پوەما

1

زاڭعار ەدىڭ زامانىندا ءبىر تۋعان،
كەنىش ەدىڭ كەۋدەسىنە نۇر تۇنعان!
ەرلىگىڭە،  ورلىگىڭە تاڭعالام،
بولمايتىندى بولادى دەپ ۇمتىلعان.

ايالادىڭ كوكتەمدەردى قۇلپىرعان،
تازالادىڭ كوڭىلدەردى كىر تۇرعان.
شەشەندىگىڭ كوسەمدىگىڭ سەكىلدى،
ءارى قاراي اسقاقتادى شىن تۇلعاڭ!

تاعدىرىڭا تىك قارادىڭ جاسقانباي،
تالىمدەرىڭ كونەرمەيتىن داستانداي.
ارمانىڭنىڭ كەڭىستىگى تۇڭعيىق،
اقيىققا ءورىس بولعان اسپانداي!

ەلەڭدەدىڭ  ساتتىلىكتى توسقانداي،
سەنىڭ قولىڭ سونىڭ جولىن اشقانداي.
كەسىرلىنى ءتاۋباسىنا كەلتىرىپ،
كەساپاتقا  مويىمادىڭ ەشقانداي.

اشۋىڭدى ايارلىققا توگىپ ەڭ،
اتتىڭ ونى ادىلەتتىڭ وعىمەن.
كۇرەسىڭنىڭ قۇنىن بىلمەي وتكەندەر،
ۇلەسىڭنىڭ قۇر قالدىردى كوبىنەن!

2

زيالى ەدىڭ ءانىن ۇققان بۇلبۇلدىڭ،
تۇياعى ەدىڭ سۇرىنبەيتىن ءدۇلدۇلدىڭ.
اۋىزدىققا كونبەيتىنىن قازاقتىڭ،
ارىستاننىڭ  اشۋىمەن ءبىلدىردىڭ.

ۇيلەستىردىڭ ىزگىلىكتىڭ ىرعاعىن،
ءبىر باسىڭا ۇيالادى مىڭ دارىن.
قۋاتىڭدى  بىلىمىڭمەن  شىڭدادىڭ،
داۋىرلەردى دانالارشا تىڭدادىڭ.

تاۋىپ ەدىڭ وي تۇبىنەن التىندى،
ساقتاپ ەدىڭ ونەگەلى سالتىڭدى.
داۋىلدار دا شىتىناتا العان جوق،
شاربولاتتاي قايىسپاعان قالپىڭدى!

3

كەدەرگىنى كەسىپ ءوتتىڭ كۇردەلى،
عاسىرىڭنان وزىپ كەتتىڭ  ىلگەرى.
شابىسىڭا تيگىزبەدى زيانىن،
شابەلەنىپ قاندەندەردىڭ ۇرگەنى.

قابىلەتىڭ قاناتىڭدى  جايدىرعان،
كەلەشەككە زىمىرادى وي جىلدام.
اباي سىندى مىڭمەن جالعىز الىستىڭ،
اقىل كوردىم  قۋانىش پەن قايعىڭنان.

جاۋىنگەردىڭ اكەسىندەي دەم بەردىڭ،
تىرەگى ەدىڭ يمانىنا سەنگەننىڭ.
قاراۋلاردىڭ زارە-قۇتىن قاشىرىپ،
تۇيىعىنا شەكتەلمەدىڭ شەڭبەردىڭ.

ايتارىڭدى ابىزدارشا تولعادىڭ،
اينىماعان شەشىمدەردى قولدادىڭ.
اقيقاتى الاسارعان قوعامدا،
بيىك بولىپ ءومىر ءسۇرۋ – ول دا مۇڭ!

4

جانارىڭنان شاشىراعان ءار ۇشقىن،
جارقىرادى وتى بولىپ نامىستىڭ.
قىرىق بىردە...  موسكۆانىڭ تۇبىندە...
اتوي سالىپ، اجداھامەن  الىستىڭ!

