قارسىلىق ءھام قارسىلىققا قارسىلىق
«ساقتانساڭ، ساقتايمىننىڭ» ساياسي استارى تۋرالى
سانجار بوقاەۆ پەن اسەت ماتاەۆقا بايلانىستى الەۋمەت پەن الەۋمەتتىك جەلىلەردى شۋلاتىپ جاتقان وقيعالارعا قاتىستى ءۇش نارسە ەسىمە تۇسكەنى.
ءبىرىنشىسى سول: 1997 جىلى ءۇش جىل قازاقستان ۇكىمەتىن باسقارعان اكەجان قاجىگەلدين مەنى، ءباسپاسوز حاتشىسىن، ءوزى ەمدەلىپ جاتقان شەت ەلگە شاقىرىپ، نازارباەۆقا وپپوزيتسياعا كەتۋى تۋرالى اقىلداسقان بولاتىن.
«تىم ەرتە ەمەس پە؟ دايىندىق قانداي؟» دەگەننەن باستاعان مەن: «وزىنە قارسى شىققان ادامدى پرەزيدەنت ايامايدى، قولىندا بارلىق كۇش بار، پوليتسيا، ارنايى ورگاندار، پروكۋراتۋرا، سوت دەگەندەي. قۇيرىعىڭىزعا قوڭىراۋ بايلاپ جىبەرەدى، سوعان دايىنسىز با؟ ارتىڭىز تازا ما؟» دەگەن سىڭايدا وي ايتقانمىن.
ارتىنان ەكس-پرەمەرىستى بولىپ، سوتتالعانىن بىلەسىزدەر.
ەكىنشىسى سول: رنپك اتتى وپپوزيتسيالىق پارتيانىڭ اتقارۋ كوميتەتىنىڭ توراعاسى بوپ جۇرگەندە الماتىدا رەسپۋبليكالىق پارتيالىق جيىن وتكىزەتىن بولعانبىز. سوندا تارازدان كەلە جاتقاندەلەگاتسياعا قاتىستى قۇقىقتىق ورگاندار: «جامبىل وبلىستىق پارتيا فيليالىنىڭ توراعاسىنىڭ قول جۇگىنەن ەسىرتكى تابىلدى»، - دەپ، ول ازاماتتى الماتىعا شىققان جولىنان پويىزدان ۇستاپ، تۇتقىنعا العان-دى.
ءۇشىنشى جايت وزىمە قاتىستى: وپپوزيتسيا قاتارىنا ەندى ءوتىپ، بەلسەندىلىك تانىتا باستاعان مەنى ءتۇن ورتاسىندا ءۇيىمنىڭ قاسىندا بەتتەرىندە ماسكا، قولدارىندا شوقپارلارى بار ءبىر توپ بانديت سوققىعا جىعىپ كەتكەن ەدى. قاسىمدا اياعى اۋىر جولداسىم بولعان. قىلمىستىق ءىس قوزعالدى، الايدا جاۋىزدار سول بويى تابىلا قويمادى. كەيىن ماعان جاناشىر، بەدەلدى ازاماتتار: «بۇل قورقىتۋ، ۇركىتۋ اكتسياسىن ۇيىمداستىرعان سول كەزدەگى ۇقك توراعاسىنىڭ ورىنباسارى، نازارباەۆتىڭ ۇلكەن كۇيەۋ بالاسى راحات اليەۆ پەن مۇناي حانزاداسى، ەلباسىنىڭ تاعى ءبىر كۇيەۋ بالاسى تيمۋر قۇلىباەۆ» دەگەندى جەتكىزگەن ەدى...
وپپوزيتسيالىق پارتيانىڭ اتقارۋ كوميتەتىن باسقارىپ جۇرگەندە ماعان قىلمىستىق ءىس قوزعالىپ، سوتتالعانىمدى بۇل جەردە ايتپاي-اق قويايىن.
مۇنىڭ ءبارىن مەن نەگە تاپتىشتەپ جازىپ وتىرمىن دەيسىز عوي؟
ونىڭ سەبەبى مىنادا.
كەز كەلگەن بيلىك ءوزىن سىنايتىن، وزىنە قارسى شىققان ادامدى ەڭ كەمى – ۇناتپايدى، ەڭ سوراقىسى – ايامايدى. تىرناق استىنان كىر ىزدەيدى، جانە دە ءبىزدىڭ اۆتوريتارلىق جاعدايدا ول ءمىندى مىندەتتى تۇردە تابادى! ياعني، قارسىلىق بولسا، قارسىلىققا قارسىلىق تا بولادى!
