كەز كەلگەن قۇبىلىستىڭ، وقيعانىڭ تامىرى تەرەڭدە، بەتىن قالقىپ باعالاۋعا بولمايدى. ونشاقتى جىل بۇرىنعى قىرعىزدا پايدا بولعان كوشپەندەر (قىرعىزشا كوچمون – دۇرىس بالاما، مارسەل ەردال: köçmen, قازاقشا ۇندەستىكپەن - كوشپەن) ويىنى جالپى تورك قاۋىمى ءۇشىن دە، ادامزات ءۇشىن دە مادەني ومىردەگى جاڭا پاراديگمانىڭ نىشانى بولعانىن جاسىرمايىق.

ول كەزدە ءبىزدىڭ ەل الەمدىك دىندەردىڭ سيەزىمەن، ازيادامەن، ەكسپو-2017-مەن ت.ت. عالامدىق شارالارمەن باس قاتىرىپ ءجۇردى. قازاق قۇندىلىعىن ەسكەرۋگە، دامىتۋعا، بولماسا ونى قىرعىزدار قۇساپ، كوشپەن/نوماد تاقىرىبىنا سالىپ، ۇلتتىڭ كوسەگەسىن كوگەرتۋ بولماسا دا، كوكىرەگىن كەرۋگە دەگەن اۋىزعا ىلىگەتىن قادام بولعان جوق.

ونىڭ ەسەسىنە ۇلتتىڭ التىن بەسىگى سانالعان اۋىل تالاۋعا ءتۇسىپ، تيپىل بولىپ جاتتى. وسىمەن بىرگە قادىر دا، قۇندىلىق تا، رۋح پەن جىگەر دە قۇمعا سىڭە باستادى.

ءجا. كوكپار تاريحىنان بىرەر ءسوز. قازاقستاندا 1949 ج. كوكپار تارتۋدىڭ جاڭا ەرەجەسى بەكىتىلىپ، وعان سايكەس كوكپاردى ارناۋلى الاڭدا، كوماندالىق سيپاتتا وتكىزۋ بەلگىلەندى. 1958 جىلدان بەرى كوكپار الامان الاڭداردا (يپپودرومداردا),  1990 جىلداردان بەرى ارنايى كوكپارالاڭدا وتكىزىلۋدە. ال قىرعىز اعايىن كوكپارمەن شىنداپ 1998 جىلدان كينورەجيسسەر بولات ءشامشيۆتىڭ كىرىسۋىمەن باستادى.

اڭگىمەنى بەرىدەن-اق قايتارايىق. 2024 جىل. دۇنيەلىك (وسىعان «ءجۇزدى» قوسپاي-اق قويايىقشى) V كوشپەندەر ويىنى استانادا وتكەندە كوكپار سپورتىنا قاتىستى نە بولعانىن كوپشىلىك بىلمەيدى.  بۇل ءىس-شارادا كوكپار عانا باعدارلاماعا ەنەتىنى تۋرالى الدىن الا شەشىم قابىلداندى جانە بۇل نەگىزى بۇكىلالەمدىك ەتنوسپورت كونفەدەراتسياسى تاراپىنان ماقۇلدان شەشىم بولاتىن. وعان سەبەپ: كوكپار مەن ۇلاقتارتىش (كوكبورى) ءبىر سپورت جانە سوڭعىسىندا قاۋىپسىزدىك ماسەلەسى شەشىلمەگەن.

بىراق سول جىلى قىرعىز پرەزيدەنتى ارنايى استاناعا جۇمىس ساپارىمەن كەلىپ، ق.ك.توقاەۆپەن كەزدەسۋدە ماسەلەنى كوكبورىنىڭ پايداسىنا شەشىپ الەمدىك ويىندار دوداسىنا ەنگىزىپ قايتتى. ونىڭ ناتيجەسى قانداي بولعانى الەمگە ايان: قىرعىزدىڭ كومانداسى شي شىعاردى، داۋلاستى، قازاقستاننىڭ ءانۇرانىن قادىر تۇتپاي. قىر كورسەتتى. كوكپار ويىنى 40 مينۋتقا ءۇزىلدى. بۇل كوشپەندەر ويىنىنىڭ تاريحىنا ساياسي سيپاتتاعى وتە كەلەڭسىز وقيعا بولىپ جازىلدى.

