سارسەنبى, 7 جەلتوقسان 2022
كورشىنىڭ كولەڭكەسى 2517 8 پىكىر 28 شىلدە, 2022 ساعات 13:29

كەلسىمدى اياقاستى ەتۋ پۋتين ءۇشىن تۇك ەمەس

كۇنى كەشە عانا تۇركيا بيلىگى ۋكراينا مەن رەسەيدىڭ اراسىنا اراعايىندىق جاساپ، ۋكراينا استىعىن ەكسپورتتاۋ ىسىنە قاتىستى تاراپتاردىڭ جاڭا كەلىسىمگە قول قويۋىنا مۇرىندىق بولدى. كەلىسىمگە قول قويعانىن قايتەيىك، ارادا اپتا وتپەي جاتىپ، پۋتين اسكەرى ۋكراينانىڭ پورتتى قالاسى ودەسسانى زىمىراندارمەن اتقىلاپ، سوزگە تۇرمايتىندارىن تاعى ءبىر رەت دالەلدەدى.

حالىقارالىق كەلسىمدەردى اياق استى ەتۋ، قول قويعان قۇجاتتى ورىنداماۋ  كرەمل ءۇشىن قالىپتى دۇنيەگە اينالعانى قاشان؟!

قازىرگىدەي دامىعان زاماندا اق قاعازداعى كەلسىمگە قول قويىپ، ءمور باسقاننان كەيىن ونى ورىنداۋ كەز كەلگەن مەملەكەت ءۇشىن پارىز.

وكىنىشكە وراي، قازىر رەسەيدە حالىقارالىق كەلىسىمدەردەن گورى ءپۋتيننىڭ يمپەريالىق ويى بارىنەن دە جوعارى تۇراتىنىن ۇمىتپاۋىمىز كەرەك. سوندىقتان ءپۋتيننىڭ ايتقانىنا استە سەنۋگە بولمايدى.

ەرتەڭگى كۇنى رەسەي استىق ەكسپورتى بويىنشا كەلسىمدى پايدالانىپ، اسكەري كەمەلەرىمەن ودەسسا پورتىنا باسىپ كىرسە تاڭقالماڭىز. سوندىقتان بۇل ىستە ەكى شوقىپ ءبىر قاراعان ابزال.

ۋكراينانىڭ وڭتۇستىك اسكەري قولباسشىلىعىنىڭ ءباسپاسوز حاتشىسى ناتاليا گۋمەنيۋك رەسەيدىڭ ودەسسا پورتىن كوزدەپ اتقان زىمىراندارى سۋسورعى ستانساسىن زاقىمداپ، تەڭىز ايلاعىنا جاقىن تۇرعان ۇيلەردى قيراتقانىن مالىمدەدى. ءبىر جاقسىسى تەڭىز ايلاعىنداعى استىق ساقتايتىن قامبالار زارداپ شەكپەپتى.

ال وسىدان كەيىن رەسەي استىق ەكسپورتى تۋرالى كەلسىمدى بۇلجىتپاي ورىندايدى دەگەنگە كىم سەنەدى؟ ەشكىم دە سەنبەيدى.

ءپۋتيننىڭ حالىقارالىق كەلىسىمدەردى اياقاستى ەتۋى ءبىرىنشى كەزەكتە رەسەيدىڭ ءوزى ءۇشىن قاۋىپتى قۇبىلىس. رەسەي باسشىسىنىڭ بۇل ارەكەتى الداعى ۋاقىتتا  رەسەيدى بولشەكتەپ تىنۋى مۇمكىن. ءپۋتيننىڭ بيلىكتى ساقتاپ قالۋ جولىنداعى ارەكەتتەرى وزىمەن قويماي اينالاسىنداعى كورشىلەرىنە دە كوپتەگەن قولايسىزدىقتار تۋدىرىپ وتىرعانى جاسىرىن ەمەس.

ەستەرىڭىزدە شىعار، 90 جىلداردىڭ باسىندا قازاقستان مەن ۋكراينا «بۋداپەشت كەلسىمىنە» قول قويىپ، يادرولىق قارۋدان باس تارتتى.

