكىشتەردى ۇدايى كوتەرىپ، وسى ءۇردىستى ۇزدىكسىز جالعاستىرا بەرۋىمىز قاجەت. سوندىقتان ءبىزدىڭ مۇنداي كەزدە قول قۋسىرىپ وتىرۋعا قۇقىمىز جوق. الدىمىزدا تۇرعان اسا اۋقىمدى ءارى كۇردەلى مىندەتتەردى تابىستى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن تاباندى، ناتيجەلى ەڭبەك ەتۋىمىز كەرەك. وسى تۇستا بىرلەسىپ اتقارعان جۇمىستى قورىتىندىلاپ، الداعى دامۋ جوسپارىمىزدى ايقىنداپ الۋ قاجەت دەپ سانايمىن»، - دەدى.

قاسىم-جومارت توقاەۆ: «ءبىرىنشى. مەملەكەتتىك بيلىكتىڭ جاڭا قۇرىلىمىن قالىپتاستىرۋ. الگىندە ايتىپ وتكەنىمدەي، وسى شاقىرىلىمداعى پارلامەنت دەپۋتاتتارى زاڭ شىعارۋ ىسىندە ساپالى جۇمىس اتقارۋىمەن ەستە قالادى. دەپۋتاتتار كورپۋسى ءوز قىزمەتىندە بۇرىن-سوڭدى بولماعان ناتيجە كورسەتتى.   سىزدەر ادىلەتتى قازاقستاننىڭ نەگىزىن قالاۋ ۇدەرىسىنە، سونداي-اق كونستيتۋتسيانى ازىرلەپ، قابىلداۋعا زور ۇلەس قوستىڭىزدار. كەز كەلگەن دەپۋتات ساياساتكەرلەر مەن قوعام قايراتكەرلەرىنىڭ كەلەسى بۋىنىنا، بالالارى مەن نەمەرەلەرىنە: «مەن 2026 جىلى قابىلدانعان كونستيتۋتسيانى دايىنداۋعا تىكەلەي قاتىسقانمىن» دەپ ەش ۇيالماي ايتا الادى. جالپى، دەپۋتاتتىق كورپۋس پارلامەنتتىك رەفورمانى تولىق قولدادى. سول ارقىلى ساياسي جانە ازاماتتىق جاۋاپكەرشىلىك تانىتىپ، ۇلت مۇددەسى بارىنەن بيىك تۇراتىنىن بۇكىل الەمگە پاش ەتتى. وسىندا وتىرعان ءبىراز دەپۋتات كونستيتۋتسيالىق كوميسسيا قۇرامىندا بولدى. سىزدەر ازاماتتارمەن كەزدەسىپ، مەملەكەتىمىزدىڭ تۇرپاتىن وزگەرتەتىن، ەكونوميكالىق الەۋەتىن كۇشەيتەتىن رەفورمالاردىڭ ءمان-ماڭىزىن جۇرتشىلىققا جان-جاقتى ءتۇسىندىرىپ بەردىڭىزدەر. سىزدەر جالپىحالىقتىق رەفەرەندۋمدا اتا زاڭىمىز قابىلدانعان سوڭ مەملەكەتىمىزدىڭ قۇقىقتىق جۇيەسىن جەدەل ءارى ساپالى جاڭارتۋ جۇمىسىن جۇرگىزدىڭىزدەر. وتە قىسقا مەرزىمدە ەلىمىزدىڭ زاڭناماسىن جاڭا كونستيتۋتسيا نورمالارىنا ساي وزگەرتۋ جۇمىسىن اتقاردىڭىزدار. اتاپ ايتقاندا، پارلامەنت 9 زاڭ توپتاماسىن، سونىڭ ىشىندە 6 كونستيتۋتسيالىق زاڭدى شۇعىل ازىرلەپ، قابىلدادى»، - دەدى.

مەملەكەت باسشىسى: «ناتيجەسىندە مەملەكەتتىك بيلىكتىڭ «كۇشتى پرەزيدەنت – ىقپالدى قۇرىلتاي – ەسەپ بەرەتىن ۇكىمەت» دەگەن بازالىق فورمۋلاسى تولىققاندى ينستيتۋتسيونالدىق مانگە يە بودى. جاڭارعان بيلىك تارماقتارىنىڭ تەڭگەرىمدى جۇيەسىندە پرەزيدەنت تاۋەلسىزدىك پەن مەملەكەت تۇتاستىعىنىڭ سيمۆولى، كونستيتۋتسيانى جانە ازاماتتاردىڭ زاڭدى قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىن ساقتاۋدىڭ كەپىلى رەتىندە بۇرىنعىداي باستى ءرول اتقارادى. قازاقستان پرەزيدەنتتىك رەسپۋبليكا بولىپ قالا بەرەدى. مۇنى ءتۇسىنۋ، ەسكەرۋ وتە ماڭىزدى. ياعني پرەزيدەنت – مەملەكەتتىڭ ەڭ جوعارى لاۋازىمدى تۇلعاسى، قارۋلى كۇشتەردىڭ جوعارعى باس قولباسشىسى، بارلىق قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ باسشىلارىن تاعايىندايدى، ەلدىڭ ىشكى جانە سىرتقى ساياساتىنىڭ نەگىزگى باعىتتارىن ايقىندايدى، قازاقستان اتىنان حالىقارالىق ارەنادا وكىلدىك ەتەدى. سونىمەن قاتار جاڭعىرتۋ جۇمىستارى پارلامەنتتىك جۇيەنى ودان ءارى ترانسفورماتسيالاۋ تەتىكتەرىن دە قاراستىرادى. قۇرىلتايدىڭ الدىندا بارلىق بيۋروكراتيالىق ءراسىم تۇرىندەگى كەدەرگىلەردى جويۋ، زاڭ شىعارۋ ءىسىنىڭ جەدەلدىگى مەن ساپاسىن ارتتىرۋ، بىلىكتى ساراپشىلاردىڭ جانە كونسۋلتانتتاردىڭ قىزمەتىن ءتيىمدى ۇيىمداستىرۋ مىندەتى تۇر. جاپپاي تسيفرلاندىرۋ جانە جاساندى ينتەللەكت داۋىرىندە قۇرىلتايعا ۇلتتىق زاڭنامانى تەز وزگەرىپ جاتقان تسيفرلىق ماتريتسا جاعدايىنا شۇعىل بەيىمدەۋ ءۇشىن قارقىندى جۇمىس ىستەۋگە تۋرا كەلەدى. بۇل – وتە ماڭىزدى. قازاقستاننىڭ جاھاندىق باسەكەگە قانشالىقتى دايىن ەكەنى وسىدان كورىنەدى»، - دەدى.

قاسىم-جومارت توقاەۆ: «قۇرىلتاي تەحنولوگيالىق پروگرەستىڭ جەتەكشى فاكتورى بولادى دەپ ۇمىتتەنەمىن. بىلتىر قازان ايىندا وتكەن پارلامەنتتىك رەفورما جونىندەگى جۇمىس توبىنىڭ العاشقى وتىرىسىندا مەن تولىققاندى e-Parliament جۇيەسىن ەنگىزۋ ماسەلەسىن كوتەرگەن ەدىم. قازاقستان e-Government, ياعني ەلەكتروندىق ۇكىمەتتىڭ دامۋ دەڭگەيى بويىنشا جاھاندىق رەيتينگتە الەمدەگى ۇزدىك 25 ەلدىڭ قاتارىنا كىردى. ەندى ەلەكتروندىق پارلامەنتتى قالىپتاستىرۋعا جانە دامىتۋعا كوپ كۇش-جىگەر جۇمساۋىمىز قاجەت. جاڭادان سايلانعان دەپۋتاتتار زاڭ شىعارۋ ىسىندە بولجامدى ساراپتاماعا، ۇلكەن دەرەكقوردى باسقارۋ ارقىلى كەز كەلگەن شەشىمنىڭ ەكونوميكالىق سالدارى مەن الەۋمەتتىك تاۋەكەلدەرىن مودەلدەۋگە باسا ءمان بەرۋى كەرەك. ماڭىزدى زاڭ جوبالارىن ساراپشىلارمەن جانە جاۋاپتى قوعام بەلسەندىلەرىمەن بىرگە تالقىلاعان ءجون. تسيفرلىق قۇرالداردى پايدالانۋ قاجەت. بۇل پىكىرتالاسقا قاتىسۋشىلار سانىن كوبەيتىپ، ماسەلەنى ناعىز قوعامدىق تالقىعا سالۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. قۇرىلتاي جالپىۇلتتىق دەڭگەيدەگى اشىق ديالوگ الاڭى رەتىندە قىزمەت ەتىپ، قوعامدى تولعاندىرعان وزەكتى ماسەلەلەرگە دەر كەزىندە نازار اۋدارۋى قاجەت. بۇل – ازاماتتاردىڭ دايەكتى وتىنىشتەرى مىندەتتى تۇردە ەسكەرىلىپ، ناقتى نورماتيۆتىك-قۇقىقتىق اكتىلەردى قابىلداۋ ارقىلى مەملەكەتتىك مەكەمەلەرگە ءتيىستى تاپسىرمالار بەرىلۋى كەرەك دەگەن ءسوز»، - دەدى.