سول جاعدايدان كەيىن بۇل كوشپەندەر ويىندارىنىڭ تىزگىنىن وزبەكستان الۋعا ءتيىس بولاتىن. بىراق ارىدەن ويلاعان وزاعامىز بۇل ماشاقاتتان باس تارتتى جانە دۇرىس ىستەدى. ءسويتىپ، قىرعىز تاراپى باستامانى وزدەرىنە قايتىپ الدى.

ءجا، بۇل تاقىرىپتىڭ ساياسي جاعى. ەندى تازا كوكپار ماسەلەسىنە كەلەيىك. نەگىزى فەدەراتسياسى قۇرىلماعان ەلدە ونداي سپورت بويىنشا رەسمي تۇردە سول سپورت ءتۇرىنىڭ دوداسىنا قاتىسۋ الەمدە – نونسەنس! قازاقستاندا كوكبورىنىڭ، ال قىرعىستاندا كوكپاردىڭ فەدەراتسياسى جوق. ەندى بۇل جولى قازاقستاننىڭ كوكپار كومانداسى كوكبورى مەن كوكپار ويىندارىنا قاتىسپايتىن زاڭدى دا شىنايى سەبەپ بولدى. سەبەبى، كوكبورى فورماتىنا قاتىساتىن سپورتشىلار جوق. ال كوكپارعا سىيلاستىقپەن بارعاننىڭ وزىندە ول شارانى تىكەلەي حالىقارالىق كوكپار فەدەراتسياسى باسقارۋ كەرەك. ونداي فەدەراتسيا جوق! ەندى نە كەرەك. نەسىنە باردى؟ نەگە باردى؟ تۇسىنىكسىز.

بار بولعانى جەكەلەي بەيرەسمي قۇرامانىڭ قاتىسۋىنا عانا جول اشۋعا بولار ەدى. سونىڭ وزىندە قاۋىپسىزدىك ماسەلەسىن قاتاڭ قويۋ كەرەك. ويتكەنى قىرعىز جاعى ىلعي دا ويىنشىلارعا قاتەر ءتوندىرىپ، ويىنشىلاردى قورقىتىپ-ۇركىتىپ وينايتىنى اۋەلدەن بەلگىلى. بۇل تۋراسىندا بەلگىلى قازاق پالۋانى ايحانوۆتىڭ تاريحي باعاسى بار عوي. ءتىپتى كەشەگى اۋدارىسپاقتىڭ وزىندە بىرنەشە پالۋانعا قامشى سىلتەندى، سونى كورمەگەندەي بولىپ وتىرمىز.

دەمەك، بۇل باستى دا زاڭدى پوزيتسيا نەگە بۇزىلدى؟ بۇعان كوكپار فەدەراتسياسى جاۋاپ بەرۋى كەرەك. فەدەراتسيا باسشىلىعى رەسمي مەملەكەت باسشىلىعىنىڭ الدىنا ماسەلەنى انىق تا قوماقتى دايەكتەرمەن ءتۇسىندىرىپ، باس تارتۋى ءتيىس بولاتىن. ونىڭ ورنىنا فەدەراتسيا باسشىسى نازاردى باسقا جاققا اۋدارىپ، «قازاقستان» دەپ قىشقىرعان قىزعا اۆتوكولىك سىيلاپ قۇتىلدى. ول ونىڭ ورنىنا دوعارىسقا (وتستاۆكاعا) كەتۋى ءتيىس بولاتىن. ناتيجەسىندە ۇلتتىڭ نامىسىن قويشى، مەملەكەتتىك يميدجگە سەلكەۋ ءتۇستى. اقىرى مەدال سانىنا تالاستىق. باس باپكەرىمىز بالەنىڭ ءبارى اتتا دەپ قۇتىلىپ وتىر. اۋ بىرنەشە جىلقى زاۋىتى بار ەلدى نەعىپ، كوكپارعا شىعاتىن 12 ات تابىلمايدى؟ ونشاقتى اتتى باپتايتىن باپكەر نەگە جوق؟ بۇل سۇراق جوعارىعا نەگەي جەتىپ شەشىلمەيدى؟ فەدەراتسيا باسشىلىعىنا دەپۋتات مانداتى بۇنى شەشۋگە نەعىپ پايداعا جاراماي ءجۇر؟ اركىمگە تاراتىپ جاتقان اۆتواربا كوكپاردىڭ وتىمەن كىرىپ، كۇلىمەن شىعىپ جۇرگەندەرگە نەگە بەرىلمەيدى؟ كونگە ەلدىڭ نامىسى نەگە سالىنادى؟

