قازاقستان العاش رەت حالىقارالىق ۆاليۋتا قورى مەن دۇنيەجۇزىلىك بانكتىڭ كوكتەمگى كەزدەسۋلەرىندە جۇيەلى رەفورمالار كۇن ءتارتىبىن ۇسىنىپ، جەكە الاڭ ۇيىمداستىردى.

وسى كۇندەرى ۆاشينگتوندا حالىقارالىق ۆاليۋتا قورى (حۆق) مەن دۇنيەجۇزىلىك بانك توبىنىڭ كوكتەمگى كەزدەسۋلەرى وتۋدە – بۇل جاھاندىق ەكونوميكالىق باسقارۋدىڭ نەگىزگى وقيعالارىنىڭ ءبىرى. اتالعان الاڭدا الەمدىك ەكونوميكانىڭ جاي-كۇيى، قارجىلىق تۇراقتىلىق جانە دامۋ ساياساتى تالقىلانۋدا.

ماڭىزدى وقيعالارىنىڭ ءبىرى — «Kazakhstan on the Wave of Reforms» اتتى دوڭگەلەك ۇستەل بولدى. ول العاش رەت قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ستراتەگيالىق جوسپارلاۋ جانە رەفورمالار اگەنتتىگى تاراپىنان كەزدەسۋلەر اياسىندا دەربەس ديالوگ الاڭى رەتىندە ۇيىمداستىرىلدى.

ايتا كەتۋ كەرەك، دوڭگەلەك ۇستەل جۇمىسىنا دۇنيەجۇزىلىك بانك، حالىقارالىق ۆاليۋتا قورى جانە ەۋروپالىق قايتا قۇرۋ جانە دامۋ بانكىنىڭ جوعارى باسشىلىعى قاتىستى.

قر پرەزيدەنتىنىڭ  كەڭەسشىسى – سجرا توراعاسى اسەت ەرعاليەۆ قازاقستاندا جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقان رەفورمالار تۋرالى بايانداما جاسادى. ول مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ جاڭا ەل قۇرۋعا باعىتتالعان ساياسي ەرىك-جىگەرىن ەرەكشە اتاپ ءوتتى. ونىڭ نەگىزگى قاعيداتتارى – ادىلەتتىلىك، زاڭ جانە ءتارتىپ.

وسى باعىتتا ول زاماناۋي سىن-قاتەرلەرگە جۇيەلى جاۋاپ بولىپ تابىلاتىن كەشەندى كونستيتۋتسيالىق رەفورمالاردى جان-جاقتى تانىستىردى. ولاردىڭ قاتارىندا تەحنولوگيالاردىڭ، اسىرەسە جاساندى ينتەللەكتتىڭ قارقىندى دامۋى، جاھاندىق ەكونوميكانىڭ تەرەڭ ترانسفورماتسياسى جانە حالىقارالىق قارجى ۇيىمدارىمەن ءوزارا ءىس-قيمىل ماسەلەلەرى بار.

تۇراقتى ەكونوميكالىق ءوسىمدى قامتاماسىز ەتۋگە جانە باسەكەگە قابىلەتتىلىكتى ارتتىرۋعا باعىتتالعان رەفورمالارعا ەرەكشە نازار اۋدارىلدى.

اتاپ ايتقاندا، ينۆەستورلار ءۇشىن تارتىمدى جاعدايلار جاسالىپ جاتقانى اتاپ ءوتىلدى. ىنتالاندىرۋ شارالارىنىڭ پاكەتى قاراستىرىلعان، ەكونوميكالىق ماڭىزى بار جوبالار جەكە قارالاتىن ينۆەستيتسيالىق شتاب قۇرىلعان. كوشى-قون ساياساتى تۇبەگەيلى قايتا قارالۋدا. ول ەلدە قولايلى بولۋ جاعدايلارىن قالىپتاستىرۋعا باعىتتالعان.

نەگىزگى ەكپىن زاڭ ۇستەمدىگىن قامتاماسىز ەتۋگە جانە بيزنەس ءۇشىن ءادىل، تۇراقتى ءارى تۇسىنىكتى «ويىن ەرەجەلەرىن» قالىپتاستىرۋعا باعىتتالعان شارالارعا جاسالدى.

اسەت ەرعاليەۆ ەكونوميكانى ليبەراليزاتسيالاۋ شارالارىنا دا جەكە توقتالدى. ولار باسەكەلەستىكتى دامىتۋعا، سونىڭ ىشىندە مەملەكەتتىڭ ۇلەسىن قىسقارتۋ ارقىلى، سونداي-اق اكىمشىلىك كەدەرگىلەردى ازايتۋ جانە رەتتەۋدى جەڭىلدەتۋ ارقىلى بيزنەس جۇرگىزۋ جاعدايلارىن جاقسارتۋعا باعىتتالعان.

