ادەبيەتتەگى قادىرلى اقساقالدارىمىزدىڭ ءبىرى، بەلگىلى جازۋشى-سىقاقشى عابباس قابىشۇلىنىڭ شىعارمالارىن ءسۇيىپ وقيمىن، كىسىلىك كەلبەتىنە، ازاماتتىق ۇستانىمىنا قۇرمەتپەن قارايمىن.

عابباس اقساقالدىڭ قازاق ساتيراسىنىڭ قورجىنىنا قوسقان ۇلەسى قوماقتى. بۇل كىسىنىڭ شىعارمالارىندا وقىرماننىڭ ىشەك-سىلەسىن قاتىرار ويناقى ءازىل-وسپاق تا از ەمەس، ۋسويقى ۋىتى مول ءزىلدى مىسقىل دا بارشىلىق. ونىڭ «مىسىقتا نەگە ساقال جوق؟»، «بۇل الگى كىم عوي...»، «ءحالىڭىز قالاي؟» سەكىلدى ساتيرالىق جيناقتارى وتكەن عاسىردىڭ 70-80-جىلدارى سىقاقسۇيەر قاۋىمنىڭ قولىنان تۇسپەي، تۇتە-تۇتەسى شىققانشا وقىلعان باقىتتى كىتاپتار بولعانى انىق. مۇنىڭ ءوزى – «ءازىل ءتۇبى – ءزىل» دەيتىن ۋاجگە قۇمبىل قازاق وقىرمانىنىڭ ع.قابىشۇلىنىڭ جاي ەزۋ تارتقىزىپ وتىرىپ-اق وسىپ سالاتىن وتكىر ساتيراسىنا بەرگەن لايىقتى دا ءادىل باعاسى ىسپەتتى.

عاباڭ تۋىندىلارىندا كوتەرىلگەن وزەكتى ماسەلەلەردى تىزگەننەن گورى بىزگە قايتا ول قوزعاماعان تاقىرىپتاردى تەرمەلەگەن وڭايىراق بولار. بۇگىنگە دەيىن كۇن تارتىبىنەن تۇسپەي تۇرعان، ال ول ۋاقىتتا تىپتەن كوكەيدى مىڭ تەسكەن باسپانا زارى – «المالى كەڭ» اتتى اڭگىمەسىنە ارقاۋى. بالا-شاعاسىن ارقالاپ اپ، «كە-ە-ەڭ المالىنى» كەزىپ، كورمەگەن قۇقايى قالماعان باس كەيىپكەردىڭ باستان كەشەر «قىزىق-شىجىق» حيكمەتى ارقىلى اۆتور قالاعا ات باسىن بۇرعان بار قازاقتىڭ باستى ۋايىمىن الدىڭىزعا جايىپ سالادى. كۇلىپ وقيسىز، قىزىعىپ وقيسىز، اقىرىندا قالىڭ ويدىڭ قۇشاعىنا قالاي كۇمپ بەرگەنىڭىزدى ءوزىڭىز دە بايقاماي قالاسىز. ال ادەبي ومىردەگى باقتالاستىققا ۇلاسىپ كەتىپ جاتاتىن باسەكەلەستىكتى، پىكىر قايشىلىعىنان تۋىندايتىن تالعام-تالاپ تالاسىن، پەندەشىلىكتەن باستاۋ الاتىن داۋ-دامايدى كادىمگى فۋتبول رەپورتاجى («رەپورتاج» اڭگىمەسى) مانەرىندە بايانداۋ ءتاسىلى قالاي ءساتتى شىققان! جەر ورتاسىنان اسقانىنا قاراماي، «جاس بوپ جۇرە بەرگىسى كەلەتىن»، «قارتايمايتىن» ولەرمەن شالدار («جانتالاس»), باستىق كورسە-اق باس شۇلعي جونەلەتىن «جاستىعى دايىن تۇرار» جاعىمپازدار («قوس قارا مەن سارى قاجى»), تۇيەنى تۇگىمەن جۇتقاندى بىلاي قويىپ، تۇتاس زاۋىت-فابريكانى جالماپ تىنعان جالماۋىزدار («رەۆيزور»)... ايتا بەرسەك، سىقاقشى قارۋىنىڭ (قالامىنىڭ) «قاراۋىلىنا» ىلىككەن كەيىپكەرلەر لەگى تۇگەسىلمەسى حاق. وسىدان قىرىق جىل بۇرىن ەمەس، ءدال قازىر ارامىزدا جۇرگەن ادامداردى مەڭزەپ وتىرعانداي اسەردە قالاسىز.

