فۋتبولدان الەم چەمپيوناتىندا ەرەكشە شەبەرلىگىمەن ءتانتى ەتكەن تاڭداۋلى ويىنشىلار جونىندەگى اڭگىمەنى ءارى قاراي جالعايمىز.

گولعا قوماعاي «قورتىق»

جۋرناليستەردىڭ دە، مامانداردىڭ دا، فيفا-نىڭ دا ساۋالناماسى بويىنشا، 1994 جىلعى الەم چەمپيوناتىنىڭ ۇزدىك فۋتبولشىسى بولىپ برازيليالىق شابۋىلشى روماريو تانىلدى.

سۋرەت: championat.com سايتىنان الىندى.

روماريو دە سوۋزا فارياس – رەسمي ماتچتاردا 1000-نان اسا گول سوققان ناعىز قۇرالايدى كوزگە اتار مەرگەن ويىنشى. برازيليادا ول بۇل كورسەتكىش جونىنەن پەلەدەن كەيىنگى ەكىنشى ورىندى الادى. ال ۇلتتىق قۇراما ساپىندا 70 ويىن وتكىزىپ، 56 دوپ ەنگىزگەن. كەيىنگى ءبىر سۇحباتىندا ءوزى ايتقان «مەن تەك گول سوعۋ ءۇشىن جارالعان جانمىن» دەگەن ءسوزىن فۋتبولشىنىڭ باستى ۇستانىمى دەۋگە بولادى.

روماريو كاسىپقوي سپورتقا كادىمگى جاعاجايداعى فۋتبول ارقىلى كەلگەن. ول ءوزىنىڭ العاشقى كاسىبي كەلىسىم-شارتىنا («ۆاسكو دا گاما» كومانداسىمەن) قول قويماس بۇرىن ۇنەمى ريو-دە-جانەيرونىڭ كوپاكابانا، يپانەما جانە ت.ب. اتاقتى جاعاجايلارىندا دوپ ويناپ، مامانداردىڭ كوزىنە تۇسكەن. ونىڭ وتە ەپتىلىگى، بيىككە سەكىرگىشتىگى، تەڭبىل دوپتى قالاۋىنشا بيلەتە الار تەحنيكاسى، گول سوعۋعا ىڭعايلى ءساتتى سەزە بىلەر سۇڭعىلالىعى سول قۇمداعى «ايقاستاردا-اق» اڭعارىلعان-دى.

روماريو 18 جاسىنان باستاپ برازيليانىڭ جەتەكشى كلۋبىندا («ۆاسكو دا گامادا») جارقىراي كوزگە ءتۇستى. كوپ ۇزاماي ۇلتتىق قۇراماعا دا شاقىرىلدى. بىراق «بىردە تۇيە، بىردە بيە» روماريو تۇراقتى تۇردە جاقسى ويىن كورسەتە قويمادى. ناتيجەدە ۇلتتىق قۇرامانىڭ ەسكى دە جاڭا جاتتىقتىرۋشىسى تەلە سانتانا 1986 جىلى مەكسيكادا وتكەن الەم چەمپيوناتىنا روماريونى ەرتپەدى.

1988 جىلعى سەۋل وليمپياداسىندا روماريو قۇرامانىڭ نەگىزگى شابۋىلشىسى بولدى. وكىنىشكە قاراي، روماريو فينالدا ەسەپ اشقانىمەن، برازيليا قوسىمشا ۋاقىتتا كسرو كومانداسىنان ۇتىلىپ (1:2), تەك كۇمىس جۇلدە يەلەندى.

ال 1994 جىلعى الەم چەمپيوناتىندا روماريو (بەبەتومەن بىرگە) ۇلتتىق قۇرامانىڭ شابۋىلداعى باستى ءۇمىتى بولدى. فۋتبولشى ول ءۇمىتتى اقتادى: اقش جاسىل الاڭدارىنداعى 7 ويىندا 5 گول سوعىپ، ءتۋرنيردىڭ ۇزدىك ويىنشىسى اتاندى. برازيليا 24 جىلدان سوڭ الەم چەمپيونى بولدى.

كلۋبتىق كارەرا جاعىنان دا روماريو كوپ جەتىستىككە جەتتى: ول ءتورت ەلدىڭ چەمپيونى بولدى – برازيليا («ۆاسكو دا گاما»), گوللانديا (پسۆ), يسپانيا («بارسەلونا») جانە قاتار («ءال-سادد»). ۇلتتىق قۇراما ساپىندا امەريكا كۋبوگىن (1989) جانە كونفەدەراتسيالار كۋبوگىن (1997) جەڭىپ الدى، الەم چەمپيونى اتاندى (1994).

1998 جىلى فرانتسياعا اتتانار الدىندا اۋىر جاراقات الىپ، ساپتان شىعىپ قالدى. الاسالىعىنا وراي «قورتىق» اتانعان تالانتتى ويىنشىنىڭ تەك 1994 جىلى عانا باعى جاندى...

سۋرەت: sportsheroes.ru سايتىنان الىندى.