بۇل باعىتتا قازاقستان تسيفرلىق قۇرالدار مەن جاساندى ينتەللەكت تەحنولوگيالارىن بەلسەندى قولدانۋدا. بىرەگەي اقپاراتتىق جۇيە ازىرلەنۋدە، ونى ەنگىزۋ ارتىق رەتتەۋدى جويىپ، بيزنەس جۇرگىزۋ تيىمدىلىگىن ارتتىرادى.

سونداي-اق تسيفرلىق قارجى قۇرالدارىن دامىتۋعا، سونىڭ ىشىندە تسيفرلىق تەڭگەنى ەنگىزۋگە جانە اقشا-نەسيە ساياساتىن جەتىلدىرۋگە نازار اۋدارىلدى. بۇل قۇرالداردىڭ قارجى جۇيەسىنىڭ تۇراقتىلىعىن ارتتىرۋداعى ءرولى اتاپ ءوتىلدى.

ءسوزىن قورىتىندىلاي كەلە، اسەت ەرعاليەۆ قازاقستان كەشەندى ترانسفورماتسيا جۇرگىزىپ جاتقانىن، ونىڭ اياسىندا حالىقارالىق قارجى ۇيىمدارىمەن ىنتىماقتاستىق نەگىزگى باعىتتاردىڭ ءبىرى ەكەنىن ەرەكشە اتاپ ءوتتى.

ءوز كەزەگىندە، دوڭگەلەك ۇستەل قاتىسۋشىلارى جۇرگىزىلىپ جاتقان وزگەرىستەردىڭ جۇيەلى سيپاتىن اتاپ ءوتىپ، رەفورمالاردىڭ ساپاسىنا نازار اۋداردى. بۇل رەفورمالار سەنىمدى نىعايتىپ، ىنتىماقتاستىقتى ودان ءارى تەرەڭدەتۋگە ىقپال ەتەدى.

ەسكە سالا كەتەيىك، بيىلعى جىلدىڭ قاڭتار ايىندا اسەت ەرعاليەۆ حالىقارالىق قارجى ۇيىمدارىمەن بايلانىس جونىندەگى ۇلتتىق ۇيلەستىرۋشى بولىپ تاعايىندالدى.

وتكەن توقساندا بۇل باعىتتاعى جۇمىستىڭ جاندانعانىن بايقاۋعا بولادى. اتاپ ايتقاندا، پارلامەنت سەرىكتەستىك جونىندەگى نەگىزدەمەلىك كەلىسىمدى راتيفيكاتسيالادى، 2026–2031 جىلدارعا ارنالعان ەلدىك سەرىكتەستىك ستراتەگياسى بويىنشا كونسۋلتاتسيالار وتكىزىلدى، سونداي-اق ينۆەستيتسيالىق باستامالاردى ىلگەرىلەتۋ جانە ۋاقتىلى ىسكە اسىرۋعا باعىتتالعان بىرقاتار كەلىسىمدەرگە قول قويىلدى.

وسىنداي دوڭگەلەك ۇستەلدى حالىقارالىق ۆاليۋتا قورى مەن دۇنيەجۇزىلىك بانك توبىنىڭ كوكتەمگى كەزدەسۋلەرى الاڭىندا وتكىزۋ ەلگە ءوزىنىڭ رەفورمالار كۇن ءتارتىبىن ىشكى ۇدەرىستەن حالىقارالىق دەڭگەيدە مويىندالعان جانە قولداۋ تاپقان باعىتقا اينالدىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. بۇل جاي عانا تانىستىرىلىم ەمەس، سەنىم قالىپتاستىراتىن، بەدەلدى ارتتىراتىن جانە ينۆەستيتسيالار مەن سەرىكتەستىكتەرگە، سونداي-اق حالىقارالىق قارجى ۇيىمدارىنىڭ قۇرالدارىنا تىكەلەي قول جەتكىزۋدى قامتاماسىز ەتەتىن قۋاتتى سيگنال. بۇل ەلدىڭ ءوزىن جاھاندىق ەكونوميكادا بولجامدى ءارى جاۋاپتى قاتىسۋشى رەتىندە بەكىتۋىمەن تۇسىندىرىلەدى، ال رەفورمالار تەك سىرتقى مويىنداۋعا يە بولىپ قانا قويماي، تۇراقتى ەكونوميكالىق وسىمگە ناقتى سەرپىن بەرەدى.

Abai.kz