عابباس اقساقال جۋرناليستيكا سالاسىندا دا كوپ ەڭبەك ەتتى. شىعىس قازاقستان وبلىستىق گازەتىنە ون شاقتى جىلىن بەرىپ، سونىڭ قايناعان قازانىندا ابدەن ىسىلىپ، شىڭدالىپ كەلگەن ول كەيىن «قازاق ادەبيەتى» باسىلىمىندا جۇمىس ىستەدى. سوسىن قازاقستان جازۋشىلار وداعىندا ۇزاق جىلدار قىزمەت ەتكەنى، ادەبي قوردى باسقارعانى، ءوز ءىسىن ادال اتقارعانى كوزىقاراقتى جۇرتشىلىقتىڭ بارىنە ءمالىم. دۇنيەدەن وتكەن تۇعىرلى تۇلعالارىمىز تۋرالى «ساعىنىش سازى»، «ادامنىڭ كەيبىر كەزدەرى» اتتى ەستەلىك-كىتاپتارىن دا ەلجىرەي، ريزاشىلىقپەن وقىدىق.

«ارا-شمەل» جۋرنالىنىڭ تانىمالدىعى ارتىپ، تارالىمى كوبەيىپ (600 مىڭعا دەيىن جەتكەن – وسى كۇنى مۇنشا وقىرمانىڭ بولۋى مۇمكىن ەكەنىن ويلاۋدىڭ وزىنە جۇرەگىڭ داۋالاماس!), ءوسىپ-وركەندەگەن ءبىر كەزەڭىنە دە عاباڭنىڭ سىڭىرگەن ەڭبەگى مول. وتكەن عاسىردىڭ 80-جىلدارى ول باسقارعان «ارا» وقىرمان قولىنان تۇسپەيتىن جۋرنالعا اينالدى. قاعازباستىلىقتىڭ قورعانىنا تۇمسىق تىرەپ، تىعىرىققا تاپ بولعان جۇرتشىلىق باسقا جەردەن قولداۋ تابا الماي، «ارادان» اراشا سۇرايتىن بولدى.

– ءا دەپ ىسكە كىرىسكەن بەتتە بايقاسام، «ارادا» دا، «شمەلدە» دە ءبىزدىڭ بۇرىنعى مىقتى جازاتىن فەلەتونشى جىگىتتەردەن ەشكىم قالماپتى، جاي انشەيىن «بارىپكەل-شاۋىپكەلدەر» ءورىپ ءجۇر، – دەپ ەسكە العان-دى ءبىر سۇحباتىمىزدا عابباس اعامىز. – سوسىن ولاردى ارى-بەرى قاعىستىرىپ، قاراستىرىپ ءجۇرىپ وزگە جۇمىستارعا شىعارىپ سالدىم دا، كوپەن امىربەكتى، مارات نۇرقاليەۆتى، قاجىتاي ءىلياسوۆتى، توقتارحان ءشارىپجانوۆتى، ۆلاديسلاۆ كاراكانى، ستانيسلاۆ مالوزەموۆتى شاقىرىپ، كىلەڭ «سەن تۇر، مەن اتايىن» سايىپقىرانداردى جيناپ الدىم. وسى مىقتىلاردىڭ سىن-فەلەتوندارىنان سوڭ ەكى مينيستر، ەكى عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋىنىڭ ديرەكتورى، باسقا دا بىرنەشە دوكەي قىزمەتىمەن قوش ايتىسقانى ەسىمدە. ول كەزدە بيلىك ورىندارى باسپاسوزدەگى سىنعا ەرەكشە ءمان بەرۋشى ەدى عوي...

