ەدىل قالماقتارىنىڭ قازاق دالاسىن كەسىپ ءوتىپ، بۇگىنگى شىڭجاڭ جەرىنە قونىس اۋدارعانى تاريحتان بەلگىلى. دەرەكتەرگە جۇگىنسەك ولار جاي كوشىپ وتپەگەن، جول بويىنداعى قازاق اۋىلدارىن شاۋىپ، مالىن بارىمتالاپ وتىرعان. بۇعان قازاق جاعى قارسىلىق تانىتىپ، تالاي رەت قايتارما شابۋىلدار جاساعان. بۇل تاريحتا «شاڭدى جورىق» دەلىنەدى. الايدا بۇل وقيعالاردىڭ بارىسى مەن تاريحي جاعدايلارى ءالى تولىق ايقىندالماعان. تاريحي دەرەكتەر تاپشى، عىلىمي زەرتتەۋلەر از.

دەگەنمەن 1771 جىلى ىلە گەنەرالىنىڭ تسيانلۋن پاتشاعا جولداعان مالىمدەمەسىنەن قازاق-تورعاۋىت قاقتىعىسىنا قاتىستى از-كەم مالىمەت الۋعا بولادى. وندا بىلاي دەلىنگەن:

"بيىل 25 مامىر تارباعاتاي ۇلىعى انتاي جولداعان مالىمدەمسىنە قاراعاندا، ابىلاي، ابىلپەيىز قاتارلىلار قازاق كەنجەقارا مەن بۇرتتى جىبەرىپ، تومەندەگىدەي حابار جەتكىزگەن:

تورعاۋىتتار ورىستان قاشىپ شىعىپ، جول بويى قازاقتاردى ءولتىرىپ، ەكى-ءۇش مىڭ جىلقى مەن بىرنەشە ون مىڭ قويدى ايداپ اكەتكەن. وسىعان بايلانىستى ابىلاي تورعاۋىتتارمەن شايقاسىپ، ولاردىڭ ءتورت جۇزدەن استامىن ءولتىرىپ نەمەسە تۇتقىنعا العان.

ولاردىڭ ايتۋىنشا، تورعاۋىتتاردىڭ باسشىلارى – ۇباش حان، سونو جانە شەرەن اتتى ءۇش ادام. ولاردىڭ قاراماعىندا ەر-ايەل بولىپ جيىنى 80-90 مىڭ ءتۇتىن بار.

بۇلار العاشىندا وسى جاققا قاراي (تارباعاتاي-شاۋەشەك جاقتى مەڭزەپ وتىر) كەلمەكشى ەدى، ارتىنان قايتا بۇرىلىپ، بالقاش كولىنىڭ سولتۇستىك-باتىس جاعالاۋىمەن ءجۇرىپ، سارىبەلگە قاراي بەت الىپتى.

ابىلاي بىرنەشە ون مىڭ ساربازىمەن تورعاۋىتتارعا جاقىنداپ، ولاردىڭ ارەكەتىن باقىلاسا، ابىلپەيىز مىڭ سارباز باستاپ سوڭدارىنان قۋعان".

بۇل قازاق ەلشىلەرى كەنجەقارا مەن بۇرتتىڭ تارباعاتاي ۇلىعىنا ايتقاندارى. مازمۇن ىقشام بولعانىمەن، شاڭدى جورىققا قاتىستى ءبىراز مالىمەتتەردەن حابار تابۋعا بولادى بولادى.

دۇيسەنالى ءابدىلاشىمۇلى

Abai.kz