مەملەكەت باسشىسى: «شىن مانىندە، ءتيىمدى جۇمىس ىستەيتىن قوعامدىق ينستيتۋتتارى بولسا عانا، وزىق جانە ادىلەتتى مەملەكەت قالىپتاسادى. سول سەبەپتى، مەن جاڭا كونستيتۋتسيالىق ورگان – قازاقستان حالىق كەڭەسىن قۇرۋدى ۇسىندىم. قازاقستان حالىق كەڭەسى ءماسليحاتتاردىڭ، قوعامدىق كەڭەستەردىڭ، ساراپشىلار الاڭى مەن ازاماتتىق قوعام ۇيىمدارى وكىلدەرىنىڭ باسىن بىرىكتىرەدى. بۇرىن قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنا تيەسىلى بولعان قىزمەتتىك مىندەتتەر ەندى حالىق كەڭەسىنە وتەدى. وسىلايشا، قۇرىلىم فورماتى وزگەرگەنىمەن، جالپىۇلتتىق بىرلىگىمىزدىڭ ءمانى ىشكى ساياساتىمىزدىڭ ماڭىزدى باعىتى رەتىندە ساقتالادى. حالىق كەڭەسى – تاريحىمىزدا العاش رەت كونستيتۋتسيالىق دەڭگەيدە قۇرىلعان ديالوگ الاڭى. كوپۇلتتى جانە ءارالۋان قازاقستانىمىزدىڭ سيمۆولى. بۇرىن شاشىراڭقى بولعان قۇرىلىمدار زاڭ شىعارۋ باستاماسىن كوتەرۋ قۇقىعىنا يە بولاتىن جوعارى كونسۋلتاتيۆتىك ورگاننىڭ اياسىنا بىرىگەدى. دەمەك، حالىقتىڭ ۇنىنە قۇلاق اسۋ مەملەكەتتىك ساياساتتىڭ اجىراماس بولىگىنە اينالادى. ەلىمىزدە جۇرگىزىلگەن رەفورمالاردىڭ ەڭ باستى ناتيجەسى – ازاماتتاردىڭ ماڭىزدى مەملەكەتتىك شەشىمدەردى قابىلداۋ ۇدەرىسىنە قاتىسا الۋى. حالىقتىڭ ءوز ىقتيارىن تىكەلەي ءبىلدىرۋ تەتىگى وتىز جىلعا جۋىق ۋاقىت بويى قولدانىلماي كەلدى. تەك سوڭعى جىلدارى عانا ساياسي تاجىريبەمىزگە ەندى. 2022 جىلدان بەرى ەل تاعدىرىنا اسەر ەتەتىن ماڭىزدى ماسەلەلەر بويىنشا ءۇش رەت جالپىۇلتتىق رەفەرەندۋم ءوتتى. بۇل ورايدا مەنىڭ ۇستانىمىم بۇرىنعىداي: ەلدەگى وزگەرىستەردىڭ يەسى حالىق بولۋعا ءتيىس. الايدا بيلىك ناقتى باستامالار كوتەرە الادى ءارى سولاي بولۋى كەرەك.   قازىردىڭ وزىندە ەلىمىزدە جۇزەگە اسىرىلعان رەفورمالار بيلىك ينستيتۋتتارىنىڭ ورنىقتى تەجەمەلىك جانە تەڭگەرىم جۇيەسىن قالىپتاستاردى، مەملەكەتتىك باسقارۋ ساپاسىن ارتتىردى دەپ سەنىممەن ايتا الامىز. الايدا رەفورمالاردىڭ باستى ماقساتى – حالىقتىڭ ءال-اۋقاتىن ارتتىرۋ، ءوڭىر تۇرعىندارىنىڭ تۇرمىس ساپاسىن جاقسارتۋ. بۇل ءۇشىن ۇكىمەت، زاڭ شىعارۋشى ورگان، تۇتاس قوعام جۇمىلا ەڭبەك ەتۋى قاجەت»، - دەدى.

پرەزيدەنت: «ەكىنشى ماسەلە. قازاقستان ەكونوميكاسىن جاڭا ۇلگىگە كوشىرۋ.   بۇل – اسا ماڭىزدى ستراتەگيالىق مىندەت. وعان جەدەل تۇردە قول جەتكىزۋ ءۇشىن جاڭا كوزقاراس، جاڭا ۇستانىم قاجەت. بۇرىنعى جۇمىس تاسىلدەرى مەن ادىستەرى ءتيىمدى بولمايتىنى انىق. بۇعان دەيىن دە ايتتىم: جاھانداعى جاعداي، جالپى حالىقارالىق احۋال جىل وتكەن سايىن ۋشىعىپ بارادى. ءتۇرلى قاقتىعىستار مەن سىن-قاتەرلەر از ەمەس. بىراق ءبىز سوعان قاراماستان، ساليقالى ساياسات جۇرگىزىپ، نىق سەنىممەن العا قادام باسىپ كەلەمىز. ءبىز بۇل ساياساتتى بەرىك ۇستانۋىمىز قاجەت. بىلتىر ەكونوميكامىز 6,5 پايىزعا ءوستى. مۇنى الەم ەلدەرىنىڭ دامۋ قارقىنىمەن سالىستىرعاندا جوعارى كورسەتكىش دەۋگە بولادى. جالپى ىشكى ءونىم ەل تاريحىندا العاش رەت 300 ميلليارد دوللاردان استى. ونىڭ جان باسىنا شاققانداعى ۇلەسى 15 مىڭ دوللاردان اسىپ، 2019 جىلدان بەرى ءبىر جارىم ەسە ارتتى. بۇل – تاۋەلسىز مەملەكەتتەر دوستاستىعى ەلدەرى اراسىنداعى ەڭ جوعارى ناتيجەنىڭ ءبىرى. ينفلياتسيا باعامى تومەندەدى: بيىلعى بەس ايدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا ونىڭ دەڭگەيى 10,4 پايىزعا دەيىن ءتۇستى. بىراق بۇل كورسەتكىشتى ءالى دە تومەندەتۋ كەرەك. قازاقستاننىڭ قارجى جۇيەسى تۇراقتى. ۇلتتىق ۆاليۋتامىز دا ءوز تۇعىرىندا نىق تۇر، سىرتقى قاۋىپ-قاتەرلەردەن سەنىمدى تۇردە قورعالعان دەپ ايتساق، قاتە بولمايدى. جالپى، پارلامەنت ۇكىمەتپەن جانە ۇلتتىق بانكپەن بىرلەسىپ، ءتيىمدى جۇمىس اتقاردى. قازىرگى تاڭداعى ەڭ وزەكتى ماسەلە – ۇلتتىق بانكتىڭ نەگىزگى پايىزدىق ستاۆكاسى. بۇل ماسەلەنى پايىمداپ شەشۋ كەرەك. وزدەرىڭىز قابىلداعان بيۋدجەت جانە سالىق كودەكستەرىنە سايكەس ەلىمىزدىڭ ەكونوميكالىق جۇيەسى تولىعىمەن قايتا جاڭعىردى جانە مەملەكەت قارجىسىن باسقارۋعا قاتىستى ۇستانىم تۇبەگەيلى وزگەردى. وسىلايشا، قازاقستان ەكونوميكاسىنىڭ جاڭا كەلبەتىنە جول اشۋعا قاجەتتى نەگىز قالىپتاستى»، - دەدى.

قاسىم-جومارت توقاەۆ: «ەلىمىزدە كولىك، تۇرمىستىق تەحنيكالار، جۇك ۆاگوندارىن، قۇرىلىس ماتەريالدارىن جانە باسقا دا ساپالى ونىمدەر شىعاراتىن زاماناۋي زاۋىتتار اشىلىپ جاتىر. تەك 2023-2025 جىلداردىڭ ىشىندە 540 يندۋستريالىق جوبا جۇزەگە اسىرىلدى. ولاردىڭ جالپى قۇنى 3,7 تريلليون تەڭگە بولدى.   الداعى ەكى جىلدا تاعى 200-دەن استام ءوندىرىس ورنى ىسكە قوسىلماق. وسى ماقساتقا شامامەن 3 تريلليون تەڭگە ينۆەستيتسيا تارتىلادى. بۇل – قازىناعا تۇسەتىن سالىق كولەمى ارتادى، وندىرىسكە وزىق تەحنولوگيالار ەنگىزىلەدى جانە ەڭ باستىسى، جاڭا جۇمىس ورىندارى اشىلادى دەگەن ءسوز.   ىسكە قوسىلعان جوبالاردىڭ ارقاسىندا قازىردىڭ وزىندە 50 مىڭعا جۋىق تۇراقتى جۇمىس ورنى پايدا بولدى. قالعان جوبالار جۇزەگە اسقان سوڭ تاعى 20 مىڭنان استام ادام جۇمىسپەن قامتىلادى. مەملەكەت وتاندىق كاسىپكەرلەردى قولداۋعا باسا ءمان بەرۋدە. وسى ماقساتقا قوماقتى قارجى ءبولىنىپ جاتىر. جالپى، قازاقستانداعى جۇمىسقا جارامدى ازاماتتاردىڭ جارتىسىنا جۋىعى تابىسىن شاعىن جانە ورتا بيزنەستەن تاۋىپ وتىر. سوڭعى بەس جىلدا وسى سەكتوردا ەڭبەك ەتەتىن ادام سانى 4,5 ميلليونعا جەتتى.   جالپى ىشكى ءونىمنىڭ 40 پايىزدان استامى شاعىن جانە ورتا بيزنەس سالاسىنا تيەسىلى. مۇنى رەكوردتىق كورسەتكىش دەپ ايتۋعا تولىق نەگىز بار. بىلتىر «بايتەرەك» حولدينگى ارقىلى كاسىپكەرلەرگە 8 تريلليون تەڭگە كولەمىندە قولداۋ كورسەتىلدى»، - دەدى.