سول كەزدە اقش پەن رەسەي قازاقستان مەن ۋكراينانىڭ قاۋىپسىزدىگىنە كەپىل بولعان ەدى. ال قازىر رەسەي سول كەلسىمدى تارك ەتىپ، ۋكرياناعا باسىپ كىرگەنىن قالاي تۇسىنۋگە بولادى؟

ءپۋتيننىڭ جاندايشاپتارى قازاقستانعا دا دوق كورسەتىپ، قوقان-لوقى كورسەتىپ كەلەدى. جىلدار بويى جيرينوۆسكيمەن الىسىپ ەدىك. ەندى ونىڭ ورنىن نيكونوۆ پەن كەوساياندار باسىپ جاتىر.

سىزدەرگە ءبىر قىزىق ايتايىن. اقش پەن رەسەيدىڭ اراسى جاقسى كەزدە امەريكالىقتار مەن ورىستاردىڭ كاسىپكەرلەرى جىل سايىن ءبىر قالادا باس قوسىپ، وزدەرىن مازالاعان ماسەلەلەردى تالقىلاپ تۇرعان عوي.

سونداي كەزدەسۋلەردىڭ ءبىرى ۆاشينگتوندا وتەدى. سوندا جۇرتتىڭ سۇراعىنا جاۋاپ بەرىپ وتىرعان اقش-تىڭ بۇرىنعى قورعانىس ءمينيسترى دونالد رامسفەلدكە ورىس كاسىپكەرى «بىزدەر جەمقورلىقتان مەزى بولدىق. وسىدان قالاي قۇتىلۋعا بولادى؟» دەپ سۇراعان. سول كەزدە رامسفەلد تە مۇدىرمەستەن:

– وي، ول وڭاي عوي. جەمقورلىققا قارسى زاڭ قابىلداساڭىزدار بولدى، – دەگەن عوي. سوندا ورىس كاسىپكەرى:

– رامسفەلد مىرزا، بىزدە جەمقورلىققا قارسى بىرنەشە زاڭ، قاۋلى-قارارلار بار. بىراق جەمقورلىقتى زاڭمەن تيۋ مۇمكىن بولماي تۇر. جەمقورلىقتى جوق قىلاتىن باسقا ايلا-شارا بار ما؟ – دەپ قايتالاپ سۇراپتى. سول كەزدە رامسفەلد:

– ەندى بۇدان باسقا قانداي ايلا-امال بولۋى كەرەك؟ – دەپ ورىستاردىڭ زاڭدى ورىندامايتىنا تاڭ قالعان ەكەن.

مىنە، بايقادىڭىزدار ما، بۇگىندە پۋتين رەسەيدى قول قويعان كەلىسىمدى، زاڭدى ورىندامايتىن اپەرباقان، ورتا عاسىرداعى جابايى مەملەكەتكە اينالدىردى. سوندىقتان ورىستاردىڭ ۋكراينانىڭ استىق ەكسپورتىنا قاتىستى كەلىسىمىن ورىندايدى دەگەنگە سەنىم جوق.

رەسەي الاقانداي ايماقتا ورنالاسقان سولتۇستىك كورەيا ەمەس. الەمدىك ساياساتقا ءامىرىن جۇرگىزەتىن ءىرى مەملەكەت. وسىنداي ءىرى مەملەكەتتىڭ باسىندا يمپەريالىق اۋرۋ ابدەن مەڭدەگەن باسشىنىڭ وتىرۋى الەم ءۇشىن وتە قاۋىپتى ەكەنىنە كۇن وتكەن سايىن كوزىمىز جەتىپ كەلەدى.

 

Abai.kz

8 پىكىر

ۇزدىك ماتەريالدار

قۇيىلسىن كوشىڭ

قانداستار قازاققا، قازاقستانعا نە بەردى؟

رايىس ءارىپجانۇلى 2529
الاشوردا

تۇركىلىك تەك جانە تۇركى-موعول بىرلىگى

ءجادي شاكەنۇلى 1547
قاۋىپ ەتكەننەن ايتامىن

گازدىڭ گەوساياسي «گەموررويى»

ءامىرجان قوسان 1815