قىرىق جىل بيىگىنەن...
جاقىندا ماعان ايگىلى جەلتوقسان كوتەرىلىسىنە بايلانىستى قۋعىن-سۇرگىن زاردابىن شەككەندەر جايىندا ءونىمدى قالام سىلتەپ جۇرگەن بەلگىلى زەرتتەۋشى-جازۋشى قالامداس ءىنىم كولباي ادىربەكۇلى حابارلاسىپ، مۇراعاتتان مەنىڭ پارتيالىق جانە اكىمشىلىك تۇرعىدان قاتاڭ جازالانۋىما سەبەپ بولعان ءسوزىمنىڭ ماشينكاعا باسىلعان بەس بەتتىك ءماتىنىن كەزىكتىرىپ، سۋرەتكە ءتۇسىرىپ العانىن ايتتى. كوشىرمەسىن بەرىپ، بۇل ءسوزدىڭ ءبىر جۋرناليست جىگىتىمىز تارجىمەلەگەن قازاقشاسىن ەرتەدە وقىعانىن، مىنا تۇپنۇسقامەن تانىسقاندا ونىڭ اعىمداعى احۋالعا، جاعدايدى تۇسىندىرۋدە قولدانىلعان تاريحي دەرەكتەرگە، ءتىل تاعدىرىنا، ۇلت ماسەلەسىنە ءجىتى نازار اۋدارتارلىقتاي دارەجەدە ويداعىداي شىقپاعانىنا كوزى جەتە تۇسكەنىن ەسكەرتتى، سول سەبەپتى ونى وسى ارحيۆتىك نۇسقاعا سايكەستكەندىرە تۇزەتۋىمدى، نە مەنىڭ ءوزىمنىڭ جاڭادان اۋدارۋىمدى سۇرادى...
...بۇل ءسوزدى تۇڭعىش رەت 1990 جىلى جۇرتشىلىققا جۋرناليست قىزىمىز ءدىلدار مامىرباەۆا جەتكىزگەن ەدى، ول ورىسشا تۇپنۇسقانى مەنىمەن جۇرگىزگەن سۇحباتىمەن بىرگە قايتا قۇرۋ ساياساتى اۋقىمىندا جۇماباي شاشتايۇلىنىڭ رەداكتورلىعىمەن شىعا باستاعان «اقيقات» گازەتىندە جاريالاعان. ۇزاماي سۇحبات پەن ءسوز تۇپنۇسقاسى تالعات ايتبايۇلىنىڭ جەلتوقسان شىندىعىن اشۋدى ماقسات ەتكەن كوپ تومدىق ايعاق-كىتاپتارىندا باسىلدى. (ايتا كەتۋ كەرەك، بۇل ءسوزدىڭ ءماتىنى بەرتىندە، 2021 جىلى، بەلگىلى تاريحشى، مەملەكەت قايراتكەرى بەرىك ابدىعاليۇلىنىڭ قۇراستىرۋىمەن «ارىس» باسپاسىنان جارىق كورگەن «جەلتوقسان. دەكابر. 1986. دوكۋمەنتالنايا حرونيكا» اتتى 880 بەتتىك جيناقتا دا جاريا ەتىلدى: قۇجات № 36. 128–133-بب.). جازا وتەۋ ورىندارىنان ورالعان اتاقتى كوتەرىلىسشى-قاھارمان حاسەن قوجا-احمەت پەن ونىڭ سەرىكتەرى مەنى جەلتوقسانشىلارعا سول قيىن دا قاتەرلى كۇندەرى بىردەن-ءبىر ارا ءتۇسۋشى بولعان دەپ باعالاپ ءجۇردى. بىراق (ارينە، ھارام پيعىلدارىنا پايدالانۋعا قولايلى ىلىك تاپقىش مەنىڭ جازالاۋشىلارىمنىڭ بۇرمالاۋلارىنان باسقا) ەشكىم سوزگە بايىپپەن قاراپ، قوزعالعان ماسەلەلەرگە بىلىكتى تالداۋ جاسامادى. بالكىم مۇندا ءماتىننىڭ قازاقشاسى كوڭىلدەن شىقپاعانى دا اسەر ەتكەن شىعار...