مەملەكەت باسشىسى: «سونىمەن قاتار ەلىمىزدە تۇبەگەيلى جاڭا قۇرىلىس جانە سۋ كودەكستەرى قابىلداندى. ستراتەگيالىق ماڭىزى ايرىقشا سالالاردى رەتكە كەلتىرۋ ءۇشىن قابىلدانعان قۇجاتتاردىڭ ماڭىزى زور. بىلتىر قازاقستاندا 20 ميلليون شارشى مەتردەن استام تۇرعىن ءۇي سالىندى. بۇل دا – تاريحىمىزداعى ەڭ جوعارى كورسەتكىش. ەڭ باستى ناتيجە – مىڭداعان وتباسى باسپانالى بولدى. ءبىز قالالاردى اباتتاندىرۋمەن قاتار، اۋىلداردىڭ جاعدايىن جاقسارتۋعا باسىمدىق بەرىپ كەلەمىز. بيىل شالعاي ەلدى مەكەندەردە تۇراتىن جارتى ميلليوننان استام ادامدى اۋىز سۋمەن قامتاماسىز ەتۋگە مۇمكىندىك بەرەتىن 12 ءىرى جوبا ىسكە قوسىلادى. مەملەكەت اۋىل شارۋاشىلىعى تاۋارلارىن وندىرۋشىلەرگە بۇرىن-سوڭدى بولماعان اۋقىمدا قولداۋ كورسەتىپ جاتىر. وتكەن جىلى اگروونەركاسىپ سالاسىنا جەڭىلدەتىلگەن نەسيە بەرۋ ءۇشىن 1 تريلليون تەڭگە قارجى تارتىلدى.   وسىلايشا، شارۋالار العاش رەت جىلىنا 5 پايىزدىق مولشەرمەن «ۇزاقمەرزىمدى» قاراجات الۋ مۇمكىندىگىنە يە بولدى. مۇنداي قادام اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىن جاڭعىرتۋعا ىقپال ەتكەنى ءسوزسىز. وسىنداي شارالاردىڭ ارقاسىندا اگروونەركاسىپ كەشەنىنە تيەسىلى جالپى ءونىم قۇنى شامامەن 10 تريلليون تەڭگەگە جەتتى. ال ەكسپورت كولەمى 1,3 ەسە ارتىپ، 7 ميلليارد دوللار تابىس ءتۇستى. بۇل – سوڭعى ون جىلداعى ەڭ جوعارى كورسەتكىش. وزىق تەحنولوگيالار سالاسى دا قارقىندى دامىپ كەلەدى. اسىرەسە، وتاندىق فارماتسەۆتيكا باعىتىندا ءبىراز جەتىستىكتەرىمىز بار. فارماتسەۆتيكا يندۋسترياسىنا سەنىم دەڭگەيى بويىنشا قازاقستان تاۋەلسىز مەملەكەتتەر دوستاستىعى ەلدەرى اراسىندا كوش باستاپ تۇر. مۇنداي باعانى دۇنيەجۇزىلىك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمى بەرىپ وتىر. وتاندىق ءدارى-دارمەك نارىعىنىڭ كولەمى 1 تريلليون تەڭگەدەن استى. كەيىنگى ءۇش جىلدا بۇل سالاعا تارتىلعان شەتەلدىك ينۆەستيتسيا كولەمى ءۇش ەسەدەن استام ۇلعايدى. الايدا، بۇعان ءماز بولىپ وتىرا بەرۋگە بولمايدى، الدىمىزدا تۇرعان مىندەت از ەمەس، قويىلعان ماقساتتارعا مىندەتتى تۇردە جەتۋىمىز كەرەك»، - دەدى.

پرەزيدەنت: «مەن وسىعان دەيىن ەلىمىزدە جاڭا يۆەستيتسيالىق كەزەڭ باستالاتىنىن ايتقان ەدىم. ءبىز سول ارقىلى ەكونوميكامىزدى ءارتاراپتاندىرۋدى كوزدەپ وتىرمىز. ءارتاراپتاندىرۋ (ديۆەرسيفيكاتسيا) دەگەنىمىز، بۇل – جاي عانا ۇران نەمەسە جاعىمدى ءسوز ەمەس، بۇل – وتە كۇردەلى جانە جاۋاپتى مىندەت، وعان ءۇستىرت قاراۋعا بولمايدى. بىلتىر قازاقستانعا تارتىلعان تىكەلەي شەتەل ينۆەستيتسياسىنىڭ كولەمى 14 پايىزعا ارتىپ، 20 ميلليارد دوللاردان استى.   ەڭ باستىسى، كاپيتال نەگىزىنەن وڭدەۋ ونەركاسىبى، كولىك-لوگيستيكا، قارجى جانە تسيفرلىق ينفراقۇرىلىم سىندى كەلەشەگى زور سالالارعا باعىتتالۋدا. بۇل ەل دامۋى ءۇشىن وتە جاقسى ۇدەرىس ەكەنى ءسوزسىز.   وسى ورايدا، مەن مامىر ايىندا قول قويعان «الاتاۋ قالاسىنىڭ ارناۋلى قۇقىقتىق رەجيمى تۋرالى» كونستيتۋتسيالىق زاڭنىڭ ماڭىزى زور. اتالعان زاڭ شەتەلدىك جانە وتاندىق بيزنەس ءۇشىن تىڭ مۇمكىندىكتەرگە جول اشادى. سوندىقتان بۇل بىرەگەي زاڭنامالىق اكتىنىڭ الەۋەتىن دۇرىس پايدالانعان ءجون. دامۋى قارقىندى تسيفرلىق مەگاپوليستەر، يننوۆاتسيالىق كلاستەرلەر جانە ونىمدىلىگى جوعارى يندۋستريا قالىپتاستىرۋ قازاقستاندى ەۋرازيانىڭ تەحنولوگيالىق تۇرعىدان وركەندەگەن ىسكەرلىك حابقا اينالدىرۋدى كوزدەيدى.   كەڭ بايتاق وڭىرىمىزدە بۇرىن-سوڭدى بولماعان بۇل جوبا تابىستى ىسكە اسقان جاعدايدا (ال ءبىز مۇنى ءساتتى جۇزەگە اسىرۋعا مىندەتتىمىز), ورنىقتى ەكونوميكالىق ءوسىمنىڭ مۇلدەم جاڭا مودەلى پايدا بولادى»، - دەدى.

قاسىم-جومارت توقاەۆ: «ءۇشىنشى مىندەت. ەلىمىزدىڭ ەنەرگەتيكالىق جانە ينفراقۇرىلىمدىق نەگىزىن نىعايتۋ. ەكونوميكانىڭ جاڭا ۇلگىسىنە كوشۋ ءۇشىن الدىمەن ەنەرگەتيكالىق، ينجەنەرلىك جانە كولىك-لوگيستيكالىق ينفراقۇرىلىمدى تولىققاندى دامىتۋ قاجەت. بۇل ماڭىزدى ۇشتاعان كەز كەلگەن ەلدىڭ، سونىڭ ىشىندە قازاقستاننىڭ دا نەگىزگى تىرەگى سانالادى.   سوندىقتان ءبىز ەنەرگەتيكالىق جانە كوممۋنالدىق سالالاردى جان-جاقتى جاڭعىرتۋ جۇمىسىن قولعا الدىق. وسى ماقساتتا بۇرىن-سوڭدى بولماعان اۋقىمداعى ۇلتتىق جوبانى ىسكە اسىرۋ تۋرالى شەشىم قابىلداندى. ونى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن تەك بيىلدىڭ وزىندە 1 تريلليون تەڭگەدەن استام قارجى ءبولۋ جوسپارلانىپ وتىر. ارتىق شىعىنعا اكەپ سوعاتىن ءتيىمسىز «ارلەۋ، ياعني جوندەۋ» تاسىلىنەن باس تارتىپ، ءومىر ءسۇرۋ ساپاسىنا تىكەلەي اسەر ەتەتىن بارلىق نىساندار مەن جۇيەلەردى تۇبەگەيلى جاڭعىرتۋ جۇمىسى جۇرگىزىلەتىن بولدى»، - دەدى.