مىنا جاعدايعا كادىمگىدەي نازار اۋدارىلۋى كەرەك. كوكپار ۇستىندە قازاقتاردى كوزبە-كوز قورلاپ جاتقانىنا قاراماي، ويىنشىلار دا، باس باپكەر دە تىم-تىرىس، كونبىس تۇيەنىڭ كەبىندە بولدى. كوكپار كاپيتانىن اتپەن كەلىپ بۇيىردەن سوققاندا باپكەر نەگە اي قاراپ تۇردى؟ اۋ، كوكپارشى قۇلاپ، ونىڭ ۇستىنە ەكى بىردەي قىرعىز ويىنشىلارى ءتوننىڭ، اتتىڭ باۋىرىنا العاندا باسقا ويىنشىلار نەگە شىداپ تۇردى؟ بۇل جەردە نامىس ەمەس، ەڭ اۋەلى ادىلدىك ءۇشىن باس كوتەرۋ قايدا؟ ويىننىڭ ەرەجەسى كوزبە-كوز بۇزىلعاندا نە تۇرىس؟ ءبارى الاڭنان شىعىپ كەتپەدى مە؟ وعان تولىق نەگىز بەن سەبەپ بولدى عوي؟ جارايدى. ارعى جاعىنا بارىسپايىق.

قىرعىز بەن قازاق كوكپارىنىڭ ايىرماسى نەدە؟ قىرعىزدار 10-15 جاسىنان ەسەككە نە جاباعىعا ءمىنىپ تارتىسا باستايدى. ويتكەنى قىرعىزستاندا اگرارلىق اۋىل قۇرىلىمى تيپىل بولعان جوق، بىزدەگىدەي اۋىلدا 30 پايىز (رەسمي 40 پايىز شىندىققا ساي ەمەس) حالىق قالاتىنداي احۋال ورناعان جوق. ءبىزدىڭ قالا بالالارى ومىرىندە ءتىرى ات كورۋ دە ماسەلەگە اينالا باستادى.  سويتىپ، ات پەن ويىنشى كاسىبي ات سپورتىن كەمىندە 15 جاستان باستايدى، ال قىرعىز اتتارى 1 جاستان باستاپ بالالاردىڭ كوكپار دوداسىنا تۇسەدى. بۇل قىرعىزدىڭ كەنتاۆر بولۋىنا العىشارت ەمەس پە؟  ياعني قىرعىزستاندا شىنايى تۇردە كوشپەندەردىڭ بۇگىنگى مادەنيەتىنە اينالاتىنداي احۋال بار. ءبىز بۇعان ەمەس، اتتىڭ بابى جوق دەپ نازاردى باسقا جاققا بۇرىپ ءجۇرمىز. ال بىزدە بۇل ويىن نەگىزىنەن ەلدىڭ وڭتۇسىندا بولعانىمەن، ول وڭىرلەردە تۇراقسىز. قازاق بالالارى كوكپارمەن 10-15 جاستان باستاي قويمايدى. بىزدە «جاپپاي كوكپار» (داستۇردەن تىس جابايى كوكپار) شىمكەنت ماڭىندا كەڭ تارالعان، ونىڭ ءوزى كوكپار بەرەتىن تويلارعا عانا تاۋەلدى. ياعني ءبىزدىڭ ءداستۇرلى كوكپارشىلارىمىز تەك قانا تويدىڭ جۇلدەسى ءۇشىن وينايتىن توپتار عانا. سپورت رەتىندە اينالىسپايدى. سوندىقتان ولاردىڭ ىشىنەن كوكپاردىڭ سپورت فورماتىنا جارايتىندار دا از، كوكپار اتى دا جوق.

سۋرەت: Abai.kz سكرينى.

