ادەبي سىيلىقتار – جازۋشى ەڭبەگىنىڭ باعالانىپ قانا قويماي، ونىڭ شىعارماشىلىعىن جاڭا بيىكتەرگە كوتەرەتىن ماڭىزدى مادەني قۇبىلىس. اسىرەسە امەريكا قۇراما شتاتتارىندا ادەبي ماراپاتتار ادەبي ۇدەرىستىڭ اجىراماس بولىگىنە اينالعان. بۇل سىيلىقتار اۆتورلارعا قارجىلاي قولداۋ كورسەتۋمەن بىرگە، ولاردىڭ كىتاپتارىن ميلليونداعان وقىرمانعا تانىتادى. بۇگىندە اقش-تاعى بىرقاتار ادەبي سىيلىقتار الەمدىك دەڭگەيدەگى بەدەلگە يە. سولاردىڭ ەڭ تانىمالدارىنا توقتالايىق.

پۋليتتسەر سىيلىعى

امەريكاداعى ەڭ ايگىلى ادەبي ماراپاتتاردىڭ ءبىرى – پۋليتتسەر سىيلىعى (Pulitzer Prize). ول 1917 جىلدان بەرى تابىستالىپ كەلەدى. سىيلىقتىڭ نەگىزىن قالاعان – امەريكالىق باسپاگەر ءارى جۋرناليست دجوزەف پۋليتتسەر.

پۋليتتسەر سىيلىعى ادەبيەتتەن بولەك جۋرناليستيكا، مۋزىكا جانە دراما سالالارىن دا قامتيدى. ادەبيەت بويىنشا كوركەم شىعارما، پوەزيا، ءومىربايان، تاريح جانە جالپى پۋبليتسيستيكا اتالىمدارى بار.

بۇل ماراپاتتى العان جازۋشىلاردىڭ قاتارىندا ەرنەست حەمينگۋەي، توني مورريسون، دجون اپدايك، كولسون ۋايتحەد سەكىلدى ايگىلى قالامگەرلەر بار. كوپتەگەن ادەبيەت سىنشىلارى پۋليتتسەردى اقش ادەبيەتىندەگى ەڭ جوعارى ماراپاتتاردىڭ ءبىرى دەپ ەسەپتەيدى.

ۇلتتىق كىتاپ سىيلىعى

ۇلتتىق كىتاپ سىيلىعى (National Book Award) – امەريكا ادەبيەتىندەگى ەڭ بەدەلدى ماراپاتتاردىڭ ءبىرى. ول 1950 جىلدان بەرى بەرىلىپ كەلەدى.

بۇل سىيلىقتىڭ ەرەكشەلىگى – تەك امەريكالىق اۆتورلاردىڭ شىعارمالارىنا تابىستالادى. جىل سايىن كوركەم ادەبيەت، پوەزيا، دەرەكتى پروزا، اۋدارما ادەبيەت جانە جاستار ادەبيەتى اتالىمدارى بويىنشا جەڭىمپازدار انىقتالادى.

ۇلتتىق كىتاپ سىيلىعى كوپتەگەن جاڭا ەسىمدەردىڭ تانىلۋىنا جول اشتى. ادەبي ورتادا بۇل ماراپات جازۋشىنىڭ كاسىبي بەدەلىن ايتارلىقتاي ارتتىرادى.

ۇلتتىق سىنشىلار شەڭبەرى سىيلىعى

1974 جىلى قۇرىلعان ۇلتتىق كىتاپ سىنشىلارى شەڭبەرى سىيلىعى (National Book Critics Circle Award) ادەبي سىنشىلاردىڭ تاڭداۋى ارقىلى انىقتالادى.

بۇل سىيلىقتىڭ ەرەكشەلىگى – جەڭىمپازداردى جازۋشىلار عانا ەمەس، كاسىبي ادەبيەتتانۋشىلار مەن سىنشىلار انىقتايدى. سوندىقتان كوپتەگەن اۆتورلار بۇل ماراپاتتى ادەبي قاۋىمداستىقتىڭ ەرەكشە باعاسى رەتىندە قابىلدايدى.