مەملەكەت باسشىسى: «قازاقستاننىڭ ەنەرگەتيكالىق بالانسىندا كومىر، مۇناي، گاز سەكىلدى وتىن تۇرلەرى باسىم. كومىرسۋتەگى ۇلتتىق ەكونوميكانىڭ نەگىزىن قۇراپ، بيۋدجەتكە ۆاليۋتالىق ءتۇسىمنىڭ قوماقتى بولىگىن قامتاماسىز ەتەدى. مۇناي-گاز شيكىزاتى – ەكسپورتتان پايدا اكەلۋىمەن قاتار قالالارىمىز بەن اۋىلدارىمىزدى قامتاماسىز ەتەتىن باعاسى قولجەتىمدى جىلۋ مەن قۋات كوزى. سوندىقتان ءبىز ەلدى مەكەندەرگە گاز قۇبىرىن تارتۋدى جەدەلدەتۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز. كوگىلدىر وتىنمەن قامتۋ كورسەتكىشىن (قازىر 65 پايىزعا جۋىق) 80 پايىزعا دەيىن ارتتىرۋ مىندەتى قويىلدى. ۇكىمەت ءداستۇرلى قۋات كوزدەرىمەن بىرگە «جاسىل» ەنەرگەتيكاعا باسا ءمان بەرىپ وتىر. ونىڭ ەنەرگەتيكالىق تەڭگەرىمدەگى ۇلەسى 7 پايىزعا جەتتى. قارقىندى ءوسىپ كەلە جاتقان ەكونوميكانى قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن 2029 جىلعا قاراي 13 گيگاۆاتتان استام جاڭا قۋات كوزدەرىن ىسكە قوسۋ جوسپارلانعان. وسى ورايدا، ولاردىڭ كەمىندە تورتتەن ءبىرى جاڭارتىلاتىن ەنەرگيا كوزدەرى ەسەبىنەن جۇزەگە اسىرىلماق.   ايتسە دە پايدالى قازبالارىمىز، سونىڭ ىشىندە كومىردىڭ مول قورى – تابيعات سىيلاعان ارتىقشىلىعىمىز سانالادى. مۇنى تولىق پايدالانۋىمىز كەرەك. سوندىقتان بيىل ناۋرىز ايىندا تازا كومىر گەنەراتسياسى جونىندەگى ۇلتتىق جوبا قابىلداندى. الداعى ءۇش جىلدا كوكشەتاۋ، سەمەي جانە وسكەمەن قالالارىندا جوعارى ەكولوگيالىق ستاندارتتارعا ساي كەلەتىن تەحنولوگيالاردى پايدالاناتىن ءۇش جىلۋ ەلەكتر ستانتسياسىن سالۋىمىز كەرەك. مۇنى سوزۋعا بولمايدى. ايتپەسە ىستەن گورى ءسوز كوبەيىپ كەتتى. قازاقستان الەمدە ۋران ءوندىرۋ بويىنشا كوشباسشى جانە يادرولىق ينفراقۇرىلىمى بار ەل سانالادى. سوندىقتان اتوم گەنەراتسياسىن وتە دۇرىس تاڭدادىق. 2024 جىلعى تاريحي رەفەرەندۋم كەزىندە حالىق قابىلداعان شەشىم، شىن مانىندە، وركەنيەتتى سيپاتقا يە.   بۇل – ەلدىڭ ەنەرگەتيكالىق دەربەستىگىنىڭ كەپىلى، قۋاتتى كوپ تۇتىناتىن كەلەشەك تسيفرلىق ەكونوميكانىڭ سەنىمدى تىرەگى.   كەلەسى جىلى العاشقى اتوم ەلەكتر ستانتسياسىنىڭ قۇرىلىسى باستالادى»، - دەدى.

پرەزيدەنت: «ءبىز ەلىمىزدىڭ ينفراقۇرىلىمدىق ارقاۋىنىڭ تاعى ءبىر مىزعىماس تىرەگى – كولىك-لوگيستيكا سالاسىنا باسا نازار اۋدارۋىمىز كەرەك. بۇل سالا ستراتەگيالىق ماڭىزعا يە. ءبىزدىڭ ايماقتاعى بارلىق ەلدەر دە وسى باعىتقا دەن قويىپ جاتىر، سوندىقتان، باسەكە كۇشەيۋدە. تەمىرجول سالاسىنىڭ جۇك تاسىمالىنداعى ءرولىن ەسكەرە وتىرىپ، مەملەكەت جاڭا ماگيسترالدار مەن ۆوكزالدار سالۋعا جانە ولاردى جاڭعىرتۋعا باسا ءمان بەرىپ وتىر.   بىلتىر دوستىق – مويىنتى باعىتىنىڭ ەكىنشى جەلىسى جانە الماتى قالاسىن اينالىپ وتەتىن تەمىرجول ىسكە قوسىلدى. بيىل مويىنتى – قىزىلجار جانە داربازا – ماقتاارال، كەلەسى جىلى باقتى – اياگوز تەمىرجولدارىنىڭ قۇرىلىسى اياقتالادى.  ەلىمىزدەگى اۆتوكولىك جولدارىنىڭ ساپاسىن جاقسارتۋ مىندەتىن دە ورىنداۋىمىز كەرەك. بىلتىر 13 مىڭ شاقىرىم اۆتوكولىك جولىن جوندەۋ جۇمىسى باستالدى. ونىڭ 6 مىڭ شاقىرىمى قولدانىسقا بەرىلدى. مۇنداي اۋقىمدى جۇمىس ەل تاريحىندا ءبىرىنشى رەت جاسالدى. كەلەسى جىلى اۆتوكولىكتەردى وتكىزۋ بەكەتتەرىن جاڭعىرتۋ ءىسى اياقتالۋى كەرەك.   سوڭعى بەس جىلدا ەل اۋماعى ارقىلى اۆتوكولىكپەن تاسىمالداناتىن جۇك كولەمى ەكى ەسە ارتىپ، 6 ميلليون تونناعا جەتتى. بىلتىر اۆتوكولىكپەن جۇك تاسىمالداۋشىلاردىڭ تابىسى 1,5 تريلليون تەڭگە بولدى. بۇل – تەمىرجول سالاسىنداعى كىرىسپەن شامالاس كورسەتكىش. وسىنىڭ ءوزى وتاندىق اۆتوكولىك تاسىمالى سالاسىنىڭ الەۋەتى زور ەكەنىن كورسەتەدى. دەمەك، مۇنداي كاسىپكەرلەردى بارىنشا قولداۋ كەرەك. اۆياتسيا سالاسىنداعى تابىسىمىز دا كوبەيۋدە. ەلىمىزدە جاڭا ۇشۋ باعىتتارى اشىلىپ جاتىر. تولىققاندى اۋە حابتارىن قالىپتاستىرۋ ءۇشىن ناقتى جۇمىس جۇرگىزىلۋدە. ارينە، وسى تۇرعىدان العاندا، استانا قالاسىندا جاڭا اۋەجاي سالۋ – كەزەك كۇتتىرمەيتىن مىندەت. كوپ ۇزاماي ونىڭ قۇرىلىسى باستالۋى قاجەت. اۋە كەڭىستىگى ارقىلى جۇك تاسىمالدايتىن ارنايى كومپانيا قۇرۋ وتە ورىندى شەشىم بولدى دەپ سانايمىن. بۇل ماڭىزدى قادام حالىقارالىق لوگيستيكاداعى الەۋەتىمىزدى كۇشەيتۋگە ىقپال ەتەرى ءسوزسىز»، - دەدى.

قاسىم-جومارت توقاەۆ: «ءبىز ايماقتاعى مۇناي-گاز وندىرەتىن جەتەكشى مەملەكەت رەتىندە اۆيا-وتىنعا قاتىستى ماسەلەلەردى تولىق شەشۋگە مۇمكىندىك بەرەتىن مىقتى ينفراقۇرىلىم قالىپتاستىرۋىمىز قاجەت. بۇل – اسا ماڭىزدى جانە شۇعىل مىندەت. بارىڭىزگە ءمالىم، مەن جاقىندا بريۋسسەلگە جۇمىس ساپارىمەن بارىپ، ەۋروپالىق وداقتىڭ باسشىلارىمەن كەلىسسوزدەر جۇرگىزدىم. ترانسكاسپي حالىقارالىق كولىك باعىتىن دامىتۋ ماسەلەسىنە باسا ءمان بەرىلدى. ورتا ءدالىز ارقىلى تاسىمالداناتىن جۇك كولەمى كەيىنگى التى جىلدا بەس ەسە ۇلعايىپ، ءبىر جىلدا 4 ميلليون توننادان استى. بۇل، نەگىزىنەن، تەڭىز تاسىمالىن دامىتۋ جانە پورت ينفراقۇرىلىمىن جاڭعىرتۋدىڭ ارقاسىندا مۇمكىن بولدى. ارينە، پارلامەنت تاراپىنان جاسالعان زاڭنامالىق قولداۋ وسى سالانىڭ قارقىندى دامۋىنا كۇشتى سەرپىلىس بەردى. اتاپ ايتقاندا، 2023 جىلدان بەرى كولىك-لوگيستيكا سەكتورىن جان-جاقتى دامىتۋعا باعىتتالعان 8 زاڭ قابىلداندى. بىرقاتار حالىقارالىق كەلىسىم دە راتيفيكاتسيالاندى. وسىنداي ناقتى شارالاردى قابىلداۋ ارقىلى قازاقستان ايماقتاعى سەنىمدى ەنەرگەتيكا دونورىنا اينالماق. سونداي-اق ەلىمىز الداعى ۋاقىتتا ايماقتاعى جەتەكشى كولىك-لوگيستيكا تورابى رەتىندە جوعارى قارقىنمەن داميتىن بولادى. بۇل – ۇكىمەت الدىندا تۇرعان ايرىقشا ماڭىزدى مىندەت. جالپى، ءبىزدىڭ الدىمىزدا اسا ماڭىزدى، وتە جاۋاپتى جانە شۇعىل مىندەت بار: بۇل – كەڭ اۋقىمدى قۇرىلىس جۇرگىزۋ. ەلىمىزدە نەعۇرلىم قۇرىلىس كوپ بولسا، قازاقستان دا سوعۇرلىم وركەندەي بەرەدى. ەڭ الدىمەن، بۇل – نەگىزگى ينفراقۇرىلىمعا قاتىستى ماقسات. ءبىز تەمىرجولداردى، اۆتوجولداردى، اۋەجايلاردى، ۆوكزالداردى، سۋمەن قامتاماسىز ەتەتىن ءىرى قۇرىلعىلاردى، ءوندىرىس جانە ءونىم كاسىپورىندارىن، قالا عيماراتتارىن جانە تاعى باسقا نىسانداردى جوعارى قارقىنمەن سالۋىمىز كەرەك. قاراجات دەگەن ۋاقىتشا دۇنيە، ونىڭ قۇنى جىل سايىن تومەندەپ بارا جاتىر، ال ونى ءتيىمدى پايدالانۋ، بۇل – ناقتى ناتيجەلەرگە قول جەتكىزۋ، ءتيىستى نىسانداردى وسكەلەڭ ۇرپاقتارعا امانات ەتىپ قالدىرۋ دەگەن ءسوز.   الەۋمەتتىك مەملەكەت بولامىز دەپ، قاراجاتتى تالان-تاراجعا سالۋعا بولمايدى. وسىنداي قىسقا، شولاق ويلى ساياساتتى ءبىزدىڭ ۇرپاقتارىمىز تۇسىنبەيدى دە، كەشىرمەيدى دە. باسقا سوزبەن ايتقاندا، قازاقستاندى ۇلكەن قۇرىلىس الاڭىنا اينالدىرۋىمىز كەرەك»، - دەدى.

