سارسەنبى, 3 ماۋسىم 2026
«سوقىر» فەميدا 118 0 پىكىر 3 ماۋسىم, 2026 ساعات 16:03

بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنە رەفورما كەرەك!

سۋرەت: ۆيكيپەديا سايتىنان الىندى

بۇۇ باس اسسامبلەياسى 3 ماۋسىمدا قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ كەيبىر تۇراقتى ەمەس مۇشەلەرىن سايلايدى. گەرمانيا دا ورىن الۋ ءۇشىن بارىن سالۋدا.

قاۋىپسىزدىك كەڭەسى بۇۇ-داعى ەڭ بەدەلدى ورگان. بۇۇ جارعىسىنا سايكەس، قاۋىپسىزدىك كەڭەسى «حالىقارالىق بەيبىتشىلىك پەن قاۋىپسىزدىكتى ساقتاۋ ءۇشىن نەگىزگى جاۋاپكەرشىلىكتى كوتەرەدى». قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ قارارلارى بۇۇ-عا مۇشە بارلىق مەملەكەتتەر ءۇشىن مىندەتتى. قاۋىپسىزدىك كەڭەسى سانكتسيالار ەنگىزە الادى، بەيبىتشىلىك كۇشتەرىن ورنالاستىرا الادى جانە كۇش قولدانۋعا رۇقسات بەرە الادى.

قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ بەس تۇراقتى مۇشەسىنىڭ ۆەتو قۇقىعى بار: امەريكا قۇراما شتاتتارى، رەسەي، قىتاي، ۇلىبريتانيا جانە فرانتسيا. سونىمەن قاتار، ون تۇراقتى ەمەس مۇشە بار، ولاردىڭ بەسەۋى جىل سايىن ەكى جىلدىق مەرزىمگە سايلانادى. قازىرگى ۋاقىتتا گەرمانيا وسى ورىنداردىڭ بىرىنە تالاسۋدا.

گەرمانيا بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىندە التى مەرزىم قىزمەت ەتتى، سوڭعىسى 2019/20 جىلدارى بولدى. 2027/28 جىلدارداعى قاۋىپسىزدىك كەڭەسىندەگى ورىنعا ۇمىتكەر رەتىندە گەرمانيا اۆستريا، پورتۋگاليامەن باسەكەگە ءتۇسىپ وتىر. سايلاۋدىڭ ءساتتى ءوتۋى ءۇشىن 193 مۇشە مەملەكەتتىڭ ۇشتەن ەكىسىنىڭ داۋىسى قاجەت.

گەرمانيا اقش-تان كەيىنگى بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىنا ەڭ كوپ اقشا اۋدارعان ەل بولىپ تابىلادى. سولاي بولا تۇرا گەرمانياعا بۇل ارتىقشىلىق ۇپاي اكەلمەۋى مۇمكىن. سەبەبى «ناتسيس گەرمانيا 6 ميلليون ەۆرەيدى قىردى» دەگەن تاريحي فاكت الدىن كەس-كەستەي بەرەدى. كەي ەلدەر گەرمانيا ەكى ءتۇرلى پوزيتسيا ۇستانادى دەپ سانايدى.

گەرمانيا سىرتقى ىستەر ءمينيسترى ۆالدفۋرت نيۋ-يوركتە Deutsche Welle اگەنتتىگىنە بەرگەن سۇحباتىندا «بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمى قىسىمعا ۇشىراپ جاتىر» دەدى، ول سونىمەن بىرگە «مەنىڭ ويىمشا، ديپلوماتيانىڭ ءالى دە شەشۋشى ماڭىزى بار، ويتكەنى ول السىزدەر كۇشتىلەردى جەڭە الاتىن جاعدايدان اۋلاق بولا الادى» دەپ قوستى. مۇندا ول ترامپتىڭ ارەكەتىن مەڭزەگەنى انىق.

ول سونداي-اق بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ حالىقارالىق قاقتىعىستاردى شەشۋدە ۇلكەن ءرول اتقاراتىنىنان ءۇمىتتى.

ۋكراينا مەن يرانداعى سوعىستا، باسقا دا كوپتەگەن قاقتىعىستاردا بۇۇ وتە ءپاسسيۆتى بولىپ كورىندى. ونىڭ سەبەبى قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ تۇراقتى مۇشەلەرىنىڭ سوعىسقا تىكەلەي قاتىستىلىعىن دا جاتىر. ناقتى ايتساق، رەسەي ۋكرايناعا قارسى اگرەسسيالىق سوعىس باستادى، ال امەريكا قۇراما شتاتتارى يراندى بومبالادى. ولار بىلگەنىن ىستەپ، سوعىستى توقتاتۋ تۋرالى قارارلارعا ۆەتو قويىپ، قاۋىپسىزدىك كەڭەسىن ءىس جۇزىندە ويىنشىققا اينالدىردى.

گەرمانيا سىرتقى ىستەر ءمينيسترى ۆالدفول مۇنداي قاۋىپسىزدىك كەڭەسىن رەفورمالاۋ قاجەت دەپ سانايدى، بۇل پىكىردى بۇۇ باس حاتشىسى گۋتەرريش تە قولدايدى. ولار بۇگىنگى الەمدىك جاعداي مۇلدەم باسقاشا، ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىستان كەيىنگى داۋىرمەن ۇقسامايدى دەگەن ءۋاج ايتادى.

گەرمانيا، جاپونيا، برازيليا جانە ءۇندىستان ۇزاق ۋاقىت بويى قاۋىپسىزدىك كەڭەسىندە تۇراقتى ورىن الۋدى تالاپ ەتىپ كەلەدى جانە ولار افريكا ەلدەرىنە دە ەكى ورىن بەرىلۋى كەرەك دەپ سانايدى. سونىمەن قاتار، افريكا، ازيا جانە لاتىن امەريكاسى ءۇشىن دە ءتورت-بەس تۇراقتى ەمەس ورىن قۇرىلۋى كەرەكتىگىن العا تارتادى.

دەگەنمەن، بۇل تالاپتار ءالى ورىندالعان جوق جانە بولاشاقتا دا ورىندالۋى ەكىتالاي سياقتى، ويتكەنى قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ بەس تۇراقتى مۇشەسى ءوز ارتىقشىلىقتارىنان باس تارتۋعا كەلىسىم بەرمەسى انىق.

Abai.kz

0 پىكىر