قازاقستان تاۋەلسىزدىك العالى بەرى نارىقتىق ەكونوميكاعا بەيىمدەلۋ، جەكە سەكتوردى دامىتۋ، دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسىن جاڭعىرتۋ باعىتىندا تالاي رەفورمانى جاساپ كەلەدى. سوعان قاراماستان، قوعامدا، تالاي ەستىپ ءجۇرمىز «كاسىپكەرلىك تە، مەديتسينا دا نەگە تۇرالاپ قالدى؟» دەگەن ساۋال ءجيى قويىلادى. بۇل – جاي ءسوز ەمەس، ەلدىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق بولاشاعىنا الاڭداۋشىلىقتان تۋعان ورىندى سۇراق.

كاسىپكەرلىك: مۇمكىندىك كوپ، بىراق سەنىم كەم

ەلىمىزدە شاعىن جانە ورتا بيزنەستى قولداۋ باعىتىندا ءتۇرلى مەملەكەتتىك باعدارلامالار قابىلداندى. سونىڭ ءبىرى – اتامەكەن ۇلتتىق كاسىپكەرلەر پالاتاسى. پالاتا كاسىپكەرلەردىڭ قۇقىعىن قورعاۋ، وقىتۋ، كەڭەس بەرۋ باعىتىندا جۇمىس ىستەيدى. سونىمەن قاتار، مەملەكەتتىك قولداۋ قۇرالدارىن ۇيلەستىرۋگە جاۋاپتى نەگىزگى ينستيتۋتتاردىڭ ءبىرى – قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلىگى.

الايدا كاسىپكەرلىكتىڭ شىنايى تىنىسىن تارىلتاتىن بىرنەشە جۇيەلى پروبلەما بار.

العاشقىسى، اكىمشىلىك كەدەرگىلەر. رۇقسات الۋ، تەكسەرىستەردەن ءوتۋ، ەسەپتىلىك تاپسىرۋ – مۇنىڭ ءبارى قاعاز جۇزىندە جەڭىلدەتىلگەنىمەن، ءىس جۇزىندە كۇردەلى ءارى ۋاقىت الاتىن پروتسەسس بولىپ وتىر. اسىرەسە وڭىرلەردە كاسىپ اشقىسى كەلگەن ازامات ءتۇرلى ينستانتسيالاردىڭ تابالدىرىعىن توزدىرىپ جۇرەدى. بۇل – كاسىپكەرلىكتىڭ باستالۋىنا دەگەن ىنتانى تومەندەتەدى.

سونىمەن قاتار، قارجىلاندىرۋدىڭ قولجەتىمسىزدىگى. بانكتەردىڭ پايىزدىق مولشەرلەمەسى جوعارى، كەپىلدىك تالاپتارى قاتاڭ. كوپتەگەن كاسىپكەرلەر ءۇشىن باستاپقى كاپيتال تابۋ – ەڭ ۇلكەن كەدەرگى. مەملەكەتتىك باعدارلامالار ورىندى بولعانىمەن، ولار كوبىنە قاعازباستىلىق پەن كۇردەلى راسىمدەرگە تىرەلەدى.

تاعى ءبىر ايتارىمىز، نارىقتىڭ تارلىعى مەن باسەكەنىڭ تەڭسىزدىگى. ءىرى كومپانيالار مەن كۆازيمەملەكەتتىك سەكتور نارىقتىڭ ماڭىزدى بولىگىن يەلەنىپ وتىر. شاعىن بيزنەسكە تەڭ مۇمكىندىك بەرىلمەگەن جاعدايدا، ونىڭ دامۋى تەجەلەدى. كاسىپكەر ءوز ءونىمىن وتكىزە الماي، قىزمەتىن كەڭەيتە الماي، اقىرى نارىقتان كەتۋگە ءماجبۇر بولادى.

سونداي-اق، سالىق جۇكتەمەسى مەن تۇراقسىز ەرەجەلەر. زاڭنامانىڭ ءجيى وزگەرۋى كاسىپكەردىڭ ۇزاق مەرزىمدى جوسپار قۇرۋىنا كەدەرگى. بۇگىن ءتيىمدى بولعان شارت ەرتەڭ وزگەرىپ كەتۋى مۇمكىن دەگەن قاۋىپ ينۆەستيتسيالىق بەلسەندىلىكتى كەمىتەدى. سونىمەن قاتار، جۋىقتا جانادان سايلانعان قانات شارلاپاەۆقا ايتارىمىز ءىسىنىزدى مەملەكەتتىك قازاق تىلىندە جۇرگىزىڭىز. ءبىز ىسىنىزگە قاراپ جۇرەمىز.

مەديتسينادا رەفورما كوپ، ناتيجە ماردىمسىز

دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسى دا سوڭعى جىلدارى تۇبەگەيلى وزگەرىستەرگە ۇشىرادى. مىندەتتى الەۋمەتتىك مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ جۇيەسى ەنگىزىلدى، تسيفرلاندىرۋ ءجۇرىپ جاتىر، اۋرۋحانالار جاڭارتىلۋدا. بۇل پروتسەستەردى ۇيلەستىرەتىن نەگىزگى ورگان – قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگى. كەيدە، وسى سالانىڭ ءمينيسترى ا. ءالنازاروۆا، وزىنە بەرىلگەن جاۋاپكەرشىلىكتى الىپ جۇرالاتىندىعىنا كۇمانمەن قارايمىز.