اتى اتالعان تالانتتاردىڭ باسىن قوسىپ، ۇيىمشىل ۇجىم قۇرىپ، قوعامنىڭ قوردالى ماسەلەلەرىن باتىل جازۋعا ۇندەگەن باس رەداكتور عابباس قابىشۇلىنىڭ ورنى، ارينە، بولەك بولاتىن.   

كەيىنگى جىلدارى زيالى قاۋىم وكىلدەرىنىڭ كوبى ءار قادامىن ەسەپپەن باسىپ، ءسوزىن دە ابايلاپ سويلەيتىن بولدى. ال عابباس اقساقال – قاشاندا ءوز ويىن اشىق ايتاتىن، قوعامدىق ءومىردىڭ قاي سالاسىنداعى كەمشىلىكتەردى دە ماقالا ەتىپ جازىپ، باسپاسوزگە ۇسىنىپ جۇرگەن ازات ويلى، ساناسى سەرگەك قالامگەر. «وسى نەدەن، اعا؟ مۇنىڭ سىزگە نە قاجەتى بار؟ قايتا پايداسىنان زيانى باسىم شىعار؟ ءبىراز جاسقا كەلدىڭىز، جۇرتتىڭ كوبى «قوي، قۇرىسىن» دەپ تەك ءجۇرىپ، تىنىش وتىرۋعا كوشكەلى قاشان. ءسىز نەگە مازاسىزسىز؟» دەپ سۇراعانبىز بىردە. سوندا جازۋشى:

– ەندى... بۇل – ادامنىڭ جاراتىلىسىنان شىعار، ءاۋ باستا «بالشىعىڭنىڭ قالاي يلەنگەنىنە» بايلانىستى عوي. اكەم جارىقتىق: «بالام، اقيقاتتى سەرىك ەت، ءتىپتى اشتان ولەتىندەي جاعداي بولسا دا، ادالىڭنان ءول!» دەپ وتىرۋشى ەدى. سول تاربيە شىعار. ونىڭ ۇستىنە، قارشادايىمنان گازەت-جۋرنال، كىتاپ وقىپ ءوستىم. ونداعى جازىلعاننىڭ قايسىسى دۇرىس، قايسىسى شىندىق، سونى قولداپ، قۋاتتاپ، ءۇن قوسىپ ءجۇردىم. جۋرناليستيكاعا، ادەبيەتكە كەلگەلى وسى جولدى ۇستانىپ كەلەمىن. كەيبىرەۋلەر «ساياساتپەن ەش شارۋام جوق» دەيدى. مەنىڭشە، ساياسات – قازىر جۇتىپ جۇرگەن اۋامىز، ءىشىپ جۇرگەن سۋىمىز سەكىلدى، ادام ءومىرىنىڭ اجىراماس بولىگىنە اينالىپ كەتتى. سوندىقتان وعان ءمان بەرمەۋ ءتىپتى مۇمكىن ەمەس. ساياسات دەگەن – حالقىڭنىڭ تۇرمىسى، ەلىڭنىڭ تىرشىلىگى، وتباسىڭنىڭ جاعدايى دەيسىڭ بە، بارىنە قاتىستى، ءبىرتۇتاس دۇنيە عوي. كوزدى جۇمىپ، قۇلاقتى بىتەپ الىپ، «مەنىڭ وندا، ونىڭ مەندە شارۋاسى جوق» دەۋ قيسىنعا كەلە بەرمەيدى. كەڭەس زامانىنىڭ وزىندە دە قالامىم قاراپ وتىرماعان جانمىن، قازىر دە بىيلىكتىڭ كەيبىر قادامدارى، ادەبيەت، مادەنيەت ماسەلەلەرى توڭىرەگىندە پىكىرلەرىمدى ايتىپ، جازىپ، باعامدى بەرىپ وتىرامىن، – دەپ جاۋاپ بەرگەن-ءدى.

ءسوز ونەرىنە ادالدىعى، قاشاندا ادىلدىك تۋىن بيىك ۇستاۋى ارقىلى كەيىنگى بۋىن قالامگەرلەرگە ۇلگى بولا بىلگەن قادىرمەندى قاريانى توقسان ءبىرىنشى كوكتەمىمەن قۇتتىقتاپ قويالىق!

ساكەن سىبانباي

Abai.kz