«التىن دوپتى» العان تۇڭعىش مۇسىلمان

دوپ دوداسى تاريحىندا ەرەكشە ءىز قالدىرعان ۇزدىك فۋتبولشىنىڭ ءبىرى – فرانتسيا قۇراماسىنىڭ ايگىلى جارتىلاي قورعاۋشىسى زينەدين زيدان.

زيداننىڭ شىققان تەگى فرانتسۋز ەمەستىگى بۇگىندە ەلدىڭ بارىنە ايان. ونىڭ اكەسى سمايىل – الجيردەن فرانتسياعا قونىس اۋدارعان كابيل ۇلتىنىڭ وكىلى. پاريج ماڭىنداعى سەن-دەني قالاشىعىنا 1953 جىلى كوشىپ كەلگەن ول سوندا ءبىراز جىل جۇمىس ىستەگەن سوڭ، ەلدىڭ وڭتۇستىگىندەگى مارسەل شاھارىنا اۋىسادى. وسى جەردە ءوزى سەكىلدى الجيردەن اۋىپ كەلگەن اراب بويجەتكەنى ماليكەمەن تانىسادى. كەيىن ەكەۋى ۇيلەنىپ، ءتورت ۇل (جامەل، فاريدۋن، نۇرەددين، زينەدين) جانە ءبىر قىز (لەيلا) سۇيەدى. اسا اۋقاتتى تۇرماسا دا، مەيرامحانادا قويماشى بوپ ىستەگەن سمايىل اقساقالدىڭ تابىسى بەس بالانى اسىراپ، ءىشىندىرىپ-كيىندىرۋگە جەتىپ جاتتى.

زيداندار اۋلەتى پورتتى قالا – مارسەلدىڭ «اسفالتتى دجۋنگلي» دەسە دە جاراساتىن شەتكى اۋداندارىنىڭ بىرىندە تۇردى. زينەدين كىشكەنە كەزىنەن فۋتبولعا قىزىعىپ ءوستى. تاڭ اتقاننان دوستارىمەن بىرگە بەتون توسەلگەن ەسكى الاڭقايدا پلاستيكالىق بوتەلكەنى دوپ قىپ تەۋىپ، ۇيگە قاس قارايا ءبىر-اق ورالعاندا، ءۇستى-باسىنىڭ كىر-قوجالاقتىعى ءوز الدىنا، قاتتى جەرگە قۇلاي-قۇلاي اياعى جارادان كورىنبەي كەتەتىن. بالاسىنىڭ سيقىن كورىپ، ەكى كوزى تاس توبەسىنە شىققان ماليكە شەشەي بار شارۋاسىن تاستاي سالىپ، «اۋىر جارالانعان كىشكەنتاي جاۋىنگەرىنىڭ» جاراقاتىن جۋىپ-تاڭۋعا كىرىسەتىن-ءدى. اناسى ونىڭ ەشقاشان شىن اتىن اتاعان ەمەس، ۇنەمى يازيد دەپ ەركەلەتەتىن. قازىر زينەديننىڭ زايىبى – يسپان قىزى ۆەرونيكا دا (ەكەۋىنىڭ ءتورت بالاسى بار) سولاي اتايدى. ال «زيزۋ» دەگەن لاقاپ ات وعان كەيىن، «كانن» كومانداسىنا قابىلدانعاندا جابىستى.

زينەدين بالا كەزىندە-اق كانىگى فۋتبولشىلارعا ءتان ويلىلىعىمەن، زەرەكتىگىمەن كوزگە تۇسكەن ەكەن. وعان ءجاسوسپىرىمنىڭ جاقسى دامىعان دەنە-تۇلعاسى مەن دوپتى ۇرشىقشا ۇيىرەتىن تەحنيكالىق شەبەرلىگىن قوسىڭىز. تالانتتى بالاقاي ەرەسەكتەردىڭ ءوزىن سوڭىنان سالپاقتاتىپ، شىر كوبەلەك اينالا الداپ، دوپتان ەش ايرىلماي قويادى ەكەن. «كەيبىرەۋلەر ونىڭ ەرەكشە قابىلەتىنە قاراپ، بويى وسپەي قالعان بوزبالا ەمەس پە ەكەن دەپ تە كۇمانداناتىن. ۇلىمنىڭ شىن جاسىن دالەلدەۋ ءۇشىن مەن ونىڭ قۇجاتىن ۇنەمى قالتاما ساپ الىپ جۇرەتىنمىن» دەيدى اكەسى.