كولبايدىڭ تارجىمەگە ەرەكشە ءمان بەرگەن پىكىرىنە قۇلاق اسا كەلە جاسالعان اۋدارما مىنانداي بولدى:
بەيبىت ورىنبەكۇلى قويشىباەۆتىڭ قازاق سسر جوعارعى كەڭەسى تورالقاسى اپپاراتىنىڭ 1986 جىلعى 25 جەلتوقساندا 1986 جىلعى جەلتوقسان وقيعالارىن تالقىلاۋعا ارنالعان پارتيا جينالىسىنداعى
س ءو ز ءى
ارينە، ارانداتۋشىلار مەن ۇلتشىلدىق ەلەمەنتتەردىڭ ايداپ سالۋىمەن دەمونستراتسياعا شىققان جاستاردى اقتاۋعا بولمايدى، بىراق، كوزسىز كىنالاۋعا دا ءتيىس ەمەسپىز – تۇسىنۋگە تىرىسۋ كەرەك، داۋىستاپ ويلاسقان ءجون، بولعان جاعدايعا تالداۋ جاساۋ، وتكەندى فيلوسوفيالىق تۇرعىدان ءتۇسىنۋ جانە دۇرىس قورىتىندىلار جاساۋ قاجەت. بۇل قوزعالىستا نەگىزىنەن – ءبىز، ەرەسەك ۇرپاق، ءبىلىمدى ۇرپاق، ءبىز، پارتيا-سوۆەت قىزمەتكەرلەرى كىنالى ەكەندىگىمىزدى مويىنداۋعا ءتيىسپىز.
پارتيا ومىرىندەگى كۇرت بەتبۇرىستى وزگەرىسكە دەيىن ەلدە جايلاعان احۋال – اتاپ ايتقاندا – وزىڭە ءوزىڭ قاناعاتتانىپ-ماساتتانۋشىلىق، ءىس-ارەكەتىڭە ەشقانداي شەك قويماۋشىلىق شالقىتقان كوڭىل-كۇي، شىن جاعدايدى بويامالاپ كورسەتۋگە ۇمتىلۋشىلىق، يدەولوگيالىق، ناسيحاتتىق جۇمىستىڭ ناقتى ومىردەن قول ءۇزىپ قالعاندىعى بىرتە-بىرتە 17–18 جەلتوقسان كۇنگى الماتى وقيعالارىن «دايىنداعان» بولاتىن. سول ءبىر ۇزاق جىلدار بويعى «جايباراقاتتىق» ءبىزدىڭ ناعىز ءومىر شىندىعىن تىكە ءتۇيسىنۋ سەزىمىمىزدى دوعالداندىرىپ تاستاعان ەدى، سول سەبەپتەن دە ءبىز پارتيانىڭ قوعامدىق ءومىردىڭ ينتەرناتسيونالدىق تاربيە تارماعىنا قاتىستى كۇرت بەتبۇرىس، رەۆوليۋتسيالىق قايتا قۇرۋ ستراتەگياسىن تۆورچەستۆولىقپەن قابىلداي المادىق. ءبارىمىز دە قۇددى پارتيانىڭ قاناتتى سوزدەرىمەن قارۋلانعانداي ەدىك، بىراق ونىڭ ءمانىن جەتە تۇسىنبەگەن سياقتىمىز. ادام فاكتورىنىڭ ماڭىزدىلىعى جونىندە ماقتانا ايتتىق، ەكونوميكالىق تسيفرلاردى كەلتىردىك، بىراق وسى كورسەتكىشتىڭ ارتىنداعى قوعام مۇشەلەرىنىڭ قوزعاۋشى كۇشى جونىندە ويلاماپپىز، ءار ادامنىڭ ينتەرناتسيونالدىق سەزىمىنە ۇلكەن ءمان بەرە تاربيەلەۋ قاجەتتىگىن تۇسىنبەپپىز.