الايدا حالىقتىڭ دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسىنە دەگەن سەنىمى تولىق قالىپتاسقان جوق.

ايتارىمىز، كادر تاپشىلىعى. اسىرەسە اۋىلدىق جەرلەردە بىلىكتى دارىگەر جەتىسپەيدى. جاس ماماندار شالعاي وڭىرگە بارۋعا قۇلىقسىز، سەبەبى ينفراقۇرىلىم ءالسىز، جالاقى مەن الەۋمەتتىك جاعداي جەتكىلىكسىز.

جانە، قارجىلاندىرۋدىڭ تيىمسىزدىگى. بولىنگەن قاراجاتتىڭ كولەمى ارتقانىمەن، ونىڭ ءتيىمدى جۇمسالۋى – ۇلكەن پروبلەما. قۇجات جۇزىندە كورسەتىلگەن قىزمەت ساپاسى مەن ناقتى ومىردەگى جاعداي اراسىندا الشاقتىق بار.

تاعىدا، مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ جۇيەسىنە قاتىستى تۇسىنبەۋشىلىك. كوپتەگەن ازاماتتار جارنا تولەسە دە، قاجەتتى قىزمەتتى دەر كەزىندە الا المايدى. كەزەك ۇزاق، تار بەيىندى ماماندارعا جولداما الۋ قيىن. بۇل جۇيەگە دەگەن سەنىمدى السىرەتەدى.

جەمقورلىق تاۋەكەلى مەن فورماليزم. كەي جاعدايدا مەديتسينالىق مەكەمەلەر ەسەپتى «جابۋ» ءۇشىن عانا جۇمىس ىستەيتىندەي اسەر قالدىرادى. ناتيجەسىندە، باستى ماقسات – ناۋقاستىڭ ساۋلىعى ەمەس، جوسپاردىڭ ورىندالۋى بولىپ كەتەدى.

ەكى سالانىڭ ورتاق پروبلەماسى:

كاسىپكەرلىك پەن مەديتسينانىڭ تۇرالاۋىندا ورتاق سەبەپتەر بار.

ينستيتۋتسيونالدىق السىزدىك. زاڭدار قابىلدانعانىمەن، ولاردىڭ ورىندالۋى مەن باقىلاۋى ءالسىز. جۇيەلىك جاۋاپكەرشىلىك تولىق قالىپتاسپاعان.

سەنىم داعدارىسى. كاسىپكەر مەملەكەتكە، پاتسيەنت مەديتسينا جۇيەسىنە تولىق سەنبەيدى. سەنىم بولماعان جەردە دامۋ بولمايدى. ادامي كاپيتالدىڭ جەتكىلىكسىز دامۋى. ءبىلىم ساپاسى، كاسىبي دايارلىق دەڭگەيى – ەكونوميكالىق ءوسىمنىڭ كىلتى. ەگەر كادر دايارلاۋ جۇيەسى نارىق سۇرانىسىنا ساي بولماسا، ەكى سالا دا ارتتا قالادى. ايماقتىق تەڭسىزدىك. استانا مەن ءىرى قالالارداعى جاعداي باسقا، شالعاي وڭىرلەردەگى احۋال مۇلدە بولەك. الەۋمەتتىك جىكتەلۋدى كۇشەيتەدى.

كاسىپكەرلىك تە، مەديتسينا دا – ەلدىڭ تىرەگى. ءبىرى ەكونوميكانى العا سۇيرەسە، ەكىنشىسى ۇلت ساۋلىعىن قامتاماسىز ەتەدى. بۇل ەكى سالا تۇرالاپ قالسا، مەملەكەتتىڭ دامۋى تەجەلەدى. قازاقستان ءۇشىن باستى مىندەت – جۇيەنى «جوندەپ قويۋ» ەمەس، ونى تەرەڭ جاڭعىرتۋ. سەنىمگە نەگىزدەلگەن، ءادىل، اشىق ءارى كاسىبي باسقارۋ عانا تىعىرىقتان شىعارا الادى. ايتپەسە، رەفورمالار قاعاز جۇزىندە قالىپ، شىنايى ومىردە وزگەرىس سەزىلمەيدى. بۇگىنگى كۇندەرى ەڭ قاۋىپتىسى – توقمەيىلسۋ. ال ەڭ قاجەتى – باتىل شەشىم مەن جاۋاپكەرشىلىك. كاسىپكەرگە ەركىندىك، مەديتسيناعا ساپا بەرىلمەيىنشە، قوعامنىڭ دامۋى باياۋلاي تۇسەدى. ال ۋاقىت كۇتپەيدى.

بەيسەنعازى ۇلىقبەك،

قازاقستان جۋرناليستەر وداعىنىڭ مۇشەسى

Abai.kz