«التىن قاقپاعا قارا قۇلىپ سالعان» ارحيۆ ءفاناتيزمى
نەمەسە عىلىمداعى ىشتارلىق دەرتى مەڭدەپ بارا جاتىر
مۇحتار ماعاۋيننىڭ «ارحيۆ حيكاياسى» پوۆەسىن وقىپ وتىرىپ، جازۋشىنىڭ ادام پسيحولوگياسىنىڭ ەڭ جۇمباق، ءارى ايانىشتى تۇستارىن قالاي ءدال تاپقانىنا تاڭعالاسىڭ. شىعارماداعى سامەت پەن ونىڭ جولىن قۋعان شاكىرتى سەمبەكتىڭ بەينەسى عىلىمعا زور ۇمىتپەن كەلىپ، بىراق عۇمىرىن ارحيۆتەگى سارعايعان قاعازداردى اڭدۋمەن وتكىزگەن، ناتيجەسىندە ەڭبەگىن ەشكىمگە جاريالاتپاي كەتكەن تراگەديالىق تۇلعالار.
ولار تاريحي دەرەكتەردى حالىققا جەتكىزۋدىڭ، يگىلىگىنە جاراتۋدىڭ ورنىنا: «ءبارىن بۇرىن ءوزىم اشتىم، ەشكىمگە بەرمەيمىن» دەپ جاسىرىپ، اقىرى ولەر الدىندا بار قازىناسىن ورتەپ، جويىپ جىبەرەدى. بۇل «ءوزىم جەمەيمىن، وزگەگە دە بەرمەيمىن» دەيتىن رۋحاني ساراڭدىقتىڭ، ىشتەي ءشىرۋدىڭ ناقتى كورىنىسى. بۇگىنگى قوعامداعى جاعدايلارمەن بايلانىستىرىپ قاراساق، بۇل دەرتتىڭ ۋاقىت وتسە دە ازايماعانىن كورەمىز. بىرەۋلەر بەيسەنبايدى، بىرەۋلەر نۇرتاستاي اتالارىمىزدى وزدەرىنىڭ «جەكە مەنشىگىنە» اينالدىرىپ الىپ، ەشكىمدى جۋىقتاتپاي وتىر. سول يەلىكتەرىنەن جاستار زارداپ شەگىپ وتىرعانىن ۇعا ما ەكەن؟ ولاردى تانىمايدى، جازعاندارىن وقىمايدى. شىندىعىندا، سانجار كەرىمباي سەكىلدى ىزدەنپازدار ەشقانداي جاڭا عىلىمي جاڭالىق اشىپ جاتقان جوق، كەرىسىنشە، سول باياعى اكادەميالىق عالىمداردىڭ جىلدار بويى ارحيۆتە شاڭ باسقان، 200 دانا تيراجبەن شىققان، تەك وزدەرى عانا بىلەتىن ەڭبەكتەرىنە ەكزيستەنتسيالىق باعا بەرىپ، زاماناۋي تۇرعىدان جان ءبىتىرىپ، جاستارعا تۇلعا بولۋدىڭ جولىن كورسەتىپ جاتىر. اكادەميالىق تۇرعىدان العاندا، پلاگيات دەگەنىمىز — باسقا بىرەۋدىڭ اۆتورلىق تۋىندىسىن، عىلىمي يدەياسىن، ءماتىنىن نەمەسە زەرتتەۋ ناتيجەلەرىن اۆتوردىڭ اتىن اتاماي، سىلتەمە جاساماي، وزىنىكى ەتىپ زاڭسىز جاريالاۋ نەمەسە كوشىرىپ الۋ. ال زەرتتەۋشى ءتيىستى تۇردە سىلتەمە جاساپ، اتتارىن اتاپ، ءتىپتى ارنايى بارىپ اعا بۋىننىڭ الدىنان ءوتىپ، رۇقساتىن الىپ جاتسا، بۇل ەشقاشان پلاگيات تا، ۇرلىق تا بولا المايدى. بۇل تەك اكادەميالىق ادەپ پەن ساباقتاستىق. ويلاپ قاراساق: بەيسەنبايلار شاكىرتتەرىنە قىزمەت ەتىپ، بارىن ورتالارىنا قويىپ، سولاردىڭ اتى وزسىن دەپ تۇندە ۇيىقتامادى، كۇندىز جاتپادى ەمەس پە؟ نۇرتاستار قانىشتاي تۇلعالاردى قولداپ، قازاقتىڭ كوگىنە شىعارمادى ما؟ بۇل سول تۇلعالاردىڭ كورسەتكەن ۇلى ۇلگىسى، تاربيەسى مەن جولى ەدى عوي. ەندى سول جولدان شاكىرتتەرىنىڭ تايعانى قانداي وكىنىش! تورىنەن كورى جاقىنداعانداردىڭ كەيىنگى بۋىننىڭ ەتەگىنە جارماسقانى جاندى اۋىرتادى. بۇل تارتىستا گۇلسىم اپامىز دا، سانجار كەرىمباي دا ۇتىلعان جوق، تۇپتەپ كەلگەندە، بۇل ارادا نۇرتاس اتامىزدىڭ ءوزى ۇتىلدى. ويتكەنى ارتىنا ەرگەن مۇراگەرلەرى ۇستازدارىنىڭ كەڭ پەيىلدى، ۇلتجاندى جولىن جالعاستىرۋدىڭ ورنىنا، قىزعانىش پەن كورەالماۋشىلىقتان ورتەنىپ جاتىر.
تۇپكى توركىنىنە ۇڭىلسەڭ، ءبارىنىڭ ارتىندا كوكەيدى تەسىپ، جۇرەكتى جەپ بارا جاتقان اقشا ماسەلەسى جاتقانداي. ارداقتى اپامىز «سانجار كىتاپ ساتىلىپ، بايىپ كەتتى» دەپ ويلايتىن شىعار. ول دا پەندە عوي. ول سانجار كەرىمبايدىڭ ەلۋ جاسقا دەيىن ءوز ءۇيى بولماي، بىلتىر عانا يپوتەكاعا باسپانا العانىن، استىندا ءمىنىپ جۇرگەن قاراپايىم كولىگى تۇگىل، ومىرىندە سالوننان ماشينا كورىپ الماعانىن قايدان ءبىلسىن؟! تاپقان بار پايداسى مەن ناپاقاسى كەلەسى رۋحاني كىتاپتىڭ شىعۋىنا، ۇلت كادەسىنە جاراتىلىپ جاتقانىن قايدان ءتۇسىنسىن؟!
نۇرتاس پەن بەيسەنباي اتالارىمىز قازىر ءتىرىلىپ كەلسە، ەسىمىن التى الاشقا پاش ەتىپ، جاستارعا ۇلگى ەتىپ جاتقان سانجار كەرىمبايدىڭ باسىنان سيپاپ، العىسىن ايتار ەدى. تار كابينەتتەردە شاڭ باسقان ەڭبەكتەردى حالىققا تانىتىپ جاتقان جانعا ورىنسىز ءمىن تاققانشا، باتاسىن بەرىپ، قولداعان الدەقايدا جاراسىمدى بولار ەدى.
بۇل ەندى ناعىز پارادوكس: نۇرتاستىڭ ەسىمىن ءدال سول نۇرتاستىڭ ءوزىنىڭ مۇراگەرىنەن قورعاپ الىپ قالۋدىڭ ارەكەتىنە كوشكەنىمىز قانداي وكىنىشتى...
PS مۇحتار ماعاۋيننىڭ «ارحيۆ حيكاياسى» اڭگىمەسىن وقۋعا كەڭەس بەرەم...
سۋرەت: اۆتوردىڭ الەۋمەتتىك جەلىدەگى پاراقشاسىنان الىندى.
سايات ىبىراي
Abai.kz