ءبىزدىڭ يدەولوگيالىق-ناسيحاتتىق ماشينامىزعا ابدەن سىڭگەن ءفورماليزمنىڭ ونىڭ ينتەرناتسيونالدىق تاربيە دەپ اتالاتىن دوڭعالاعىن ءىس جۇزىندە توقتاتىپ قويعانى وسى كۇندەرى ايقىن ءبىلىندى. ۇلت ماسەلەسى حاقىنداعى لەنيننىڭ شىعارمالارىن ءتۇرلى وقۋ ورىندارىندا بارلىعى دا وقىعان، بىراق زاچەت پەن ەمتيحان تاپسىرعاننان كەيىن كوپشىلىگى ونى ۇمىتىپ تا كەتكەن. ەگەر سول كۇندەرى وعان قايتا ءبىر كوز تاستاپ كورگەن بولسا – كوشەگە شىققان جاستاردىڭ پايداسىنا شەشىلەر كوپ نارسەنى تابار ەدى. ولار لەنيننىڭ پورترەتتەرى مەن ەڭبەكتەرىنەن الىنعان ۇزىندىلەر جازىلعان ترانسپارانتتاردى بەكەردەن-بەكەر كوتەرىپ جۇرگەن جوق ەدى عوي. بىراق ءبىزدىڭ توت باسىپ كەتكەن ناسيحاتتىق ماشينامىز الدانعان ءام ۇرانداتقان جاستارعا لەنيننىڭ كەيبىر سوزدەرىنىڭ سول زامانداعى ناقتى جاعدايلارعا قاتىستى ايتىلعاندىعىن، لەنين ىلىمىنە دامۋ تۇرعىسىنان قاراۋ قاجەتتىگىن ءتۇسىندىرۋدى بولجاي دا المادى. ەڭ جاقسى ناسيحاتشىلارىمىزدى، ۇگىتشىلەرىمىزدى، لەكتورلارىمىزدى اياقتان تىك تۇرعىزىپ، الاڭ مەن وعان جاناسىپ جاتقان كوشەلەردە داۋىس زورايتقىشتار ورناتىپ، بۇقاراعا قازىرگى كەزەڭدەگى ۇلت ماسەلەسىن ءتۇسىندىرۋدىڭ ورنىنا، ءبىز اسىل ۋاقىتىمىزدى الاڭعا ميليتسيا مەن اسكەري كۇشتەردى تارتۋعا جۇمسادىق، ءارى سول ارەكەتىمىزبەن، مۇنى مويىنداۋ قانشالىقتى اششى بولسا دا ايتايىق، 17 جەلتوقسان كۇنگى كەشكى ساعات 7-دەن كەيىنگى بولعان ءجايتتى ارانداتتىق. جەكەلەگەن قىزمەتشىلەردىڭ جاس جىگىتتەر مەن قىزدارعا، ءبىزدىڭ 17–20 جاسار بالالارىمىزعا قارسى شوقپار-تاياقتاردى، ساپەر كۇرەكتەرىن، ۆودوميوتتەردى، تۇتىندەتۋ قۇتىلارىن قولدانعان جانە ءتىپتى قۇتىرعان يتتەردى ايداپ سالعان قىلىقتارىن گۋمانيستىڭ وي-ساناسى ەشقانداي دا رەتپەن اقتاي المايدى. گۋمانيزمدى جات كورمەيتىندەردىڭ ءبارى جەكەلەگەن كاسىپورىن باسشىلارىنىڭ ارنايى دايىنداپ، جاساقشىلار قاتارىنا تارتىلعان ادامداردى تاياقتار، ارماتۋرادان قيىلعان سۇيمەندەر، قىمبات كابەل كەسىندىلەرىن بەرىپ قارۋلاندىرعان ءىس-ارەكەتتەرىمەن ەشقانداي دا كەلىسە المايدى. شىندىقتىڭ كوزىنە تۋرا قاراۋ كەرەك، وكىنىشكە قاراي، كوپتەگەن ءتارتىپ ساقشىلارى بۇل كۇندەرى ءبىر-اق ساتتە باعىندىرۋشىلار مەن جازالاۋشىلار ءرولىن اتقارىپ شىعا كەلدى.