سايىپ كەلگەندە، بۇل سالادا بىلىكسىزدىك باستان اسادى. ال بىلىگى مەن ءبىلىمى، تاجىريبەسى بارلاردى جولاتپايدى. ول ەندى سالانىڭ ىشكى ساياساتىندا جاتىر. ماسەلەن 2016 جىلى ءبىزدىڭ «Abai.kz» سايتىنا جاريالانعان «كوكپار وينىندا كونە سالت كورىنبەي بارادى» اتتى ماقالادان كەيىن عانا فۋتبول فورماتىنان باس تارتىلىپ، قارسى تاراپقا سالىم سالماي، اركىم ءوز قازانىنا ولجا سالاتىن بولدى. سودان كەيىن بىرەۋدىڭ بىزبەن ءىسى بولدى ما؟ ودان كەيىن «كوكپاردى جەتىلدىرۋ تۇجىرىمداماسىن» جاريالادىق. ەشبىر رەاكتسيا جوق. وسى سالانىڭ مامانى رامازان ساتتىباەۆ قانشا شىرىلداسا دا جولاتپايدى. ماسەلە وندايلاردىڭ قارجىعا ورتاقتاسۋىندا بولسا كەرەك. باسقا نە سەبەپ بار؟ الدە بۇل سپورت ءبىر عانا ءوڭىردىڭ ماڭدايىنا جازىلعاندىعىندا ما؟ ەگەر دە شىنايى دامۋ بولىپ، تاڭداي قاقتىرسا، ىڭ-شىڭسىز سپورت تۇرىنە اينالىپ جاتسا – قانداي ايىپ بولار ەدى؟

وكىنىشىسى سول – باياعى جارتاس سول كۇيى.

سەرىك ەرعالي، كوكپارتانۋشى

Abai.kz

كەز كەلگەن قۇبىلىستىڭ، وقيعانىڭ تامىرى تەرەڭدە، بەتىن قالقىپ باعالاۋعا بولمايدى. ونشاقتى جىل بۇرىنعى قىرعىزدا پايدا بولعان كوشپەندەر (قىرعىزشا كوچمون – دۇرىس بالاما، مارسەل ەردال: köçmen, قازاقشا ۇندەستىكپەن - كوشپەن) ويىنى جالپى تورك قاۋىمى ءۇشىن دە، ادامزات ءۇشىن دە مادەني ومىردەگى جاڭا پاراديگمانىڭ نىشانى بولعانىن جاسىرمايىق.

ول كەزدە ءبىزدىڭ ەل الەمدىك دىندەردىڭ سيەزىمەن، ازيادامەن، ەكسپو-2017-مەن ت.ت. عالامدىق شارالارمەن باس قاتىرىپ ءجۇردى. قازاق قۇندىلىعىن ەسكەرۋگە، دامىتۋعا، بولماسا ونى قىرعىزدار قۇساپ، كوشپەن/نوماد تاقىرىبىنا سالىپ، ۇلتتىڭ كوسەگەسىن كوگەرتۋ بولماسا دا، كوكىرەگىن كەرۋگە دەگەن اۋىزعا ىلىگەتىن قادام بولعان جوق.

ونىڭ ەسەسىنە ۇلتتىڭ التىن بەسىگى سانالعان اۋىل تالاۋعا ءتۇسىپ، تيپىل بولىپ جاتتى. وسىمەن بىرگە قادىر دا، قۇندىلىق تا، رۋح پەن جىگەر دە قۇمعا سىڭە باستادى.

ءجا. كوكپار تاريحىنان بىرەر ءسوز. قازاقستاندا 1949 ج. كوكپار تارتۋدىڭ جاڭا ەرەجەسى بەكىتىلىپ، وعان سايكەس كوكپاردى ارناۋلى الاڭدا، كوماندالىق سيپاتتا وتكىزۋ بەلگىلەندى. 1958 جىلدان بەرى كوكپار الامان الاڭداردا (يپپودرومداردا),  1990 جىلداردان بەرى ارنايى كوكپارالاڭدا وتكىزىلۋدە. ال قىرعىز اعايىن كوكپارمەن شىنداپ 1998 جىلدان كينورەجيسسەر بولات ءشامشيۆتىڭ كىرىسۋىمەن باستادى.

اڭگىمەنى بەرىدەن-اق قايتارايىق. 2024 جىل. دۇنيەلىك (وسىعان «ءجۇزدى» قوسپاي-اق قويايىقشى) V كوشپەندەر ويىنى استانادا وتكەندە كوكپار سپورتىنا قاتىستى نە بولعانىن كوپشىلىك بىلمەيدى.  بۇل ءىس-شارادا كوكپار عانا باعدارلاماعا ەنەتىنى تۋرالى الدىن الا شەشىم قابىلداندى جانە بۇل نەگىزى بۇكىلالەمدىك ەتنوسپورت كونفەدەراتسياسى تاراپىنان ماقۇلدان شەشىم بولاتىن. وعان سەبەپ: كوكپار مەن ۇلاقتارتىش (كوكبورى) ءبىر سپورت جانە سوڭعىسىندا قاۋىپسىزدىك ماسەلەسى شەشىلمەگەن.

