الەم 2027 جىلعا جاھاندىق كۇيرەۋ جاعدايىندا ەمەس، جوعارى گەوساياسي شيەلەنىس، قىمبات ەنەرگيا جانە ءالسىز ەكونوميكالىق وسىممەن كىرەدى. قازاقستان ءۇشىن جىلدىڭ سوڭى ەكونوميكالىق تۇرعىدان سالىستىرمالى تۇردە تۇراقتى بولادى، بىراق باعا قىسىمى مەن مۇنايعا، سىرتقى ساۋداعا، رەسەيگە، قىتايعا جانە كولىك جولدارىنا تاۋەلدىلىك بايقالادى.

2026 جىلدىڭ سوڭىنداعى الەمدىك ەكونوميكا

الەمدىك ەكونوميكا وسە بەرەدى، بىراق باياۋ. قازىرگى ۋاقىتتا بولجامدار ءارتۇرلى: حۆق شىلدەدە جاھاندىق ەكونوميكالىق ءوسىمدى 3,0% دەپ بولجاسا، بۇۇ قىركۇيەكتەگى جاڭارتۋىندا شامامەن 2,6% دەپ باعالادى. بۇل ايىرماشىلىق سوعىستار مەن ەنەرگيا باعالارىنىڭ بولجامدارعا قانشالىقتى اسەر ەتەتىنىن كورسەتەدى.

نەگىزگى تاۋەكەل — گەوساياسات. تاياۋ شىعىستاعى قاقتىعىستار، رەسەي مەن ۋكراينا اراسىنداعى سوعىس، اقش-قىتاي شيەلەنىستەرى جانە تايۆان اينالاسىنداعى جاعداي ەنەرگەتيكاعا، ساۋداعا جانە نارىقتارعا اسەر ەتۋىن جالعاستىرادى. مۇناي نەگىزگى فاكتور بولىپ قالا بەرەدى.

بۇۇ قىركۇيەكتىڭ باسىندا تاياۋ شىعىستاعى ەنەرگەتيكالىق داعدارىستان كەيىن Brent ماركالى مۇنايدىڭ باررەلى 100 دوللار شاماسىندا ساتىلعانىن اتاپ ءوتتى. بۇل مۇناي ەكسپورتتاۋشىلاردى قولدايدى، بىراق سونىمەن بىرگە يمپورتتاۋشىلار ءۇشىن ينفلياتسيا تۋدىرادى.

جاساندى ينتەللەكت نەگىزگى ەكونوميكالىق قوزعاۋشى كۇشكە اينالۋدا. جاساندى ينتەللەكتكە قاتىستى ينۆەستيتسيالىق بۋم الەمدىك ەكونوميكانى دەمەپ تۇر، بىراق حۆق بۇل تەحنولوگيانىڭ پايدالىلىعىنا قاتىستى كۇتۋلەر تىم جوعارى بولىپ شىقسا، كۇرت تۇزەتۋ (قۇلدىراۋ) قاۋپى تۋىندايتىنىن ەسكەرتتى.

سونىمەن، 2026 جىلدىڭ سوڭى — الەمنىڭ سوڭى ەمەس، «تۇراقسىز قالىپتى جاعداي» رەتىندە قاراستىرىلادى: داعدارىستار جالعاسا بەرەدى، بىراق الەمدىك ەكونوميكا ازىرگە ولاردى ەڭسەرە الاتىنىن كورسەتتى.

2026 جىلدىڭ سوڭىنا قاراي قازاقستانداعى جاعداي

مۇندا كورىنىس ءبىرشاما قىزىقتىراق. ەكونوميكا جىلدى شامامەن 4-5% وسىممەن اياقتاۋى مۇمكىن. ۇلتتىق بانكتىڭ تامىز ايىنداعى ساۋالناماسىندا ساراپشىلار 2026 جىلى قازاقستاننىڭ ءجىو-ءسى 4,8%-عا وسەدى دەپ بولجادى. ماۋسىم ايىندا حۆق ءوسىمدى شامامەن 4,6% دەپ باعالاعان بولاتىن.

سونىمەن قاتار، بۇل ءوسىم تەك مۇنايمەن عانا بايلانىستى ەمەس: ۇلتتىق بانك قۇرىلىس، وڭدەۋ ونەركاسىبى، كولىك، ساۋدا جانە باسقا دا مۇناي ەمەس سالالارداعى كۇشتى ءوسىمدى اتاپ ءوتتى. 2026 جىلدىڭ قاڭتارىنان شىلدەسىنە دەيىن ءجىو جىلدىق كورسەتكىش بويىنشا 4,1%-عا، ال مۇناي ەمەس سەكتور شامامەن 5,4%-عا ءوستى.