وسى كۇندەرى ۇجىمداردا بولعان جەكەلەگەن يدەولوگيالىق قىزمەتكەرلەر دە وزدەرىن جاقسى جاعىنان كورسەتە المادى. ماسەلەن، جۇرتشىلىققا: «سەندەر ءۇشىن نە ماڭىزدى: ورتالىق كوميتەتتىڭ ءبىرىنشى حاتشىسى قازاق بولعانى ما، الدە دۇكەندەردە نان بولعانى ما؟» دەگەن ءسوز ايتىپ تۇرعان اۋداندىق پارتيا كوميتەتىنىڭ حاتشىسى تيگىزەتىن زيانكەستىكتى نەمەن ولشەۋگە بولادى ەكەن؟
پارتيا قىزمەتكەرىنىڭ وسىنشالىقتى قارابايىر-تۇرپايى تۇسىندىرمەسى – قاتاڭ قول جۇمساپ جازالاۋدان دا قاۋىپتى جانە وپا بەرمەس زالالدى، بۇل ءسوزسىز سولاي جانە وعان قوسىمشا ەشقانداي دالەل تىلەمەيدى.
قازاق جانە ورىس حالىقتارىنىڭ دوستىعىن، قازاق حالقىنىڭ لەنين پارتياسىنا دەگەن سەنىمدىلىگى مەن سۇيىسپەنشىلىگىن ەشقاشان، ەشكىم جويا المايدى. ادامدار بۇعان ۇلتىمىز باستان كەشكەن قاسىرەتتەر مەن شەككەن ازاپتار ارقىلى جەتتى، دوستىقتىڭ قاسيەتتى ىلمەكتەرىن عاسىرلار بويى سومدادى. قازاق حالقىنىڭ ءبىزدىڭ ەلىمىزدىڭ ءتۇرلى تاريحي كەزەڭدەرىندە كورىنىس تاپقان ينتەرناتسيونالدىق اكتى جايىنداعى جالپىعا ءمالىم مىسالدارى تۋرالى ايتپاي-اق قويايىن. تەك ادامداردىڭ قالىڭ كوپشىلىگىنە بەيمالىمدەۋ مىنا ءبىر فاكتىنى عانا ەسكە سالعىم كەلەدى – قازاق حالقى قازاقستاندا كوللەكتيۆتەندىرۋدى جۇرگىزۋ كەزىندە پارتيا-سوۆەت قىزمەتكەرلەرىنىڭ قورقىنىشتى اسىرا سىلتەۋلەرى سالدارىنان ءوز سانىنىڭ ەكى ميلليوندايىنان ايىرىلعان شاقتىڭ وزىندە دە پارتياعا دەگەن، ورىس حالقىنا دەگەن سەنىمىن جوعالتپاعان ەدى. دەمەك ءبىز بۇل سەنىم مەن سۇيىسپەنشىلىكتى قاستەرلەپ، ساقتاۋعا مىندەتتىمىز. ءبىزدىڭ وسكەلەڭ ۇرپاق اكەلەردىڭ رەۆوليۋتسيالىق داستۇرلەرىنە ادال، شىنايى ينتەرناتسيوناليست بولىپ ءوسۋى ءۇشىن بارلىعىن جاساۋ – ءبىزدىڭ پارىزىمىز.
