جۇمىلا كوتەرگەن جۇك جەڭىل

ۇستىمىزدەگى عاسىردىڭ ءۇشىنشى ونجىلدىعىندا دۇنيەتارتىپتىڭ جۇيەسى كەزەكتى سىناقتارعا قايتالاي تاپ بولىپ، الەمنىڭ ىقپالدى مەملەكەتتەرىنىڭ اراسىنداعى قايشىلىقتار دۇركىن-دۇركىن قىلاڭ بەرىپ، ارقايسىسىنىڭ ءوز مۇددەلەرى جولىندا وزگە ەلدەردىڭ ىسىنە جوسىقسىز ارالاسۋىمەن بىرگە اۋماعىنا اسكەري شابۋىل جاساۋى، ول ازداي اشىق تۇردە باسىپ كىرۋى ءتارىزدى قاتەرلى وقيعالارعا كۋا بولۋدامىز. ونىڭ ۇستىنە، تابيعي قورلاردىڭ ازايۋى، الەۋمەتتىك داعدارىستىڭ تەرەڭدەۋى، سونىڭ سالدارىنان بىرقاتار ەلدەردە ازاماتتىق سوعىستىڭ تۇتانۋى، بەيبىت تۇرعىنداردىڭ تۋعان جەرلەرىن تاستاپ، بوسقىن اتانىپ، وزگە قۇرىلىقتان پانا ىزدەۋى، دەمەك ءارتۇرلى مادەنيەتتەر مەن وركەنيەتتەردىڭ كۇتپەگەن توعىسى جاھاندىق كۇن ءتارتىبىنىڭ باستى ەرەكشەلىگىنە اينالۋدا.

حالىقارالىق قوعامداستىقتىڭ بەلسەندى قاتىسۋشىسى رەتىندە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ دا بۇگىنگى ۇدەرىستەن تىس قالا المايتىنى ءمالىم. الەمگە اشىقتىعى، ساپارلار مەن ءجۇرىپ-تۇرۋ قۇقىعىنىڭ ەركىن بولۋى بۇگىندە ەل ازاماتتارىنىڭ دۇنيەنىڭ ءتورت بۇرىشىنا بارا الۋىنا تولىققاندى مۇمكىندىك تۋعىزدى. سونىمەن بىرگە، جاھاندىق احۋالداعى جەدەل وزگەرىستەر، اسىرەسە ەل اۋماعىنان تىس جەرلەردەگى توسىن جايتتار كەزىندە وتانداستارىمىزدىڭ قاۋىپسىزدىگى مەن اماندىعى كۇن تارتىبىندەگى ەڭ ءبىر وزەكتى ماسەلەگە اينالاتىنى دا تۇسىنىكتى.

مىنەكي، 2026 جىلدىڭ 28 اقپانىندا امەريكا قۇراما شتاتتارى مەن يزرايل مەملەكەتى يران يسلام رەسپۋبليكاسىنداعى اسكەري، ساياسي نىساندارعا جاپپاي شابۋىل جاساعانى بەلگىلى. يزرايل كۇشتەرى ليۆاننىڭ وڭتۇستىگىندەگى يرانمەن وداقتاس بەلگىلى «حەزبوللا» ۇيىمىنىڭ ورنالاسقان مەكەندەرىن سوققىعا الدى. يران، ءوز كەزەگىندە، يزرايلگە، سونداي-اق ايماقتاعى سەگىز اراب ەلىنىڭ اۋماعىنا كەك قايتارۋ ماقساتىنداعى اسكەري ارەكەتكە كوشتى. پارسى شىعاناعىندا اۋقىمدى سوعىس الاۋى لاۋلاي  تۇستى. جەرورتا تەڭىزىنەن ءۇندى مۇحيتىنا، اراب شىعاناعىنىڭ وڭتۇستىگىنەن قاۋقازعا دەيىنگى كولەمدى اۋماقتا اۋە قاتىناستارى جەدەل توقتاتىلىپ، جۇزدەگەن مىڭ ادام تىعىرىققا تىرەلدى. ولاردىڭ ىشىندە ءبىزدىڭ ەلىمىزدىڭ ازاماتتارى دا بار-تۇعىن.