سول سەبەپتى، بيلىككە (اۋىل اكىمىنەن باستاپ باستى مەملەكەتتىك ورگاندار باسشىلارىنا) سىن ايتقان ادام بارىنە، سونىڭ ىشىندە، قولدان جاسالعان ايىپتارعا، قوقان-لوققى كورسەتىلۋىنە، تۇرمىستىق دەڭگەيدەگى ارانداتۋعا دايىن بولۋى قاجەت. «ساقتانساڭ، ساقتايمىن» دەپ بەكەر ايتىلماسا كەرەك
سونىمەن بىرگە، بيلىككە قارسى شىعۋ دەگەن اۆتوماتتى تۇردە قۇقىقتىق يممۋنيتەتكە يە بولۋ دەگەندى بىلدىرمەيدى. جاسىراتىن نەسى بار، كەيدە زاڭدى بۇزعان نەمەسە جەمقورلىققا سالىنعان شەنەۋنىكتەر كەنەتتەن قوي تەرىسىن جامىلىپ، «بيلىككە قارسى شىققان سوڭ، مەنى قۋدالاپ جاتىر» دەگەندى ايتىپ، قوعامنان قورعاۋ مەن قولداۋ ىزدەپ جاتادى. ول جاعىن دا ەسكەرۋىمىز كەرەك.
بوقاەۆ بولسا، ناقتى شەنەۋنىكتەردىڭ زاڭسىز قيمىل-ارەكەتتەرىن اشكەرەلەپ كەلگەن ازامات. سونىسىمەن ەلگە تانىمال بولدى. وعان تاعىلىپ جاتقان ايىپتار توڭىرەگىندە ۋ-شۋ كوبەيىپ، ءبىر كۇندە ەكى ءتۇرلى پىكىر ايتىلىپ، ءتىپتى تۇسىنىكسىز بوپ كەتتى، ناعىز سپەكتاكل دەسە دە بولادى. ەڭ باستىسى - وعان ءوزىن اقتاپ الۋعا تولىق مۇمكىندىك بەرىلۋى ءتيىس. ماسەلەنىڭ انىق-قانىعىنا جەتۋ ءىسى نەمەسە تەرگەۋ امالدارى اشىق تا جاريا تۇردە جۇرگىزىلۋى ءتيىس دەپ سانايمىن.
ال ماتاەۆتارعا قاتىستى اڭگىمە ءتىپتى بولەك. سەيىتقازى اعا باسقارعان بۇل اۋلەت ەسكى قازاقستاننىڭ بارلىق تەپكىسىن كورگەن، ادىلەتسىز سوتتالعان، اكەسى مەن بالاسى تۇرمەدە وتىرىپ شىققان، سوندا دا مويىماعان، تاعىلعان جاساندى ايىپتاردى مويىنداماعان اۋلەت. قازتاگ - كلاسسيكالىق ۇلگىدەگى تاۋەلسىز، وبەكتيۆتى باق. قوعامدا ورىن العان كەمشىلىكتەردى اشىق جازعان باق بيلىككە دە، ءوزى سىناعان تۇلعالارعا جاقپايتىنى راس. سوندىقتان، اسەت ماتاەۆقا قارسى جاسالعان ارانداتۋدى قۇزىرلى ورگاندار عانا ەمەس (ولارعا، شىنىن ايتايىق، اسا سەنىم دە جوق), ازاماتتىق قوعام وكىلدەرى، تاۋەلسىز زاڭگەرلەر مەن جۋرناليستەردىڭ قاتىسۋىمەن زەرتتەۋى، تەرگەۋى، ءسويتىپ، شىندىققا قول جەتكىزۋى ءتيىس دەپ سانايمىن.
جاڭا كونستيتۋتسيا قابىلداندى. ەلىمىزدى بۇرىن-سوڭدى بوپ كورمەگەن ساياسي وزگەرىستەر كۇتىپ تۇر. پرەزيدەنت توقاەۆ ايتقانداي، ءۇش جىلدان سوڭ كەزەكتى پرەزيدەنت سايلاۋى وتەدى، ول دوداعا ءوزى تۇسپەيدى، ياعني جاڭا ادام كەلەدى.
ونىڭ الدىندا پارلامەنت سايلاۋى، ۆيتسە-پرەزيدەنتتىڭ تاعايىندالۋى بولماق. پرەزيدەنت، ۆيتسە-پرەزيدەنت، قۇرىلتاي سپيكەرى، ۇكىمەت باسشىسى قىزمەتتەرىنەن دامەلىلەر اراسىندا تاقتالاس باستالارى انىق. كلاندار مەن ىقپالدى توپتار ءبىر-ءبىرىن ايامايدى. ەكى تۇيە سۇيكەنسە، كىم ولەتىنىن ءبارىمىز بىلەمىز. سول سەبەپتى الدا دا ءدال وسىنداي وقىس وقيعالار بوپ تۇرارى ايتپاسا دا تۇسىنىكتى.
قوعام سوعان دايىن بولۋى كەرەك.
ءامىرجان قوسان
Abai.kz