ينتەرناتسيوناليزمنىڭ ءمانى مەن ماعىناسىن قارادۇرسىن تۇسىنۋدەن جانە، سوعان سايكەس، ينتەرناتسيونالدىق تاربيە جۇمىسىنىڭ دا سحەمالى تۇردە جۇرگىزىلۋىنەن شەشىمدى تۇردە باس تارتۋ قاجەت. وك بيۋروسى بۇل ماسەلەدە ءبىزدى دۇرىس باعىتتاپ وتىر. پراكتيكالىق قىزمەتكەرلەردىڭ بورىشى – بۇل ىسكە تۆورچەستۆولىقپەن قاراۋ، شابلونداردى الىپ تاستاپ، ويلاۋ جۇيەسىن قايتا قۇرۋ. ۇلت ماسەلەسىنە ءبىز ەشقاشان فورمالدى قاراماۋعا ءتيىسپىز، بۇل جونىندەگى لەنيندىك تالاپتى تۇراقتى تۇردە ەستە ۇستاۋ قاجەت. ۇلتتىق ءوزارا قارىم-قاتىناستاردا ادەپتىلىك ساقتاۋ دەگەنىمىز – ينتەرناتسيوناليزمنىڭ ءپرينتسيپى عوي. لەنين ۇيرەتكەندەي، بۇرىن ەزىلىپ كەلگەن حالىقتار ۇلتتىق قادىر-قاسيەت پەن ابىرويعا قاتىستى ماسەلەلەردە اسا سەزىمتال بولادى، سوزبە-ءسوز مىنە بىلاي: «رەنجىگەن» ۇلت ادامدارى تەڭدىك سەزىمىن باسقا ەشتەڭەمەن سالىستىرۋعا بولمايتىن دارەجەدە سەرگەك تە وتكىر تۇيسىنەدى، وزدەرىنىڭ جولداستارى پرولەتاريلەردىڭ وسىناۋ تەڭدىكتى نەمقۇرايدىلىقپەن، ءتىپتى ءازىل رەتىندە بولسا دا بۇزۋىنان قاتتى سەكەم الادى. مىنە سوندىقتان دا ۇلتتىق ازشىلىققا كەشىرىمدىلىك پەن جۇمساقتىق تانىتۋدى كەمىتكەننەن گورى، بۇل جاعدايدا كوبىرەك، ءتىپتى اسىرىپ كورسەتكەن جاقسى».
ءبىز قالاساق تا، قالاماساق تا، كەز كەلگەن ادەپتىلىك شارتىن بۇزۋ – ۇلتتىق ابىروي-نامىستى كەمسىتۋ رەتىندە قابىلدانادى. جاسىراتىنى جوق، بۇل كۇندەرى دە، ودان بۇرىن دا قوعامدىق ترانسپورتتا، كوشەلەردە ءبىز بىرقاتار قاسقاعىم ساتتىك كەرىلدەسۋلەردىڭ كۋالەرى بولىپ جۇردىك، وندا وي-ءورىسى تار ادامدار، ارينە، قوعامنىڭ ەڭ ازعىن مۇشەلەرى، بايىرعى ۇلت وكىلدەرىن كەمىتە سويلەپ، رەۆوليۋتسياعا دەيىنگى اتاۋلاردى ەسكە الىپ، سىيلاماۋشىلىق تانىتاتىن. مىنە وسىنداي ساياسي ساۋاتسىز ادامدار جاستاردىڭ پلەنۋم شەشىمىن ماكۇلداي قويماعانىن قۇددى ورىس حالقىنا قارسى شىققانداي قابىلدادى. وكىنىشكە قاراي، وسى ءۇيدىڭ وزىندە دە الدەكىمنىڭ قايداعى ءبىر ساديستىك-قاناعاتتانعاندىق سوزدەرىن ەستۋگە تۋرا كەلدى، ول الاڭعا شىققان جاستاردى تەك ۇرۋ عانا ەمەس، ەكىنشى قايتالانباس ءۇشىن كوبىرەك ءولتىرۋ دە كەرەك ەدى دەگەن بواتىن.