مەملەكەت باسشىسى: «ءتورتىنشى. الدىمىزدا تولىققاندى تسيفرلىق مەملەكەت قۇرۋ مىندەتى تۇر. سىزدەردى تىڭنان تۇرەن سالىپ، تسيفرلىق داۋىرگە جول اشقان دەپۋتاتتار دەۋگە بولادى. ءبىزدىڭ ەلىمىزدە بولسىن، الەمدە بولسىن – جالپى ەش جەردە جاساندى ينتەللەكتىنى زاڭ تۇرعىسىنان رەتتەيتىن دايىن ۇلگى نەمەسە ءتاسىل بولعان جوق. سوعان قاراماستان، سىزدەر ەلىمىزدىڭ وسى سالاداعى ءوسىپ-وركەندەۋىنە بەرىك نەگىز بولاتىن ءتيىمدى قۇقىقتىق جۇيەنى قۇرۋعا ەلەۋلى ۇلەس قوستىڭىزدار. مەن مەملەكەت باسشىسى رەتىندە مۇنى جوعارى باعالايمىن.   جاڭا كونستيتۋتسيا ازاماتتاردىڭ كيبەركەڭىستىكتەگى دەربەس دەرەكتەرىن قورعاۋعا كەپىلدىك بەرەدى. بۇل – تسيفرلىق قازاقستاندى قۇرۋدىڭ نەگىزگى العىشارتى.   قازاقستان مۇلدەم جاڭا سيپاتتاعى تسيفرلىق كودەكس پەن «جاساندى ينتەللەكت تۋرالى» زاڭ قابىلداعان جاھانداعى العاشقى ەلدەردىڭ ءبىرى. بۇل قادام تولىققاندى تسيفرلىق ەل بولۋ ءۇشىن زاماناۋي ينفراقۇرىلىمدىق نەگىز قالىپتاستىرۋعا مۇمكىندىك بەردى. ءبىز قازىردىڭ وزىندە وسى جۇمىستىڭ ناقتى ناتيجەسىن كورىپ وتىرمىز.   بۇگىندە ەلىمىز «ۇكىمەتتىڭ جاساندى ينتەللەكتىگە دايىندىق يندەكسىنە» سايكەس ورتالىق ازيادا الدىڭعى قاتاردا تۇر. بىراق، بۇل – ۇلكەن جولدىڭ باسى عانا. الداعى اۋقىمدى جۇمىستىڭ نەگىزگى باعىت-باعدارى «Digital Qazaqstan» جالپىۇلتتىق ستراتەگياسىندا ايقىندالدى. مەن بۇل قۇجاتتى ماۋسىم ايىنىڭ باسىندا بەكىتتىم. ءبىز جاساندى ينتەللەكتىنى ەكونوميكانىڭ بارلىق نەگىزگى سالاسىنا ەنگىزىپ، مەملەكەتتىك باسقارۋدىڭ ساپاسىن تۇبەگەيلى جاقسارتۋىمىز كەرەك. وسى باعىتتا العاشقى ماڭىزدى شارالار قولعا الىندى. مەن قاڭتار ايىندا بانك قىزمەتى سالاسىنا قاتىستى جاڭا زاڭدارعا قول قويدىم. سول ارقىلى تسيفرلىق قارجى اكتيۆتەرىن اينالىمعا ەنگىزۋدىڭ ناقتى شارتتارى ايقىندالدى. سونداي-اق مەنىڭ تاپسىرماممەن ەلىمىزدىڭ قۇقىقتىق نەگىزىن جۇيەلەپ، تولىققاندى جاڭعىرتۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن رەتتەۋ جونىندەگى ينتەللەكت ورتالىعى قۇرىلدى. بۇل قادام كاسىپكەرلەردىڭ جۇمىسىن ەداۋىر جەڭىلدەتپەك. «ءبىر تەرەزە» قاعيداتى بويىنشا قىزمەت كورسەتەتىن «e-Government Business» ەكوجۇيەسىن دامىتۋ ارقىلى بيزنەس ءۇشىن قولايلى ورتا قالىپتاستىرۋعا مۇمكىندىك تۋادى»، - دەدى.

پرەزيدەنت: «ەلىمىزدەگى تسيفرلىق بانكتەر مەن فينتەح-كومپانيالار تۇتىنۋشىلارعا جانە كاسىپكەرلەرگە ارنالعان قولايلى ەكوجۇيەنىڭ نەگىزىن قالادى. قارجى، ساۋدا جۇيەلەرى جانە مەملەكەتتىك قىزمەتتەر اراسىندا كەدەرگىسىز تسيفرلىق كەڭىستىك قالىپتاستى. سونىڭ ناتيجەسىندە سوڭعى بەس جىلدا ەلەكتروندى كوممەرتسيا نارىعى شامامەن سەگىز ەسە ۇلعايىپ، 3,7 تريلليون تەڭگەگە جەتتى. بۇل – ەلىمىزدەگى بولشەك ساۋدا كولەمىنىڭ شامامەن 15 پايىزى. مۇنىڭ ءبارى ازاماتتارىمىزدىڭ تسيفرلىق جۇيەلەرگە دەگەن سەنىمى جوعارى ەكەنىن جانە ولاردىڭ تۇتىنۋشىلىق مادەنيەتى وزگەرە باستاعانىن كورسەتەدى. وسى قارقىندى باسەڭدەتپەۋ ءۇشىن مەملەكەت ءتيىستى ينفراقۇرىلىمدى ۇزدىكسىز دامىتىپ وتىرۋى كەرەك. قۋاتتى سۋپەركومپيۋتەرلەردى ىسكە قوسۋ بۇل باعىتتاعى ماڭىزدى قادام بولدى. ول جاساندى ينتەللەكتى جونىندەگى تەوريالىق تۇجىرىمداردى مەملەكەتتىك باسقارۋعا، ەكونوميكاعا جانە ۇلتتىق قاۋىپسىزدىككە ارنالعان قولدانبالى شەشىمدەرگە ۇلاستىردى. دەگەنمەن جاساندى ينتەللەكت مول قۋات پەن ەسەپتەۋ كەڭىستىگىن قاجەت ەتەدى. ءدال وسى سەبەپتى «دەرەكتەردى وڭدەۋ ورتالىقتارىنىڭ القابى» مەگاجوباسىن قولعا الۋدىڭ ءمانى زور. اتالعان جوبا الەمدەگى جەتەكشى BigTech-كورپوراتسيالاردى تارتاتىن جويقىن گراۆيتاتسيالىق الاڭعا اينالادى. ۇكىمەت بۇل مىندەتتى ايرىقشا باقىلاۋدا ۇستاۋى كەرەك. ونىڭ ورىندالۋىن ۇدايى قاداعالاپ وتىرامىن»، - دەدى.