قولاڭ شاشتى رەسەيدىڭ ورمانىن،
ساحاراڭدى قورعاعانداي – قورعادىڭ!
شەيىتتەردىڭ ەڭ اقىرعى ارمانىن،
جۇرەگىڭە التىن جىپپەن جالعادىڭ.

قىلىشىڭدى  سەرمەگەندە جاۋلارعا،
قارا جىلان كىرە المادى باۋلارعا.
قاھارىڭمەن قامالداردى قيراتىپ،
يىعىڭدى تىرەگەنسىڭ تاۋلارعا.

الاپاتتىڭ  جالىنىنا جانبادىڭ،
اڭىزداعى اقسۇڭقارداي سامعادىڭ.
جانىن – ارعا ساداعا ەتكەن، ارداعىم،
سىن ساعاتتا تاۋەكەلدى تاڭدادىڭ!

ارپالىستان ارىلماعان قيىن كۇن،
دىرىلدەتتى تالشىقتارىن ميىڭنىڭ.
ءولىم كۇيى – قورقىنىشقا تولى كۇي،
سىنباۋ ءۇشىن ءبىر اللاعا سيىندىڭ!

5

جىلاپ جاتتى جەتىم قالعان بالالار،
قۇلاپ جاتتى جەسىر قالعان انالار.
ماحابباتتىڭ وتاۋىنا وق ءتيدى،
كۇڭىرەندى كۇيىك شالعان قالالار.

ەسىل ءومىر ەستەن تانىپ اھ ۇردى،
قاتىگەزدەر قانسورپانى ساپىردى.
تانكىلەردىڭ جىلان باۋىر تابانى،
سابيلەردىڭ ويىنشىعىن جاپىردى.

ىسىلدايدى تىرشىلىكتى جۇتقالى،
جۇلىپ الماق ەڭ اقىرعى تۇتقانى.
قۇل بولۋدى قالاماعان تىرشىلىك،
وزدەرىڭنەن ۇلى ايقاستى كۇتتى ءالى.

سۇم دۇنيە اداستىردى اقىلدى،
نە مىقتىلار جانساۋعالاپ ساتىلدى.
كۇرەتامىر ۇزىلمەسە ەكەن دەپ،
كۇرەستىڭدەر دەم قالعانشا اقىرعى!

اتاق السام، وردەن تاقسام دەمەدىڭ،
ساۋداگەرلىك «ايىرباسقا» جوق ەدىڭ.
جاۋىنگەرلىك مىندەتىڭدى اتقارىپ،
توپانسۋدىڭ ارنالارىن بوگەدىڭ.

اتاسىنا ۇقساپ تۋعان اسىلداي،
شاتىرلادىڭ ساۋىردەگى جاسىنداي.
كوكبورىنى كيە تۇتقان قالپىڭدا،
ءومىر ءسۇردىڭ لاۋازىمعا باس ۇرماي!..

7

... بۇگىن ءبىزدىڭ قاسىمىزدا  بولار ما ەڭ؟!
اينالانى اقسۇڭقارداي شولار ما ەڭ؟!
«ۇيقىسىنان» وياندى عوي  ارىستار ،
«سويلەسۋدىڭ» ءساتى ءتۇستى سولارمەن!

ۇلى دالا ارمانىمەن قاۋىشتى،
بودان ءومىر بوستاندىققا اۋىستى.
توڭى قاتقان ءۇش ءجۇز جىلدىق ازاپتى،
كوك بايراقتى  كوتەرگەندە تاۋىستى.

اداسپايدى كوزدەگەندەر الىستى،
مەڭگەرۋدە مەجەسى كەڭ جارىستى.
دەسىڭىز بەن سەسىڭىزدەن قايمىعىپ،
وتكىرلەيتىن ەدى ءبارى نامىستى؟!

قايتا جاندى كوڭىلدەگى شىراقتار،
ويداعىداي تۇيىندەلدى سىناقتار.
بۇيىرساڭىز  «ساۋىعاتىنى»  انىق قوي،
انا تىلگە «كەرەڭ» بولعان  قۇلاقتار.