بۇل كۇندەردىڭ وقيعالارى كورسەتكەندەي، قاتارداعى ادامداردىڭ بارشاسى دەرلىك بىرىنە ءبىرى مۇلدەم قاراما-قارسى ۇعىمداردى – ينتەرناتسيوناليزم مەن ءشوۆينيزمدى، پاتريوتيزم مەن كوسموپوليتيزمدى اجىراتا المايدى ەكەن، ۇلتتىلىق پەن ۇلتشىلدىق ۇعىمدارىنىڭ ەرەكشەلىكتەرىن دۇرىس تۇسىنبەگەن كورىنەدى. كوپ جاننىڭ ساناسىندا بۇل ۇعىمدار اراسىنا ءجاي عانا تەڭدىك بەلگىسى قويىلا سالعان.
بولعان جاعداي شىندىعىن تولىق تالداۋعا قازىر مۇمكىنشىلىك جوق، دەگەنمەن ويلاسۋ ءۇشىن مىنا ءبىر فاكتىنى كەلتىرگىم كەلەدى. بۇل – حالىققا ءبىلىم بەرۋ ورگاندارىنىڭ جۇمىسىنداعى كەمشىلىكتەرگە قاتىستى. ەشكىمگە دە قۇپيا ەمەس، ورىس تىلىندەگى مەكتەپتەردە قازاق ءتىلىن وقىتۋ فورمالدى، فاكۋلتاتيۆتى تۇردە، نەگىزىنەن، تەك قازاق بالالارى ءۇشىن عانا جۇرگىزىلەدى. باسقالاردىڭ اتا-انالارى، ءتىپتى مۇعالىمدەر دە قۇددى قاجەت ەمەس تىلمەن بالانىڭ باسىن قاتىرۋدىڭ كەرەگى نە دەپ ەسەپتەيدى. ءوستىپ ءبىز بالالاردىڭ بويىندا بايىرعى، جەرگىلىكتى حالىقتىڭ ءتىلى مەن مادەنيەتىن قۇرمەتتەۋ سەزىمىن تاربيەلەۋدەن باس تارتامىز، ياعني ءىس جۇزىندە پارتيا ساياساتىنىڭ ينتەرناتسيوناليستىك ەرەجەسىنە قاراما-قايشى كەلەمىز.
ەگەر حالىقتىڭ وڭاي جارالاناتىن ۇلتتىق سەزىمدەرىنە نۇقسان كەلتىرەتىن بولسا – ۇلتشىلدىق كورىنىستەرىمەن جۇرگىزىلگەن كۇرەس ءتيىمدى بولمايدى. پارتيانىڭ ۇلىدەرجاۆالىق شوۆينيزم مەن جەرگىلىكتى ۇلتشىلدىققا قارسى كۇرەسىنىڭ تاريحىن، ءشوۆينيزمنىڭ ۇلتشىلدىقتى تۋدىراتىندىعى تۋرالى پارتيانىڭ تۇسىندىرمەسىن ەسكە الايىقشى. بۇل اۋىتقۋلاردىڭ قالدىقتارى، وكىنىشكە كاراي، قازىر دە ورىن الىپ وتىر. سوندىقتان، بىرىنشىدەن، مىنانى ەستە ساقتاۋ قاجەت – ۇلتتىق سەزىمدەردى ەسكەرە ءبىلۋ مەن جالعان جارامساقتانۋ مۇلدە ەكى بولەك نارسەلەر. ەكىنشىدەن، ءار اۋىتقۋعا قارسى، مەيلى، ول ۇلكەن ۇلت وكىلدەرىنىڭ ۇلتشىلدىعى بولسىن، مەيلى كىشى ۇلت وكىلدەرىنىڭ ۇلتشىلدىعى بولسىن، ولارعا قارسى، پارتيا