قاسىم-جومارت توقاەۆ: «قۋاتتى سۋپەركومپيۋتەرلەردى ىسكە قوسۋ بۇل باعىتتاعى ماڭىزدى قادام بولدى. ول جاساندى ينتەللەكتى جونىندەگى تەوريالىق تۇجىرىمداردى مەملەكەتتىك باسقارۋعا، ەكونوميكاعا جانە ۇلتتىق قاۋىپسىزدىككە ارنالعان قولدانبالى شەشىمدەرگە ۇلاستىردى. دەگەنمەن جاساندى ينتەللەكت مول قۋات پەن ەسەپتەۋ كەڭىستىگىن قاجەت ەتەدى. ءدال وسى سەبەپتى «دەرەكتەردى وڭدەۋ ورتالىقتارىنىڭ القابى» مەگاجوباسىن قولعا الۋدىڭ ءمانى زور. اتالعان جوبا الەمدەگى جەتەكشى BigTech-كورپوراتسيالاردى تارتاتىن جويقىن گراۆيتاتسيالىق الاڭعا اينالادى. ۇكىمەت بۇل مىندەتتى ايرىقشا باقىلاۋدا ۇستاۋى كەرەك. ونىڭ ورىندالۋىن ۇدايى قاداعالاپ وتىرامىن.   شىن مانىندە، قازىر جاڭا جىبەك جولىنىڭ جوعارى تەحنولوگيالىق حابى رەتىندە ەلىمىزدىڭ تسيفرلىق دەربەستىگىنىڭ ىرگەسى قالانىپ جاتىر. بۇل رەتتە ەڭ قۋاتتى كومپيۋتەرلەردە، وزىق داتا-ورتالىقتاردا جۇمىس ىستەيتىن مامان بولماسا، قارجى جەلگە ۇشاتىنىن ۇمىتپاۋىمىز كەرەك. سوندىقتان بولاشاق ارحيتەكتورلارى مەن باعدارلاما ازىرلەۋشىلەرىن مەكتەپ پارتاسىنان باستاپ دايارلاۋعا كىرىستىك. Alem.ai حالىقارالىق جاساندى ينتەللەكت ورتالىعىنىڭ جانىنان ەكى يننوۆاتسيالىق مەكتەپ اشىلدى. وسى وقۋ جىلىندا جاساندى ينتەللەكت ۋنيۆەرسيتەتى اشىلادى. بۇل – اتالعان سالاعا مامان دايارلايتىن ورتالىق ازياداعى تۇڭعىش ارناۋلى وقۋ ورنى بولماق.   تسيفرلىق ترانسفورماتسيا دەگەنىمىز – جوعارىدان تومەن قاراي بارلىق باسقارۋ تارماقتارىن، ءتىپتى حالىقتىڭ باسىم بولىگىن قامتيتىن اشىق ءارى قارقىندى ۇدەرىس. قازىردىڭ وزىندە جوعارى لاۋازىمدى باسشىلاردان باستاپ اۋىل اكىمدەرىنە دەيىن ون مىڭداعان مەملەكەتتىك قىزمەتشى وسى سالالىق ءبىلىم بەرۋ باعدارلاماسىنا قاتىسىپ جاتىر. ءبىز مەملەكەتتىك باسقارۋدىڭ لوگيكاسى مەن فيلوسوفياسىن تۇبەگەيلى وزگەرتۋىمىز كەرەك. ادەتتەگى بيۋروكراتيادان ارىلىپ، تيىمدىلىگى جوعارى «مەملەكەت-پلاتفورما» (GovTech) سەرۆيستىك پاراديگماسىنا باتىل تۇردە كوشۋىمىز قاجەت. تۇپكى ماقساتىمىز – جاھاندىق تەحنولوگيالىق لاندشافتتا ورنىققان، ۇلتتىق مۇددەنى تاباندى تۇردە قورعاپ، ىلگەرىلەتەتىن، ازاماتتارىنا مۇلتىكسىز قىزمەت ەتەتىن وزىق تسيفرلىق مەملەكەت قۇرۋ»، - دەدى.

پرەزيدەنت: «بەسىنشى ماسەلە. بۇل – ادام كاپيتالىن دامىتۋ. ءححى عاسىردا شيكىزاتقا نەمەسە حالىق سانىنا عانا سەنىپ وتىرا بەرۋگە بولمايدى. مۇنداي ۇستانىم كەز كەلگەن مەملەكەتتى جارعا جىعادى. مەن بۇل تۋرالى ۇنەمى ايتىپ كەلەمىن. قازىر دە قايتالايمىن: ينفلياتسياعا تاۋەلدى ەمەس ءبىر عانا كاپيتال بار: بۇل – ادام الەۋەتىنىڭ ساپاسى. سوندىقتان ءبىز الەۋمەتتىك سالاعا بىردەن-ءبىر ستراتەگيالىق باعىت رەتىندە قارايمىز. بۇگىندە مەملەكەت ازاماتتاردى جان-جاقتى دامىتۋدى كوزدەيتىن نەگىزگى سالالاردىڭ بارلىعىنا قوماقتى قاراجات ءبولىپ وتىر. سونىڭ ىشىندە عىلىم مەن ءبىلىم، مادەنيەت پەن دەنساۋلىق، سپورت جانە الەۋمەتتىك قولداۋ سالاسىن ەرەكشە اتاپ وتكەن ءجون.   بيىلدىڭ وزىندە وسى ستراتەگيالىق ماقساتقا 19 تريلليون تەڭگەدەن استام قارجى ءبولۋ جوسپارلانىپ وتىر. بۇل – مەملەكەت بيۋدجەتىنىڭ جارتىسىنان كوبى دەگەن ءسوز. راسىندا، قازاقستان – الەۋمەتتىك سالاعا ايرىقشا ءمان بەرىپ، جۇيەلى ءارى بايىپتى ساياسات جۇرگىزىپ كەلە جاتقان الەمدەگى از عانا مەملەكەتتىڭ ءبىرى. وسى ورايدا، پارلامەنتتىڭ الەۋمەتتىك باستامالاردى جۇزەگە اسىرۋعا جانە قوعامدا ادىلدىك قاعيداتىن ورنىقتىرۋعا ەرەكشە ۇلەس قوسقانىن اتاپ وتكەن ءجون. بىراق ءبىز مىنا نارسەنى دۇرىس ءتۇسىنۋىمىز كەرەك: شىنايى ادىلەتتىلىك دەگەنىمىز ەل يگىلىگىن بارىنە بىردەي ءبولىپ بەرە سالۋ ەمەس. ناعىز ادىلەتتىلىك – ءاربىر ازاماتقا تەڭ مۇمكىندىك بەرەتىن ءتيىمدى ءارى مۇقيات ويلاستىرىلعان جۇيە قۇرۋ دەگەن ءسوز. ەڭ باستىسى، بارلىعى زاڭ الدىندا تەڭ بولۋعا ءتيىس. بۇل – ادىلەتتى قازاقستاننىڭ مىزعىماس قاعيداتى. پارلامەنتتىڭ «زاڭسىز يەمدەلگەن اكتيۆتەردى مەملەكەتكە قايتارۋ تۋرالى» زاڭدى قابىلداۋى – وسى قاعيداتتىڭ ناقتى كورىنىسى. اتالعان زاڭ اياسىندا ەلگە تريلليون تەڭگەدەن استام قاراجات قايتارىلدى. قازىردىڭ وزىندە وسى قارجىنىڭ جارتىسىنان كوبى حالىق يگىلىگىنە جۇمسالدى. سونىڭ ەسەبىنەن 450 اسا ماڭىزدى الەۋمەتتىك جانە كوممۋنالدىق نىسان سالىندى»، - دەدى.

پرەزيدەنت: «ءبىز ارنايى كونستيتۋتسيالىق نورماعا سۇيەنە وتىرىپ، تابيعي بايلىقتى ازاماتتاردىڭ باستاپقى كاپيتالى رەتىندە بەكىتتىك. قازاقستان – وسىنداي بىرەگەي باستامانى ىسكە اسىرعان ايماقتاعى العاشقى مەملەكەت.   «ۇلتتىق قور – بالالارعا» باعدارلاماسى – سونىڭ ايقىن دالەلى. بۇل جوبانىڭ تيىمدىلىگى جوعارى: ءۇش جىلدىڭ ىشىندە 6,5 ميلليون بالانىڭ ەسەپشوتىنا 2,3 ميلليارد دوللار اۋدارىلدى. سونداي-اق ءبىز قامقورلىق شارالارىنىڭ ناقتى جالعاسى رەتىندە «كەلەشەك» جيناقتاۋ جۇيەسىن ىسكە قوستىق. دارىندى بالالارعا، سونىڭ ىشىندە حالىقارالىق وليمپيادا جەڭىمپازدارىنا جۇيەلى تۇردە قولداۋ كورسەتە باستادىق. بولاشاققا ينۆەستيتسيا سالۋ دەگەنىمىز دە – وسى. ال، اينالامىزدا، ياعني ەۋرازيا قۇرلىعىندا قاي مەملەكەت الەۋمەتتىك ماقساتتارعا وسىنشاما قوماقتى قاراجاتتى ءبولىپ بەرىپ جاتىر؟ جاۋاپ بەلگىلى سياقتى»، - دەدى.

قاسىم-جومارت توقاەۆ: «ءبىز قازىر ءبىلىم ەكونوميكاسى ۇستەمدىك قۇرعان داۋىردە ءومىر ءسۇرىپ جاتىرمىز. وسىنداي كەزەڭدە تەحنولوگيالىق دەربەستىگىمىزدى كۇشەيتە ءتۇسۋ ءۇشىن عىلىم سالاسىن جانە جوعارعى مەكتەپ جۇيەسىن دامىتۋعا باسا نازار اۋدارۋىمىز قاجەت. سوعان سايكەس ءبىز ەلىمىزدەگى ۋنيۆەرسيتەتتەردى جاڭعىرتۋ جۇمىسىن قولعا الدىق. بۇدان بولەك، شەتەلدىك جەتەكشى جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ فيليالدارى اشىلىپ جاتىر. وزدەرىڭىز ماقۇلداپ، قابىلداعان «عىلىم جانە تەحنولوگيالىق ساياسات تۋرالى» زاڭ عىلىمي ينفراقۇرىلىمدى جاقسارتىپ، جاس عالىمدارعا مول مۇمكىندىكتەر بەرۋگە زور ىقپال ەتۋدە.   جالپى، الدىمىزدا عىلىم دەڭگەيىن، ونىڭ تيىمدىلىگىن بارىنشا كوتەرۋگە قاتىستى ماڭىزدى ماقسات تۇر. ارينە، كەز كەلگەن ۇلتتىڭ زياتكەرلىك الەۋەتى سول ەلدەگى ورتا ءبىلىمنىڭ دەڭگەيىمەن ولشەنەتىنى اقيقات. سوڭعى ءۇش جىلدا رەسپۋبليكا بويىنشا 584 زاماناۋي مەكتەپ سالىندى. ءاربىر ءۇشىنشى مەكتەپ يننوۆاتسيالىق ۇلگىدەگى «كەلەشەك مەكتەپتەرى» جوباسى اياسىندا بوي كوتەردى. بيىل تاعى 84 مەكتەپ اشىلادى. ونىڭ جارتىسىنان كوبى اۋىلدىق جەرلەردە سالىنىپ جاتقانىن اتاپ ءوتۋ قاجەت»، - دەدى.