بىراق سول جىلى قىرعىز پرەزيدەنتى ارنايى استاناعا جۇمىس ساپارىمەن كەلىپ، ق.ك.توقاەۆپەن كەزدەسۋدە ماسەلەنى كوكبورىنىڭ پايداسىنا شەشىپ الەمدىك ويىندار دوداسىنا ەنگىزىپ قايتتى. ونىڭ ناتيجەسى قانداي بولعانى الەمگە ايان: قىرعىزدىڭ كومانداسى شي شىعاردى، داۋلاستى، قازاقستاننىڭ ءانۇرانىن قادىر تۇتپاي. قىر كورسەتتى. كوكپار ويىنى 40 مينۋتقا ءۇزىلدى. بۇل كوشپەندەر ويىنىنىڭ تاريحىنا ساياسي سيپاتتاعى وتە كەلەڭسىز وقيعا بولىپ جازىلدى.

سول جاعدايدان كەيىن بۇل كوشپەندەر ويىندارىنىڭ تىزگىنىن وزبەكستان الۋعا ءتيىس بولاتىن. بىراق ارىدەن ويلاعان وزاعامىز بۇل ماشاقاتتان باس تارتتى جانە دۇرىس ىستەدى. ءسويتىپ، قىرعىز تاراپى باستامانى وزدەرىنە قايتىپ الدى.

ءجا، بۇل تاقىرىپتىڭ ساياسي جاعى. ەندى تازا كوكپار ماسەلەسىنە كەلەيىك. نەگىزى فەدەراتسياسى قۇرىلماعان ەلدە ونداي سپورت بويىنشا رەسمي تۇردە سول سپورت ءتۇرىنىڭ دوداسىنا قاتىسۋ الەمدە – نونسەنس! قازاقستاندا كوكبورىنىڭ، ال قىرعىستاندا كوكپاردىڭ فەدەراتسياسى جوق. ەندى بۇل جولى قازاقستاننىڭ كوكپار كومانداسى كوكبورى مەن كوكپار ويىندارىنا قاتىسپايتىن زاڭدى دا شىنايى سەبەپ بولدى. سەبەبى، كوكبورى فورماتىنا قاتىساتىن سپورتشىلار جوق. ال كوكپارعا سىيلاستىقپەن بارعاننىڭ وزىندە ول شارانى تىكەلەي حالىقارالىق كوكپار فەدەراتسياسى باسقارۋ كەرەك. ونداي فەدەراتسيا جوق! ەندى نە كەرەك. نەسىنە باردى؟ نەگە باردى؟ تۇسىنىكسىز.

بار بولعانى جەكەلەي بەيرەسمي قۇرامانىڭ قاتىسۋىنا عانا جول اشۋعا بولار ەدى. سونىڭ وزىندە قاۋىپسىزدىك ماسەلەسىن قاتاڭ قويۋ كەرەك. ويتكەنى قىرعىز جاعى ىلعي دا ويىنشىلارعا قاتەر ءتوندىرىپ، ويىنشىلاردى قورقىتىپ-ۇركىتىپ وينايتىنى اۋەلدەن بەلگىلى. بۇل تۋراسىندا بەلگىلى قازاق پالۋانى ايحانوۆتىڭ تاريحي باعاسى بار عوي. ءتىپتى كەشەگى اۋدارىسپاقتىڭ وزىندە بىرنەشە پالۋانعا قامشى سىلتەندى، سونى كورمەگەندەي بولىپ وتىرمىز.