PEN/Faulkner سىيلىعى

امەريكانىڭ ەڭ بەدەلدى كوركەم ادەبيەت ماراپاتتارىنىڭ ءبىرى – PEN/Faulkner Award for Fiction.

سىيلىق اتاۋى ايگىلى امەريكالىق جازۋشى ۋيليام فولكنەردىڭ قۇرمەتىنە قويىلعان. ول كوركەم پروزادا ەرەكشە جەتىستىككە جەتكەن اۆتورلارعا بەرىلەدى. جەڭىمپازداردى كاسىبي جازۋشىلاردان قۇرالعان قازىلار القاسى انىقتايدى.

بۇل ماراپاتتىڭ بەدەلى سونشالىق، كوپتەگەن ادەبيەتشىلەر ونى پۋليتتسەرمەن تەڭ دارەجەدە باعالايدى.

ۇلتتىق گۋمانيتارلىق مەدال

بۇل ماراپات تازا ادەبي سىيلىق بولماسا دا، ادەبيەت پەن گۋمانيتارلىق عىلىمدارعا ەرەكشە ۇلەس قوسقان تۇلعالارعا بەرىلەدى.

ۇلتتىق گۋمانيتارلىق مەدالدى (National Humanities Medal) اقش پرەزيدەنتى تاپسىرادى. ونى العانداردىڭ اراسىندا بەلگىلى جازۋشىلار، تاريحشىلار، ادەبيەتتانۋشىلار جانە مادەنيەت قايراتكەرلەرى بار.

ۋايتيڭ سىيلىعى

Whiting Awards – جاس ءارى بولاشاعىنان زور ءۇمىت كۇتتىرەتىن جازۋشىلارعا بەرىلەتىن بەدەلدى ماراپات.

1985 جىلدان بەرى تابىستالىپ كەلە جاتقان بۇل سىيلىق ادەبيەت الەمىندەگى جاڭا تالانتتاردى قولداۋعا باعىتتالعان. كوپتەگەن تانىمال امەريكالىق جازۋشىلار العاشقى ءىرى جەتىستىكتەرىنىڭ ءبىرى رەتىندە ءدال وسى ماراپاتتى العان.

ادەبي الەمدەگى ىقپالى

امەريكاداعى ادەبي سىيلىقتاردىڭ ەرەكشەلىگى – ولاردىڭ نارىققا دا، ادەبي ورتاعا دا ىقپالى زور. بەلگىلى ءبىر ماراپاتقا يە بولعان كىتاپتاردىڭ ساتىلىمى بىرنەشە ەسە وسەدى. كەيبىر شىعارمالار كەيىن كينوعا نەمەسە تەلەحيكاياعا اينالىپ جاتادى.

سونىمەن قاتار بۇل سىيلىقتار ادەبي ۇردىستەگى جاڭا باعىتتاردى ايقىنداپ، قوعامداعى ماڭىزدى ماسەلەلەردى كوتەرەتىن شىعارمالاردى العا شىعارادى. قازىرگى تاڭدا اقش-تاعى ادەبي ماراپاتتار تەك ۇلتتىق دەڭگەيدە عانا ەمەس، حالىقارالىق ادەبي كەڭىستىكتە دە ۇلكەن ىقپالعا يە.

سونىمەن:

امەريكاداعى ادەبي سىيلىقتار – جاي عانا ماراپات ەمەس، ۇلتتىق مادەنيەتتىڭ ماڭىزدى ينستيتۋتى. پۋليتتسەر، ۇلتتىق كىتاپ سىيلىعى، PEN/Faulkner جانە باسقا دا بەدەلدى ماراپاتتار جازۋشىلاردىڭ شىعارماشىلىق جولىنا سەرپىن بەرىپ، ادەبيەتتىڭ دامۋىنا ىقپال ەتىپ كەلەدى. سوندىقتان بۇل سىيلىقتار قازىرگى ادەبي الەمدەگى ساپا مەن كاسىبي شەبەرلىكتىڭ ماڭىزدى ولشەمدەرىنىڭ ءبىرى سانالادى.

دۇيسەنالى الىماقىن