الەمنىڭ ىقپالدى ساياساتكەرلەرى بۇل تۇستا اركىم ءوز ۇستانىمدارىن العا تارتىپ، جاساعان ارەكەتتەرىنىڭ دۇرىستىعى جونىندە تولاسسىز مالىمدەمەلەر تاراتىپ جاتقان كەزدە، بەيبىت قالالارعا زىمىراندار مەن بومبالار توگىلىپ، وت پەن وقتىڭ استىندا قالعان قاراپايىم ادامدار كۇتپەگەن جەردەن كۇردەلى جاعدايعا ۇشىراپ، ەلىنە، وتباسىنا ورالۋدىڭ عانا جالعىز تىلەگىن تىلەدى.

سىندارلى ساتتە مەملەكەتىمىزدىڭ الدىندا وتانداستارىمىزدى قاۋىپتى وڭىرلەردەن الىپ شىعۋدىڭ اۋقىمدى مىندەتى تۇرعان ەدى. ەگەمەندىك جىلدارى بۇعان ۇقساس وقيعالار ارا-تۇرا كەزدەسكەنىمەن، ءبىر مەزگىلدە بىرنەشە مەملەكەتتى، ءتىپتى ماتەريكتى دەرلىك قامتىعان مۇنشالىق وراسان اۋقىمداعى كەشەندى ماسەلە العاش رەت تۋىنداعان.

داعدارىستىڭ العاشقى ساتتەرىنەن باستاپ، قارۋلى قاقتىعىستىڭ زاردابىنا ۇشىراعان مەملەكەتتەردەن قازاقاستان ازاماتتارىن جەدەل الىپ شىعۋ ماسەلەسى ەلىمىزدىڭ سىرتقى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ باستى ماقساتىنا اينالدى. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ تىكەلەي تاپسىرماسىنا سايكەس بارلىق مۇددەلى مينيسترلىكتەر مەن مەكەمەلەر جەدەل جۇمىلدىرىلىپ، قر ءسىم قابىرعاسىندا ورتاق ۇيلەستىرۋ شتابى قۇرىلدى. وتانداستارىمىزدى دەرەۋ  ەۆاكۋاتسيالاۋ ماسەلەسى ساعات سايىن قاتاڭ باقىلاۋعا الىنىپ، مينيسترلىكتىڭ بارلىق قۇرىلىمدىق بولىمدەرى جۇدىرىقتاي جۇمىلىپ، جۇيەلى ارەكەتتەرىن تىنىمسىز اتقارۋمەن بولدى. مەكەمە باسشىلىعىنىڭ ايقىن دا ناقتى جوسپار قۇرىپ، سابىرلى ءھام سالقىنقاندى قيمىلىنىڭ ناتيجەسىندە قازاقستاندىقتاردى ەلگە قايتارۋدىڭ كۇردەلى جۇمىسى رەتىمەن، جۇيەسىمەن جۇزەگە اسىرىلا باستادى.

ءبىرىنشى كەزەكتە، قازاقستاندىقتار مول شوعىرلانعان يران، بىرىككەن اراب امىرلىكتەرى، قاتار، ساۋد ارابياسى، سونداي-اق، كۋۆەيت پەن باحرەين مەملەكەتتەرىنە ەۆاكۋاتسيالاۋ مىندەتى قويىلدى.