نەگىزگى ماسەلە — باعالار. تامىز ايىندا ينفلياتسيا ۇزاق ۋاقىت ىشىندە العاش رەت 10%-دان تومەن ءتۇسىپ، 9,8%-دى قۇرادى. ۇلتتىق بانك ايتارلىقتاي قاتاڭ اقشا-نەسيە ساياساتىن جۇرگىزىپ كەلەدى; قىركۇيەكتەگى شەشىمنەن كەيىن بازالىق مولشەرلەمە 16,25% دەڭگەيىندە ساقتالدى.

سوندىقتان جەلتوقسانعا قاراي كەلەسىدەي جاعدايلار كۇتىلەدى:

• ەكونوميكالىق ءوسىم شامامەن 4-5%;

• ينفلياتسيا ءالى دە 9-11% شاماسىندا ساقتالادى، 5%-عا ورالمايدى;

• مۇناي باعاسى قولايلى، بىراق كۇرت اۋىتقۋ قاۋپى بار سالىستىرمالى تۇردە تۇراقتى تەڭگە;

• نەسيە بەرۋ مولشەرلەمەلەرىنىڭ جوعارى بولۋى;

• مەملەكەتتىڭ كۇشتى ءرولى مەن ءىرى ينفراقۇرىلىمدىق ينۆەستيتسيالاردىڭ جالعاسۋى;

• كاسپي جانە ورتالىق ازيا ارقىلى وتەتىن كولىك جولدارى ماڭىزدىلىعىنىڭ ارتۋى.

جاعدايدى نە نارسە كۇرت وزگەرتۋى مۇمكىن؟

1. گەوساياسي جاعداي جاقسارسا: ەنەرگەتيكا مەن كولىك تاسىمالى باعاسى تومەندەيدى. بۇل — قازاقستاننىڭ ەكسپورتتىق كىرىسى ءۇشىن مينۋس، ال يمپورتتىق ينفلياتسيانىڭ تومەندەۋى ەسەبىنەن حالىق ءۇشىن پليۋس. نەگىزگى قاۋىپ رەتىندە مۇناي باعاسىنىڭ قۇلدىراۋى، ينفلياتسيالىق قىسىمنىڭ كۇشەيۋى جانە الەمدىك ساۋدانىڭ جاندانۋى قالا بەرەدى. قازاقستان ءۇشىن بۇل تەڭگە تۇراقتىلىعىن جانە مولشەرلەمەلەردىڭ بىرتىندەپ تومەندەۋىن ءبىلدىرۋى مۇمكىن.

2. قاقتىعىستار ۋشىعىپ كەتسە: مۇنايدىڭ جوعارى باعاسى ءبىر مەزگىلدە قازاقستاننىڭ ەكسپورتتىق كىرىسىنە پايدا اكەلەدى، بىراق يمپورتتىق ينفلياتسيا ارقىلى حالىققا سالماق تۇسىرەدى. قوسىمشا تاۋەكەل — كاسپي قۇبىر كونسورتسيۋمى (كقك) ارقىلى مۇناي ەكسپورتىنىڭ ىقتيمال ءۇزىلۋى. بۇل تاۋەكەلدى حۆق ەرەكشە اتاپ ءوتتى.

3. قىتايدا نەمەسە الەمدىك ەكونوميكادا ايتارلىقتاي باياۋلاۋ بولسا: بۇل قازاقستاننىڭ شيكىزاتى مەن ينۆەستيتسيا تارتۋ مۇمكىندىگىنە كەرى اسەرىن تيگىزۋى مۇمكىن.

جىل سوڭى قانداي بولماق؟

2026 جىلدىڭ جەلتوقسانىندا قازاقستان ەكونوميكاسى وسەدى، بىراق حالىق ءالى دە جوعارى باعالاردىڭ سالماعىن سەزىنەدى. ينفلياتسيا بىرتىندەپ تومەندەۋى ءتيىس، الايدا ول قولايلى 5%-دىق دەڭگەيدەن ءالى دە الىس: ۇلتتىق بانكتىڭ ءوزى قازىرگى ۋاقىتتا بۇل ماقساتقا 2028 جىلدىڭ باسىندا جەتۋدى كوزدەپ وتىر.

ال جاھاندىق دەڭگەيدە جىلدىڭ سوڭى ءۇش نەگىزگى فاكتورعا باعىنادى:

• سوعىستار مەن قاۋىپسىزدىك ماسەلەلەرى;

• مۇناي باعاسى مەن ينفلياتسيا;

• اقش پەن قىتايدىڭ تەحنولوگيا مەن ىقپال ءۇشىن باسەكەلەستىگىنىڭ ارتۋى.

كەرىمسال جۇباتقانوۆ

Abai.kz