«اۋلا فۋتبولىنىڭ كىشكەنتاي جۇلدىزىنا» العاش نازارى اۋعان «كانن» كلۋبىنىڭ باپكەرى جان ۆەرو ەكەن. بولاشاعىنان ۇلكەن ءۇمىت كۇتتىرەر بوزبالانىڭ فرانتسيا چەمپيوناتىنداعى تۇساۋىن كەسكەن دە وسى كوماندا بولاتىن. ال 1992 جىلى زينەدين «بوردوعا» اۋىسادى. ەلدىڭ ۇزدىك ۇجىمدارىنىڭ بىرىندە ويناپ ءجۇرىپ، ۇلتتىق قۇرامانىڭ جاتتىقتىرۋشىسى ەمە جاكەنىڭ كوزىنە تۇسەدى. ونىڭ قۇراما ساپىنداعى العاشقى ويىنى تاڭ قالارلىقتاي ءساتتى بولدى. 1994 جىلدىڭ 17 تامىزىندا فرانتسۋزدار بوردودا چەحيادان 0:2 ەسەبىمەن ۇتىلىپ جاتقان-دى. الاڭعا ەكىنشى تايمنىڭ ورتاسىندا شىققان زيدان اينالدىرعان 6 مينۋتتىڭ ىشىندە ەكى گول سوعىپ، تارازى باسىن تەڭەستىرىپ كەتتى! ەكى جىلدان كەيىن وتكەن ەۋروپا چەمپيوناتىندا قولا جۇلدەنى قاناعات تۇتقان جاكە: «زينەدين كوپ ۇزاماي فرانتسۋز فۋتبولىنىڭ كوشباسشىسىنا اينالادى»، – دەپ بولجاعان ەكەن. كانىگى باپكەر قاتەلەسپەپتى.

1998 جىلعى الەم چەمپيوناتىنىڭ فينالى زيداننىڭ بەنەفيسىنە اينالدى. بۇرىشتامادان بەرىلگەن دوپتى ەكى رەت باسپەن ۇرىپ تورعا تۇسىرگەن ول ەڭ قيىن ساتتەردە ويىن تاعدىرىن ۇلى فۋتبولشىلاردىڭ شەشەتىنىن دالەلدەدى. 2000 جىلى ول باستاعان «ۇشجولاقتىلار» ەۋروپا چەمپيونى اتاندى.

2006 جىلعى دۇنيەجۇزىلىك دوپ دوداسىندا دا زينەدين التىن جۇلدە ءۇشىن ايانباي ايقاستى. الايدا اقتىق باسەكەسىنىڭ اقىرعى ساتتەرىندە (دالىرەك ايتساق، 110-مينۋتىندا) يتاليالىق ماركو ماتەراتستسيدى باسىمەن ۇرىپ قۇلاتقانى ءۇشىن قىزىل كارتوچكا العان ول الاڭنان قۋىلدى. انشەيىندە جەر قوزعالسا دا قوزعالماستاي كورىنەتىن بىرتوعا جىگىتتى مۇنداي، سىپايىلاپ ايتقاندا، توسىن ارەكەتكە نە يتەرمەلەگەنى تۇسىنىكسىز. ءباسپاسوز اتالمىش كورىنىستىڭ سان-ساپالاق سەبەپتەرىن مىڭ قۇبىلتىپ، قۇيقىلجىتىپ جازدى. «قارسىلاسى قانداي ساي-سۇيەگىن سىرقىراتار ءسوز ايتسا دا، ول شىداۋى كەرەك ەدى، ەندى، مىنە، كومانداسىن دا جەرگە قاراتتى، ءدۇيىم دۇنيە الدىندا ءوزى دە ماسقارا بولدى» دەۋشىلەر دە، «ول دۇرىس ىستەدى، كەيدە نامىسىڭدى وسىلاي قارا كۇشپەن قورعاۋعا تۋرا كەلەتىن جايتتار بولادى» دەپ الاقانىن ىسقىلاۋشىلار دا بولدى. قالاي دەسەك تە، بىزگە ونىڭ نە سەبەپتى ۇستامسىزدىق تانىتقانى ماڭىزدى دا، وكىنىشتى دە ەمەس. ءبىز ءۇشىن، ناعىز ويىننىڭ ناعىز تىلەۋلەستەرى ءۇشىن ونىڭ جاسىل الاڭنان ماڭگىلىك كەتكەنى وكىنىشتى ەدى...

زينەدين زيدان – ەۋروپانىڭ (كەيىنگى بىرنەشە جىلدا – الەمنىڭ) ۇزدىك فۋتبولشىسىنا بەرىلەتىن «التىن دوپ» جۇلدەسىن يەلەنگەن، الەم جانە ەۋروپا چەمپيونى اتانعان تۇڭعىش مۇسىلمان فۋتبولشى. ول فۋتبول تاريحىنداعى ەڭ كورنەكتى ويىنشىلاردىڭ قاتارىنا ەنىپ، وزىندىك ءىز قالدىرعان تۇلعا. ءار ءداۋىردىڭ ءوز قاھارمانى بولادى دەسەك، حح عاسىردىڭ 60-جىلدارى ەلدىڭ پەلە مەن گاررينچا دەسە ەسى كەتتى، 70-جىلدار بەككەنباۋەر مەن كرويفتىڭ ءداۋىرى رەتىندە تاريحتا قالدى، 80-جىلداردا كۇللى الەم مارادونا مەن پلاتينيگە تابىندى... ال قوس عاسىردى قوسقان ونجىلدىقتا زيداننىڭ جۇلدىزى جارقىرادى. ءوزىنىڭ اتالعان فۋتبول عۇلامالارىنىڭ لايىقتى ءىزباسارى ەكەنىن ول تاماشا ويىنى ارقىلى دالەلدەدى.

ساكەن سىبانباي

Abai.kz