پرەزيدەنت: «وتاندىق مەديتسينا سالاسى دا دامىپ كەلەدى. جالپى، 2019 جىلدان بەرى ەلىمىزدە شامامەن 1300 دەنساۋلىق ساقتاۋ نىسانى اشىلدى.   ازاماتتاردىڭ ورتاشا ءومىر ءسۇرۋ ۇزاقتىعى 76 جاسقا جۋىقتادى. دۇنيەجۇزىلىك بانكتىڭ مالىمەتىنە سايكەس، وسى كورسەتكىش بويىنشا قازاقستان وسى ايماقتا كوش باستاپ تۇر. بۇل ەل دامۋىنىڭ ناقتى كورىنىسى ەكەنى ءسوزسىز. ازاماتتاردىڭ بارىنە ساقتاندىرۋ مارتەبەسىنە قاراماستان بازالىق مەديتسينالىق كومەك الۋعا كەپىلدىك بەرىلگەن. بۇدان بولەك، وتانداستارىمىزعا نەيروحيرۋرگيادان باستاپ رەپرودۋكتيۆتى مەديتسيناعا دەيىنگى ەڭ جوعارى تەحنولوگيالىق مەديتسينالىق ەم-شارالاردىڭ بارلىعى قولجەتىمدى. سونىمەن قاتار قوعامعا قىزمەت ەتۋ جولىن تاڭداعانداردىڭ الاڭسىز ەڭبەك ەتۋىنە لايىقتى جاعداي جاساپ جاتىرمىز. ناقتى قادامدار ارقىلى ۇستازدار مەن دارىگەرلەردىڭ بەدەلىن ارتتىرا بەرەمىز.   مۇعالىمدەردىڭ، مەديتسينالىق جانە الەۋمەتتىك قىزمەتكەرلەردىڭ جالاقىسى كەزەڭ-كەزەڭىمەن كوتەرىلىپ كەلەدى.   سوڭعى ءۇش جىلدا 1,2 ميلليوننان استام ادامنىڭ ەڭبەكاقىسى 50 پايىزدان 100 پايىزعا دەيىن ارتتى»، - دەدى.

مەملەكەت باسشىسى: «قازاقستاندا اتاۋلى الەۋمەتتىك كومەكتىڭ كوپ دەڭگەيلى جۇيەسى جولعا قويىلعان. بۇل كومەك شىن مۇقتاج ادامدارعا بەرىلۋگە ءتيىس. كومەك «وتباسىنىڭ تسيفرلىق كارتاسى» تەحنولوگيالىق شەشىمى ارقىلى كورسەتىلەدى. پارلامەنت دەپۋتاتتارىنىڭ تاباندىلىعى ارقاسىندا زياندى وندىرىستە ەڭبەك ەتەتىندەردىڭ ماسەلەسى شەشىلدى. بۇل ءجيى كوتەرىلىپ، ابدەن جاۋىر بولعان تۇيتكىل ەدى. ەندى ءوندىرىس ەڭبەككەرلەرى الەۋمەتتىك تولەم الۋعا، 55 جاستان باستاپ زەينەتكە شىققانعا دەيىن جەڭىلىرەك جۇمىسقا اۋىسۋعا زاڭ جۇزىندە قاقىلى. ايەلدەر مەن بالالاردىڭ قۇقىعىن قورعاۋعا، حالىقتىڭ شامادان تىس كرەديت الۋىن ازايتۋعا، ويىنقۇمارلىققا، ەسىرتكى قىلمىسىنا جانە كيبەرالاياقتىققا قارسى كۇرەس شارالارىنا قاتىستى قابىلدانعان زاڭنامالىق شەشىمدەرىڭىز جۇرتشىلىقتىڭ كەڭ قولداۋىنا يە بولدى. ءبىزدىڭ باستى ستراتەگيالىق ماقساتىمىز – جوعارى كونستيتۋتسيالىق قاعيداتتاردى ىسكە اسىرا الاتىن ءبىلىمدى، دەنى ساۋ، زياتكەر ءارى وزىق ويلى ۇرپاق تاربيەلەۋ»، - دەدى.

پرەزيدەنت: «قاشاندا جاڭاشىلدىققا ۇمتىلاتىن جاسامپاز ەل بولۋ ءۇشىن ءبىز ەڭ الدىمەن مىزعىماس قۇندىلىقتارىمىزعا، باي تاريحىمىز بەن مادەني مۇرامىزعا ارقا سۇيەۋىمىز قاجەت.   بىرنەشە كۇننەن كەيىن ءبارىمىز ءبىر ەل بولىپ «ۇلتتىق دومبىرا كۇنىن» اتاپ وتەمىز. بۇل – بولمىسىمىزدى ايشىقتايتىن، جۇرتىمىزدىڭ، اسىرەسە، وسكەلەڭ ۇرپاقتىڭ رۋحىن كوتەرەتىن ايرىقشا مەرەكە. كورنەكتى اقىن قادىر مىرزا ءالىنىڭ «ناعىز قازاق – دومبىرا» دەپ جىرلاۋى تەگىن ەمەس. راسىندا، دومبىرانى ۇلىقتاۋ ارقىلى ءبىز ءتول ونەرىمىزدى تورگە وزدىرامىز. دومبىرا قاستەرلى قۇندىلىعىمىز رەتىندە ۇلتىمىزدى الەمگە تانىتاتىن بىرەگەي برەندكە اينالۋى كەرەك. جالپى، مەملەكەت رۋحانيات سالاسىن دامىتۋعا ءاردايىم باسا نازار اۋدارىپ كەلەدى. بۇل تاعىلىمدى ىسكە دەپۋتاتتار كورپۋسى – سىزدەر دە زور ۇلەس قوستىڭىزدار. ارينە، سىزدەر اتقارعان اۋقىمدى جۇمىستىڭ ءمان-ماڭىزىن ءبىر عانا جيىننىڭ اياسىندا جەتكىزۋ مۇمكىن ەمەس»، - دەدى.

مەملەكەت باسشىسى: «سەگىزىنشى شاقىرىلىم دەپۋتاتتارى ۇكىمەتكە 2 مىڭنان استام ساۋال جولدادى. سونداي-اق 31 ۇكىمەت ساعاتىن جانە 9 پارلامەنت تىڭداۋىن وتكىزدى. قوس پالاتانىڭ كوميتەتتەرى بەلسەندى ءارى جەمىستى جۇمىس ىستەدى. ءبىر پالاتالى قۇرىلتاي جۇيەسىنە كوشكەن سوڭ زاڭ شىعارۋشى ورگاننىڭ كوميتەتتەرى دە مەملەكەت ساياساتىنىڭ باسىم باعىتتارىن نەگىزگە الا وتىرىپ، قۇرىلعانى ءجون. وسى جىلدار ىشىندە دەپۋتاتتىق كورپۋس ازاماتتارمەن اشىق ءارى ءتيىمدى بايلانىس جۇيەسىن قالىپتاستىردى. اتاپ ايتقاندا، پارتيا جوبالارىن تابىستى جۇزەگە اسىردى. سونداي-اق تۇراقتى تۇردە ايماقتارعا بارىپ، جۇرتشىلىقپەن كەزدەسىپ وتىردى. قوعامدىق قابىلداۋلار كەزىندە ازاماتتاردىڭ تالاپ-تىلەكتەرىن نازارعا الىپ، وزەكتى ماسەلەلەردىڭ شەشىم تابۋىنا ىقپال ەتتى. پارلامەنت بەدەلدى عالىمداردى، بايىپتى ساراپشىلاردى جانە قوعام بەلسەندىلەرىن ورتاق مۇددەگە بىرىكتىرگەن ورتالىققا اينالدى. سەنات جانىنداعى ساراپشىلار كلۋبى مەن ءماجىلىس جانىنداعى قوعامدىق پالاتا وسى بىرەگەي زياتكەرلىك ەكوجۇيەنىڭ بەرىك تىرەگى بولدى. بۇل قۇرىلىمدار سىندارلى ديالوگتى دامىتىپ، زاڭ جوبالارىن جان-جاقتى تالداۋعا جول اشتى»، - دەدى.

