بۇگىن استانا قالاسىنداعى تاۋەلسىزدىك سارايىندا وتكەن «التىن وردا – دالا وركەنيەتىنىڭ ۇلگىسى: تاريح, ارحەولوگيا، مادەنيەت, بىرەگەيلىك» اتتى حالىقارالىق سيمپوزيۋم ەلدىك رۋحتى وياتىپ, ۇلتتىق تانىمدى كەڭەيتكەن القالى جيىن بولدى. ساق پەن عۇننان باستاۋ العان, تۇركى داۋىرىمەن جالعاسقانەلدىگىمىزدىڭ جاڭا پاراعى – التىن وردا ءداۋىرى. قازاق حاندىعى وسىناۋ مەملەكەتتىڭ زاڭدى جالعاسى. ونى بۇگىنگى حالىقارالىق سيمپوزيۋمدا ءسوز سويلەگەن مەملەكەت باسشىسىنىڭ جانە شەتەلدىك قوناقتاردىڭ بايانداماسىنان اڭعاردىق.

يۋنەسكو سياقتى بەدەلدى حالىقارالىق ۇيىمنىڭقولداۋىمەن ۇيىمداستىرىلعان بۇل القالى جيىنالتىن وردا مۇراسىنىڭ الەمدىك اۋقىمداعى ءمان-ماعىناسىن تاعى ءبىر مارتە ايقىنداپ بەردى. قازاقمەملەكەتى ءۇشىن التىن وردا – جاڭا ءداۋىر, جاڭاتاريح. التىن وردا قالا مادەنيەتى مەن دالا مادەنيەتىن توعىستىرعان الىپ يمپەريا. عىلىم مەن ءبىلىم كەڭىنەن جايىلىپ, ادەبيەت پەن مادەنيەتكوتەرىلە تۇسكەن, وركەنيەتتى قوعامنىڭ نەگىزى وسى داۋىردە قالانا باستادى. پرەزيدەنتىمىز «التىنوردا ءداۋىرى وتاندىق تاريحىمىزدىڭ ماڭىزدىبولىگى, سونىمەن بىرگە ءبىز بۇل كەزەڭدى اۋقىمدىوركەنيەت پاراديگماسى تۇرعىسىنان قاراستىرامىز» دەۋى وسى ويدى ساباقتاپ تۇرعانداي.

سونداي-اق القالى جيىننىڭ اشىلۋىندا مەملەكەتباسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ سويلەگەن ءسوزىوتكەن تاريحىمىزدى تۇگەندەپ قانا قويماي, بولاشاققا باعدار سىلتەيتىن ستراتەگيالىقتۇجىرىمدارعا تولى بولدى. حالىقارالىق سيمپوزيۋمىندا كوشپەلى وركەنيەتتىڭ التىن ءداۋىرى سانالاتىن التىن وردا بۇگىندە جاڭا عىلىمي كوزقاراستىڭ وزەگىنە اينالىپ وتىرعاندىعىن باعامدادىق. استانادا ءوتىپ جاتقان حالىقارالىق سيمپوزيۋم وسى ۇلى مۇرانى زەرتتەۋگە الەم عالىمدارىن بىرىكتىرىپ، تاريح پەن بولاشاقتى جالعايتىن ديالوگ الاڭىن قالىپتاستىردى.

ەڭ الدىمەن، بۇل جيىن ءبىزدىڭ تاريحي سانامىزدى ەسكى قاساڭ دوگمالاردان ارىلتۋعا ۇلكەن قوزعاۋ سالدى. ۇزاق جىلدار بويى ساياسي كونيۋنكتۋرانىڭ اسەرىنەن كوشپەلى حالىقتاردى «جابايى، مەملەكەتتىلىك دەڭگەيىنە جەتە الماعان كۇش» رەتىندە كورسەتۋگە تىرىسقان ەسكى كوزقاراستارعا جاۋاپ تابىلدى. پرەزيدەنت سوزىنەن، التىن وردانىڭ 6 ميلليون شارشى شاقىرىمنان استام اۋماقتى الىپ جاتقان، تەمىردەي ءتارتىپ پەن زاڭ ۇستەمدىگى ورناعان، وزىندىك اقشا مەن سالىق جۇيەسى بار («تەڭگە» اتاۋىنىڭ ءوزى وسى داۋىردەگى «دانگ» سوزىنەن باستاۋ الاتىنى – بۇعان بۇلتارتپاس دالەل) قۋاتتى ينستيتۋتسيونالدى مەملەكەت بولعانىن تەرەڭىرەك ۇعىندىق.

پرەزيدەنت بايانداماسىنداعى ەكىنشى ماڭىزدى ماسەلە – رۋحاني ساباقتاستىق. التىن وردا فەنومەنىن ءابۋ ناسىر ءال-ءفارابيدىڭ ادىلدىك تۋرالى ىلىمىنەن، قوجا احمەت ءياساۋيدىڭ «تۇركىلىك يسلام» دوكتريناسىنان، بيىل 800 جىلدىعى اتالىپ وتىلەتىن «اقساق قۇلان» كۇيىنەن جانە كەتبۇعا، اسان قايعى, شالكيىز، دوسپامبەت سياقتى جىراۋلاردىڭ مۇراسىنان ءبولىپ قاراۋ مۇمكىن ەمەستىگى. مەملەكەت باسشىسى رۋحاني ساباقتاستىقتى ابايدىڭ «تولىق ادام» تۇجىرىمداماسىمەن ساباقتاستىردى. «وسى زياتكەرلىك جانە رۋحاني ساباقتاستىق سان عاسىرلاردى كوكتەي ءوتىپ، حاكىم ابايدىڭ شىعارمالارىنان كورىنىس تاپتى. ۇلى ويشىل «تولىق ادام» تۇجىرىمداماسى ارقىلى كەمەڭگەر تۇلعا تاربيەلەۋدىڭ فورمۋلاسىن ۇسىندى. ونىڭ وزەگىندە «نۇرلى اقىل، جىلى جۇرەك، ىستىق قايرات» ۇشتاعانى تۇر. سوندىقتان ۇلى دالانىڭ ينتەللەكتۋالدىق مۇراسىن تابيعي تۇردە قالىپتاسقان، ءبىزدىڭ وڭىرگە ءتان يدەولوگيالىق سۋبستانتسيا رەتىندە اتاساق، ارتىق بولمايدى. وسىناۋ رۋحاني قازىنانىڭ بۇكىل الەم ءۇشىن ءمان-ماڭىزى زور. بۇل – ءبىرتۇتاس فيلوسوفيالىق، يدەولوگيالىق مۇرا» دەدى – قاسىم-جومارت توقاەۆ.

قورىتىندىلاي كەلگەندە، استانادا وتكەن التىن وردا سيمپوزيۋمى تاريحتى زەرتتەۋ ارقىلى وتكەندى اڭساپ، ەسكىلىكتى كوكسەۋ ەمەس، ۇلتتىق تاريحىمىزدى تەرەڭىرەك زەرتتەۋ ارقىلى، ۇلتتىق سانا-سەنىمىزدى وياتىپ، يدەولوگيالىق كوكجيەكتى كەڭەيتۋ ماسەلە بولدى.

Abai.kz