دامىلسىز دابىل قاعىلىپ، جەر مەن كوكتە زىمىراندار جارىلىپ جاتقان قاتەرلى ساتتە، ونىڭ ۇستىنە تۇراقتى اۋە قاتىناستارى تولىق ءۇزىلىپ، شەكارالار جابىلىپ، جەرگىلىكتى مەملەكەتتىك ورگاندار سوعىس جاعدايىندا جۇمىستارىن توقتاتقان كەزدە بۇل مۇلدە وڭاي شارۋاعا ەمەس-تۇعىن. دەي تۇرا، سارالانعان شەشىمدەر دەر كەزىندە قابىلدانىپ، قازاقستاندىقتاردى ەۆاكۋاتسيالاۋ ۇزدىكسى جالعاستى. نەگىزگى توپتار اۆتوبۋستارمەن كۇن سايىن بىرىككەن اراب امىرلىكتەرىنەن، قاتار استاناسى دوحادان، كۋۆەيت پەن باحرەيننەن ساۋد ارابياسىنداعى دجيددا قالاسىنا اتتاندىرىلىپ، قۇرلىق شەكارا بەكەتتەرى ارقىلى يزرايلدەن مىسىر ارقىلى جىبەرىلدى. وماننان، يوردانيا مەن ليۆاننان ءبىرسىپىرا وتانداستارىمىز ەلگە امان ورالدى.

كەنەتتەن ورىن العان سوعىس جاعدايىندا كوپتەگەن مەملەكەتتەردىڭ ازاماتتارى بەيماعلۇم جاعدايدا قالىپ، ەلدەرىنە قايتۋدىڭ جولدارىن ءوز بەتتەىنشە ىزدەپ الەككە ءتۇسىپ جاتقاندا قازاقستان بارلىق ازاماتتارىن ارنايى ۇشاقتارعا تەگىن وتىرعىزىپ لەك-لەگىمەن وتانىنا اتتاندىردى. وسىلايشا، ەلىمىز ەشبىر ازاماتىن دۇنيەنىڭ قاي تۇكپىرىندە بولسىن قيىن جاعدايعا قالدىرمايتىنىن ايقىن پاش ەتتى. ايتا كەتەرلىگى، شەت مەملەكەتتەردىڭ بارلىعى ءوز ازاماتتارىنا ءدال وسىنداي احۋالدا قول ۇشىن سوزا قويدى دەۋگە بولمايدى، ءتىپتى ديپلوماتيالىق وكىلدىكتەرى ءاربىر ازاماتتىڭ جەكە ءوزى جول تابۋىنا كەڭەس بەرىپ، نۇسقاۋلىق تاراتتى. ال، اۋەكومپانيالارى ۇشۋ قاراجاتى تولىققاندى تولەنبەيىنشە ازاماتتاردى وتىرعىزۋدان دا باس تارتتى.

وسىناۋ سىندارلى ساتتە ءوزىمىز كۋا بولعان تاعى ءبىر ۇلاعاتتى جايت - ەلىمىزدىڭ كوپتەگەن ازاماتتارى قيىندىققا تاپ بولعان وتانداستارىنا قولدان كەلگەنىنشە ءتيىستى جاردەمدەرىن ۇسىنىپ، قاراجات جيناپ، اس-سۋمەن، جاتار ورىنمەن قامتاماسىز ەتۋگە اتسالىستى. وراسان ءىستىڭ ارتىندا قىرۋار ادامنىڭ ەڭبەگى، كۇش-جىگەرى مەن قاجىر-قايراتى تۇردى، وتانشىلدىق، ۇلتجاندىلىق سەزىمنىڭ بيىك ۇلگىسى تانىلدى.

قازاقستاننىڭ سىرتقى ساياسات ۆەدومستۆوسىنىڭ ورتالىق اپپاراتىنداعى قىز-جىگىتتەرى، سىرتتاعى مەكەمەلەرىنىڭ قىزمەتكەرلەرى كاسىبيلىكتىڭ جوعارى دەڭگەيىن پاش ەتە ءبىلدى.

قازىرگى ۋاقىتتا دا ايماقتاعى جاعداي تولىققاندى تۇراقتىلىقتان الىس، جانجال تەتىگى مەن سوعىس ءورتىنىڭ كەنەتتەن تۇتانۋى ابدەن ىقتيمال. دەمەك، وتانداستارىمىزدىڭ شەت ايماقتارعا ساپار شەگۋ جوسپارلارىن جان-جاقتى، تۇبەگەيلى ساراپتاعانى ابزال.

بابىر داۋرەنبەك

مۇحتار كارىباي

اbai.kz