‹‹... 1925 جىلى ماۋسىم نەمەسە شىلدە ايىنىڭ بىرىندە مەن بارلىق ۇلتتىق رەسپۋبليكالاردان جينالعان ون ءتورت اكتەرمەن بىرگە پاريجگە باردىم. بارعان بويدا «دوريا» وتەلىنە ورنالاستىم.

ەكىنشى كۇنى قوناق ۇيگە مۇستافا شوقاي كەلىپ، مەنىمەن اڭگىمەلەستى. ول قازاقستان دا بولىپ جاتقان جاعدايلاردى سۇرادى. اراسىندا: «ۇكىمەت باسىندا كىمدەر تۇر؟ قازاقتار بار ما؟» دەگەن ساۋالدار قويدى. مەن «بار» دەپ جاۋاپ بەردىم. بىراق ولاردىڭ كىمدەر ەكەنىن ايتپادىم. ول دا مەنەن سۇراعان جوق. سوسىن ول مەنىڭ ءبىلىمىمدى سۇرادى. مەن وعان «ەشقانداي ءبىلىمىم جوق» دەپ جاۋاپ بەردىم. اڭگىمە ۇستىندە ول احمەت بايتۇرسىنوۆ پەن مىرجاقىپ دۋلاتوۆتىڭ حال-جاعدايلارىن جانە نەمەن اينالىسىپ جۇرگەندەرىن سۇرادى. مەن وعان: «بايتۇرسىنوۆ قىزىلوردا دا مۇعالىم، ال دۋلاتوۆ ادەبيەتپەن اينالىسىپ ءجۇر»، — دەدىم...

تاعى ءبىر جولى مۇستافا شوقاي مەيمانحاناعا كەلىپ، اكتەرلاردىڭ ءبارىن رەستورانعا قوناققا شاقىردى. بىراق اكتەرلار ءارتۇرلى سەبەپتەردى سىلتاۋ ەتىپ، رەستورانعا بارۋدان باس تارتتى. ونىمەن بىرگە رەستورانعا تەك مەن عانا باردىم. رەستورانعا بارعان سوڭ ول ەكى ساپتىاياق سىرا ساتىپ الدى. ەكەۋمىز نەبارى ون بەس مينوتتەي

بىرگە بولىپ، تارادىق. كەتەرىندە ول احمەت بايتۇرسىنوۆ پەن مىرجاقىپ دۋلاتوۆقا سالەم ايتا بار دەپ ءوتىنىش ءبىلدىردى. ءسويتىپ ءوز قولىمەن مەنىڭ قويىن كىتاپشاما ولاردىڭ اتى-جوندەرىن قازاقشالاپ جازىپ بەردى. پاريجدەن قىزىلورداعا كەلگەن سوڭ مەن دۋلاتوۆ پەن بايتۇرسىنوۆقا بىرنەشە رەت جولىقتىم. ولارعا مۇستافا شوقايدىڭ جولداعان سالەمىن جەتكىزدىم. ەكەۋى دە ونىڭ شەتەلدەگى حال-جاعدايىن، ءومىر سۇرۋگە قاراجاتتى قايدان الىپ جاتقانىن سۇرادى. مەن مۇستافا شوقايدىڭ پاريجدەگى فرانتسۋز جانە ورىس باسپالارىندا قىزمەت اتقارىپ جۇرگەنىن ايتتىم. بىراق ولارعا مۇستافانىڭ حاتىن كورسەتكەن جوقپىن، ۇمىتىپ كەتىپپىن. كەيىننەن كىتاپشام ءىز-ءتۇزسىز جوعالىپ كەتتى، ىزدەپ تابا المادىم...».

ماسكەۋگە بارىپ، ارى قاراي پاريج اسقان امىرەنىڭ ولىمىنە سول ساپاردان ورالعانداعى ءسوزى سەبەپكەر بولدى دەپ ايتىلادى.

ءاليحان بوكەيحانوۆ پەن مۇستافا شوقايدى جولىقتىرىپ، دامدەس بولىپ ەلگە قايتقان سوڭ امىرە: "سەندەر مۇندا كەلىپ-اپ قازاقپىن دەپ ماقتاناسىڭدار. ال مەن ناعىز قازاقتى ماسكەۋ مەن پاريجدەن كوردىم" — دەيدى ەكەن. سول ءسوز نكۆد-نىڭ قۇلاعىنا جەتىپ امىرەنىڭ عۇمىرىن كوكتەي سولدىرعان.

نۇرجان بايماعانبەت

Abai.kz