قاسىم-جومارت توقاەۆ: «ادال ازامات» تۇجىرىمداماسى مەن «تازا قازاقستان» جالپىۇلتتىق اكتسياسى قوعامدا جاڭا ەتيكانى قالىپتاستىرۋعا ارقاۋ بولدى. دەپۋتاتتار وسى جالپىۇلتتىق باستامالاردىڭ ءمان-ماڭىزىن حالىققا تۇسىندىرۋگە جانە ىسكە اسىرۋعا بەلسەنە اتسالىستى. پارلامەنتتىڭ قاجىرلى قىزمەتىنىڭ ارقاسىندا «زاڭ مەن ءتارتىپ» قاعيداتى مەملەكەت ساياساتىندا تۇبەگەيلى ورنىعىپ، ۇلت بولمىسىنىڭ اجىراماس بولىگىنە اينالا باستادى. سونىمەن قاتار پارلامەنت دەپۋتاتتارى قازاقستاننىڭ حالىقارالىق بەدەلىن نىعايتۋعا ەلەۋلى ۇلەس قوستى. سول ارقىلى ەلىمىزدىڭ جاۋاپتى ءارى ىقپالدى «ورتا دەرجاۆا» رەتىندەگى ءرولى كۇشەيە ءتۇستى.   دەپۋتاتتار پارلامەنتارالىق اسسامبلەيالاردىڭ، شەتەلدىك ساپارلار مەن فورۋمدار اياسىندا شەتەلدىك ارىپتەستەرىمەن جانە جاھاندىق ينستيتۋتتارمەن سەنىمدى ءارى ناتيجەلى بايلانىس ورناتا ءبىلدى. وسى تۇستا الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر سەزىنىڭ جۇمىسىن ايرىقشا اتاپ ءوتۋ قاجەت. بەدەلدى ديالوگ الاڭىنىڭ حاتشىلىعى ۇزاق جىل بويى سەنات اياسىندا تابىستى جۇمىس ىستەپ كەلدى. قۇرىلتاي باستى زاڭ شىعارۋشى ورگان رەتىندە بارلىق باعىت بويىنشا ساباقتاستىقتى جانە ينستيتۋتسيونالدىق ءداستۇردى ساقتاپ، جىلدار بويى قالىپتاسقان بىرەگەي پارلامەنتتىك مادەنيەتتى جوعالتپاي، ونى ودان ءارى دامىتۋعا باسا ءمان بەرۋگە ءتيىس. ەلىمىزدىڭ جوعارى وكىلدى ورگانى – قۇرىلتايدىڭ نەگىزگى ماقساتى – بارشاعا بىردەي مۇمكىندىك بەرەتىن ادىلەتتى قازاقستاندى قۇرۋ ىسىنە اتسالىسۋ جانە وسى باعىتتا بەلسەندى جۇمىس ىستەۋ.   ءبىر پالاتالى وكىلدى ورگان ءوزىنىڭ زاڭنامالىق ميسسياسىن تابىستى ورىنداي وتىرىپ، قوعامدا زاڭ مەن ءتارتىپ، ەڭبەكسۇيگىشتىك، تازالىق، قورشاعان ورتانى قورعاۋ سىندى مىزعىماس قۇندىلىقتاردى ورنىقتىرا تۇسۋگە بارىنشا ىقپال ەتەدى دەپ سەنەمىن»، - دەدى.

پرەزيدەنت: «جاڭا كونستيتۋتسيانىڭ زاڭدى كۇشىنە ەنۋى – ۇلت تاعدىرىنا تىكەلەي اسەر ەتەتىن تاريحي وقيعا. تۇعىرىنا قونعان اتا زاڭىمىز اسا اۋقىمدى قوعامدىق-ساياسي ۇدەرىستەر كەزەڭىنە جول اشادى. وسىعان وراي، مەن بىرقاتار ماڭىزدى قۇجاتقا، سونىڭ ىشىندە قۇرىلتاي سايلاۋىن وتكىزۋ تۋرالى ارنايى جارلىققا قول قويامىن. سوعان سايكەس پارتيالار اراسىنداعى باسەكە دە جاندانا تۇسەدى. ءبىز جاسامپاز ەل رەتىندە وسى ساياسي ناۋقاندى دا جوعارى دەڭگەيدە وتكىزۋىمىز كەرەك. الداعى سايلاۋدا اشىق، ادال جانە ءادىل باسەكە بولۋعا ءتيىس. قازاقستان حالقى – قوعامدا جاسالىپ جاتقان تۇبەگەيلى وزگەرىستەردىڭ نەگىزگى قوزعاۋشى كۇشى. ازاماتتارمىز ەلدىڭ ەرتەڭىنە بەي-جاي قاراماي، شەشۋشى ساتتە تاڭداۋ جاساۋعا قابىلەتتى ەكەنىن ايقىن كورسەتىپ كەلەدى. بۇل – جاۋاپكەرشىلىگى جوعارى، بىرلىگى بەكەم، رۋحى جانە مادەنيەتى بيىك ۇلتتارعا عانا ءتان قاسيەت. سايلاۋعا قاتىسۋ – ەلدىك ىستەن شەت قالماۋ دەگەن ءسوز. وسى رەتتە جۇرتىمىز الداعى ساياسي ناۋقانعا بەلسەنە اتسالىسادى دەپ سەنەمىن»، - دەدى.

مەملەكەت باسشىسى: «قۇرىلتاي – جاڭا تۇرپاتتى قازاقستاننىڭ ماڭىزدى سيمۆولى. سوندىقتان ونىڭ قۇرامىنا ناعىز وتانشىل، باستاماشىل ءارى مەملەكەتشىل تۇلعالار، ياعني تەك ۇزدىكتەر عانا كىرۋى كەرەك. سەبەبى حالىق رەفورمالاردىڭ قانشالىقتى ناتيجەلى بولعانىن ءدال وسى قۇرىلتايدىڭ قىزمەتىنە قاراپ باعالايدى. وسىنداي ماڭىزدى ساتتە مەن تاعى ءبىر مارتە سەنات پەن ءماجىلىستىڭ باسشىلىعىنا جانە دەپۋتاتتارىنا شىنايى ريزاشىلىعىمدى بىلدىرەمىن. سەبەبى سىزدەر مەملەكەتىمىزدىڭ يگىلىگى ءۇشىن ادال ءارى قاجىرلى ەڭبەك ەتتىڭىزدەر. جۇرتتىڭ مۇڭ-مۇقتاجىن باتىل كوتەرىپ، ۇلت مۇددەسىن بارىنەن بيىك قويا بىلدىڭىزدەر. جاڭا كەزەڭ – جاڭا مۇمكىندىكتەر ۋاقىتى. دەپۋتاتتاردىڭ بىرقاتارى قۇرىلتايعا ءوتىپ، ەل يگىلىگى جولىندا ەڭبەك ەتە بەرەدى دەپ ويلايمىن. قازاقستان حالىق كەڭەسىندە دە وزدەرىڭىز سەكىلدى بىلىكتى ازاماتتار بولۋى كەرەك دەپ سانايمىن»، - دەدى.

پرەزيدەنت: «سونداي-اق بۇگىن مەن «AMANAT» پارتياسىنىڭ فراكتسياسىنا جانە بارلىق مۇشەلەرىنە بەلسەندى، بايسالدى جانە جاسامپاز ۇستانىمدارى ءۇشىن العىس ايتامىن. سىزدەر شىنايى وتانشىلدىق پەن ازاماتتىق جاۋاپكەرشىلىكتىڭ وزىق ۇلگىسىن كورسەتىپ كەلەسىزدەر. ساياسي ۇيىمنىڭ تاياۋدا وتكەن سەزىندە «ادىلەت» پارتياسىنا قوسىلۋ تۋرالى ستراتەگيالىق شەشىم قابىلداندى. مەن بۇل تاريحي شەشىمدى قولدايمىن. بۇگىنگى تاڭدا بارلىق وزىق ءارى جاسامپاز كۇشتەر جالپىۇلتتىق قۇندىلىقتار مەن ورتاق ماقساتتارعا بىرىگۋدە. مۇنداي قادام ەلىمىزدە قولعا الىنىپ جاتقان تۇبەگەيلى رەفورمالارعا تىڭ سەرپىن بەرەرى ءسوزسىز. تۇپتەپ كەلگەندە، بارشامىزدىڭ مۇراتىمىز  – ءبىر. بۇل – جاس ۇرپاقتىڭ جارقىن بولاشاعىنا جول اشاتىن وركەنيەتتى ءارى وزىق مەملەكەت قۇرۋ. ءبىزدىڭ قازاقستاننان باسقا وتانىمىز جوق. ەلىمىزدىڭ ويداعىداي دامۋى بىزگە عانا كەرەك. ۇلت بولىپ ۇيىسىپ، جۇرت بولىپ جۇمىلا بىلسەك، ءبىز كەز كەلگەن بەلەستى باعىندىرامىز، كوزدەگەن ماقساتىمىزدىڭ بارىنە قول جەتكىزەمىز. قاستەرلى تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ تۇعىرىن نىعايتىپ، ادىلەتتى، قۋاتتى، قاۋىپسىز، تازا ءارى وزىق قازاقستاندى قۇرامىز. مەن بۇعان كامىل سەنەمىن! وسى جولدا ايانباي ەڭبەك ەتۋ – ءار ازاماتتىڭ پەرزەنتتىك پارىزى. ەلىمىز امان، جۇرتىمىز تىنىش، بىرلىگىمىز بەكەم بولسىن! قازاق ەلى ماڭگى جاساسىن!»، - دەدى.

Abai.kz