دانالىقپەن ۇيرەتكەندەي، سول ۇلتتىڭ كوممۋنيستەرى قارسى كۇرەستى. بىزگە مۇنى ەستە ۇستاۋ قاجەت. مەنىڭ سانا-سەزىمىمە قازاقستاندىق ورىس جازۋشىسىنىڭ جازۋشىلار وداعىنىڭ پلەنۋمىندا ايتقان سوزدەرى قاتتى اسەر ەتتى، ونىڭ سوزدەرى ينتەرناتسيوناليزمدى سحەمالى تۇردە تۇسىنۋگە قارسى باعىتتالعان بولاتىن. رەسپۋبليكادا كوپ ۇلتتى اۋىلدار از ەمەس، دەگەن-ءدى ول، قايسىسىنا بارساڭىز دا، ءبىر-بىرىمەن قاتار، ارالاس تۇراتىندار ىشىندە قازاق مىندەتتى تۇردە – ەكى ءتىلدى، نەمىس – ءۇش ءتىلدى، ال ورىس – ءبىر عانا ءتىلدى بىلەدى. ءوزىمىزدى-ءوزىمىز اسىرە دارىپتەيتىن مەنمەندىك، قايداعى ءبىر ارتىقشىلىق ۇيالاعان وي بىزگە سۇلەيمەنوۆتىڭ بەلگىلى كىتابىن ءوز ۋاقىتىندا دۇرىس قابىلداۋعا مۇمكىنشىلىك بەرمەدى. بۇدان ءارى تەرەڭگە بارمايمىن، بىراق مىنانى ايتۋعا ءتيىسپىن: وزىنە ءوزى سىنشىلدىقپەن قاراي الاتىن وسى ويشىل قوپارعان بۇل تەرىس قاسيەتتەر قاراپايىم ادامداردىڭ، ورەسى تار جانداردىڭ بويلارىنان كورىنىس تاپسا – ۇلتتىق ءوزارا قارىم-قاتىناستاردىڭ قانداي سالدارلارعا اپارارىن بولجاۋ قيىن ەمەس.
ۇلتتاردىڭ جاقىنداسۋى مەن قۇيىلىسىپ-قوسىلۋى جايىندا پارتيانىڭ باعدارلاماسىندا جازىلعان. بىراق پارتيا مۇنىڭ تاريحي ۇزاق پروتسەسس ەكەندىگىن جوققا شىعارمايدى. الايدا بىزدەر، پراكتيكالىق قىزمەتكەرلەر، ۇلتتاردى ءسىڭىستىرىپ قوسۋ پەرسپەكتيۆاسىنا اسىرەشىلدىكپەن بەرىلگەندىگىمىز سونشالىقتى، كەي كەزدەرى ءوز جۇمىستارىمىزدا نەگىزسىز اسىعىس قادامدار جاسايمىز. ۇلتتاردى جاقىنداستىرۋ مەن قۇيىلىستىرۋدا اسىعىستىق جاساۋ حالىقتار اراسىنداعى سەنىمنىڭ تولىق جانە تۇبەگەيلى قالىپتاسۋ ىسىنە تەك قانا زيانىن تيگىزۋى ابدەن ىقتيمال. لەنين اتاپ كورسەتكەندەي، حالىقتار اراسىنداعى بەرىك، مىزعىماس وداقتى بىردەن ورناتا سالۋ مۇمكىن ەمەس، ءىستى بۇلدىرمەۋ ءۇشىن، سەنىمسىزدىك تۋعىزباۋ ءۇشىن وعان ۇلكەن توزىمدىلىكپەن، ابايلاپ قول جەتكىزۋ كەرەك.
ال قامشىلاۋ ساياساتى بۇعان تىپتەن دە جات.