وتان جايلى جازىلادى جىر قالاي؟!
بۇل تۋرالى تانىمىڭىز  سىرعا باي.
ۇلتىڭىزدىڭ كوشىن دۇرىس باستاردا،
ورنىڭىزدىڭ  ۇڭىرەيىپ تۇرعانى-اي!

8

وركەنيەت  قول بۇلعادى  دەسەك تە،
تيىمدار جوق تەلەفونداعى  «وسەككە».
وبالسىنباي ەرتوقىمىن تۇلپاردىڭ،
كەشە بىرەۋ ەرتتەپ جاتىر ەسەككە.

دالدۇرىشتەر ۇكىلەيدى جابىسىن،
ايلاكەرلەر تۇگەندەيدى «تابىسىن».
اتقا مىنسە ويى شولاق  توعىشار،
قالتىرايدى  قالتاسىنىڭ قامى ءۇشىن.

ەندى بىرەۋ سۋعا سالىپ اياعىن،
ماۋجىرايدى  قالقاسىندا سايانىڭ.
شىرماسا دا نەسيەنىڭ «تۇزاعى»،
جيىن-تويدا كۇمپىلدەيدى  باياعى ءۇن.

مويىن بۇرساڭ كوكەلەرگە كوشەلى،
ءوزىن-ءوزى مىسال ەتىپ بوسەدى.
وزگەلەردەن بي ىزدەگەن «بىلگىشتەر»،
«وزىمىزدە مىقتىلار جوق» دەسەدى.

كەلمەيتىندەي كەمەلدىكتىڭ كەزەگى،
اقيقاتشىل  باسەكەدەن  بەزەدى.
ۋىزدىققا جارىعاندار كوبەيىپ،
ۇلتىمىزدىڭ اعارسا ەكەن وزەگى!

ەلەمەسە ەسكەرتكەندى اقىرىن،
ەستىلمەي مە كۇركىرەگەن باتىل ءۇن؟!
بۇيرىعىڭدى ورىنداتار ەدىڭ-اۋ،
اساۋلاردى باعىندىرعان، باتىرىم!

9

مومىشۇلىن ۇلىقتاسا جاستارىم:
ۇعار ەدى  دالا دەيتىن داستانىن.
تيار ەدى كورسەقىزار قىلىقتى،
قاڭسىعىنا تاڭسىق بولعان باسقانىڭ.

بىلەر ەدى  ادالدىعىن  اسىنىڭ،
تىلەر ەدى بىرىگۋىن باسىنىڭ.
قىردىڭ قىزىل گۇلدەرىنىڭ ىشىنەن،
ىزدەر ەدى قىز جىبەكتەي عاشىعىن.

تولعار ەدى تاعىلىمنىڭ مىڭ ءتۇرىن،
جالعار ەدى جاقسىلىعىن عۇرپىنىڭ.
ادالدىقتىڭ اق جولىنا ۇيىتىپ،
تۇرار ەدى تۇعىرى بوپ ۇلتىنىڭ.

اشار ەدى قورجىندارىن وي تولعان،
قاشار ەدى قارانيەت سايتاننان.
ناعىز جىگىت – اقيقاتتىڭ ساقشىسى،
جوعالعاندى يەسىنە قايتارعان!

ورەندەرىم  باعىندىرسا  قيانى،
وزەندەرىم مۇحيتتارعا قۇيادى.
تەرەزەنى تەڭەستىرۋ ءۇشىن دە،
ۇرپاق  قاجەت باۋىرجانداي زيالى!

ابىرويىن اسىراتىن باعىمنىڭ،
جاقىنىنا اينالاتىن جانىمنىڭ;
تازالىعىن  قادىرلەيتىن قانىمنىڭ،
تىنىشتىعىن  كۇزەتەتىن تاڭىمنىڭ –
سىزدەي باتىر تۋار ما ەكەن قايتادان؟!
مومىشۇلى باۋىرجاندى ساعىندىم!
مومىشۇلىن ساعىندىم!

باتىق ءماجيتۇلى

Abai.kz