بۇل كۇندەرى قاۋمالاۋ كەزدەرىندە قولعا تۇسكەن بارلىق كوممۋنيستەر مەن كومسومولەتستەر سوزگە كەلمەستەن پارتيا مەن كومسومولدان شىعارىلۋدا. تەرگەۋلەر، جولداستىق سوتتار جۇرگىزىلۋدە، ال ازىرگە دەيىن بوستاندىققا جىبەرىلمەگەندەردى، شاماسى، ناعىز سوتتار كۇتىپ تۇر. ءبىز قاتارداعى پارتيالىق ۇيىم ەمەس، رەسپۋبليكالىق جوعارعى كەڭەس پرەزيديۋمى اپپاراتىنىڭ پارتيا ۇيىمى بولعاندىقتان، مەن مىناداي ۇسىنىستار ەنگىزەمىن:
- دەمونستراتسياعا قاتىسۋشىلاردىڭ ىستەرىن قاراعان كەزدە بىرجاقتىلىققا ۇرىندىراتىن تەرىس پىكىر بىتكەندى الىپ تاستاۋ قاجەت، بولاشاق ءۇشىن جاقسىسى دا، دۇرىسى دا – جازالاۋ ەمەس، اعارتۋ جانە تاربيەلەۋ;
- ءتارتىپ ساقتاۋشىلار قاتارىندا ءجۇرىپ ەرەكشە ىنتامەن قارۋ جۇمساعان سولداتتاردى، ميليتسيونەرلەردى، جاساقشىلاردى، سونداي-اق قالالىق توعىشارلار مەن بۇزاقىلاردى قاتاڭ تۇردە جاۋاپقا تارتۋ قاجەت جانە ولارمەن ينتەرناتسيونالدىق تۇرعىدا تاربيە جۇمىسىن جۇرگىزگەن ءجون.
ءتۇيىن مىنانداي: رەسپۋبليكا پارتيا ۇيىمى وك-ءنىڭ، مينيسترلەر كەڭەسىنىڭ، جوعارعى كەڭەس پرەزيديۋمىنىڭ ۇندەۋ قابىلداعانىنىڭ ءوزى وتە دۇرىس. سوتا حابارلامالارىندا بۇل قۇبىلىستى رەتتىلىكپەن ءتۇسىندىرىپ، پارتيا دانالىق تانىتتى. ءبىزدىڭ مىندەتىمىز – حالىقتار دوستىعىن ودان ءارى نىعايتۋعا جان-جاقتى جاردەمدەسۋ، پارتيانىڭ اينالاسىنا قالىڭ بۇقارانىڭ بارلىق توپتارىن كوممۋنيزم اتىنان مەيلىنشە تىعىز توپتاستىرۋعا كومەكتەسۋ.
25.12.86 ج. ب.قويشىباەۆ».
مىنە، «ءبىزدىڭ زامانىمىزدىڭ اقىل-ويى، نامىسى جانە ار-وجدانى» اتانعان بيلەۋشى پارتيا مەن ۇلى كوسەمىمىزدى ارقا تۇتا وتىرىپ، توتاليتارلىق بيلىك كۇشىندە تۇرعان داۋىردەگى سەكسەن التىنشى جىل دۇربەلەڭىنىڭ سىرىن رەسپۋبليكامىزدىڭ ەڭ بيىك ساياسي تسيتادەلدەرىنىڭ بىرىندە وزىمشە ارىپتەس كوممۋنيستەر الدىندا وسىلاي اشىپ كورسەتۋدى قوش كورگەن ەدىم. الايدا وتارلىق «ءلابباي، تاقسىر» تارتىبىنە بەرىلگەن اتقارۋشىلار كوتەرگەن ماسەلەلەرىم ءۇشىن ءوزىمدى ايىپتادى، ماسەلەنىڭ مانىنە بارۋدى ويىنا دا العان جوق. بۇعان ەندى سودان بەرى وتە شىققان قىرىق جىل بيىگىنەن، قازىرگى تاۋەلسىز ەل ازاماتتارى تۇعىرىنان كوز سالىپ قاراۋدىڭ دا رەتى كەلگەن سياقتى. جازۋشى كولباي ادىربەكۇلىنىڭ پىكىرىمەن ۇيلەسەرلىكتەي وي قورىتۋ مۇمكىن بولار ما ەكەن، كورەيىك...
بەيبىت قويشىباەۆ
Abai.kz