دەمەك، بۇل باستى دا زاڭدى پوزيتسيا نەگە بۇزىلدى؟ بۇعان كوكپار فەدەراتسياسى جاۋاپ بەرۋى كەرەك. فەدەراتسيا باسشىلىعى رەسمي مەملەكەت باسشىلىعىنىڭ الدىنا ماسەلەنى انىق تا قوماقتى دايەكتەرمەن ءتۇسىندىرىپ، باس تارتۋى ءتيىس بولاتىن. ونىڭ ورنىنا فەدەراتسيا باسشىسى نازاردى باسقا جاققا اۋدارىپ، «قازاقستان» دەپ قىشقىرعان قىزعا اۆتوكولىك سىيلاپ قۇتىلدى. ول ونىڭ ورنىنا دوعارىسقا (وتستاۆكاعا) كەتۋى ءتيىس بولاتىن. ناتيجەسىندە ۇلتتىڭ نامىسىن قويشى، مەملەكەتتىك يميدجگە سەلكەۋ ءتۇستى. اقىرى مەدال سانىنا تالاستىق. باس باپكەرىمىز بالەنىڭ ءبارى اتتا دەپ قۇتىلىپ وتىر. اۋ بىرنەشە جىلقى زاۋىتى بار ەلدى نەعىپ، كوكپارعا شىعاتىن 12 ات تابىلمايدى؟ ونشاقتى اتتى باپتايتىن باپكەر نەگە جوق؟ بۇل سۇراق جوعارىعا نەگەي جەتىپ شەشىلمەيدى؟ فەدەراتسيا باسشىلىعىنا دەپۋتات مانداتى بۇنى شەشۋگە نەعىپ پايداعا جاراماي ءجۇر؟ اركىمگە تاراتىپ جاتقان اۆتواربا كوكپاردىڭ وتىمەن كىرىپ، كۇلىمەن شىعىپ جۇرگەندەرگە نەگە بەرىلمەيدى؟ كونگە ەلدىڭ نامىسى نەگە سالىنادى؟

مىنا جاعدايعا كادىمگىدەي نازار اۋدارىلۋى كەرەك. كوكپار ۇستىندە قازاقتاردى كوزبە-كوز قورلاپ جاتقانىنا قاراماي، ويىنشىلار دا، باس باپكەر دە تىم-تىرىس، كونبىس تۇيەنىڭ كەبىندە بولدى. كوكپار كاپيتانىن اتپەن كەلىپ بۇيىردەن سوققاندا باپكەر نەگە اي قاراپ تۇردى؟ اۋ، كوكپارشى قۇلاپ، ونىڭ ۇستىنە ەكى بىردەي قىرعىز ويىنشىلارى ءتوننىڭ، اتتىڭ باۋىرىنا العاندا باسقا ويىنشىلار نەگە شىداپ تۇردى؟ بۇل جەردە نامىس ەمەس، ەڭ اۋەلى ادىلدىك ءۇشىن باس كوتەرۋ قايدا؟ ويىننىڭ ەرەجەسى كوزبە-كوز بۇزىلعاندا نە تۇرىس؟ ءبارى الاڭنان شىعىپ كەتپەدى مە؟ وعان تولىق نەگىز بەن سەبەپ بولدى عوي؟ جارايدى. ارعى جاعىنا بارىسپايىق.

قىرعىز بەن قازاق كوكپارىنىڭ ايىرماسى نەدە؟ قىرعىزدار 10-15 جاسىنان ەسەككە نە جاباعىعا ءمىنىپ تارتىسا باستايدى. ويتكەنى قىرعىزستاندا اگرارلىق اۋىل قۇرىلىمى تيپىل بولعان جوق، بىزدەگىدەي اۋىلدا 30 پايىز (رەسمي 40 پايىز شىندىققا ساي ەمەس) حالىق قالاتىنداي احۋال ورناعان جوق. ءبىزدىڭ قالا بالالارى ومىرىندە ءتىرى ات كورۋ دە ماسەلەگە اينالا باستادى.  سويتىپ، ات پەن ويىنشى كاسىبي ات سپورتىن كەمىندە 15 جاستان باستايدى، ال قىرعىز اتتارى 1 جاستان باستاپ بالالاردىڭ كوكپار دوداسىنا تۇسەدى. بۇل قىرعىزدىڭ كەنتاۆر بولۋىنا العىشارت ەمەس پە؟  ياعني قىرعىزستاندا شىنايى تۇردە كوشپەندەردىڭ بۇگىنگى مادەنيەتىنە اينالاتىنداي احۋال بار. ءبىز بۇعان ەمەس، اتتىڭ بابى جوق دەپ نازاردى باسقا جاققا بۇرىپ ءجۇرمىز. ال بىزدە بۇل ويىن نەگىزىنەن ەلدىڭ وڭتۇسىندا بولعانىمەن، ول وڭىرلەردە تۇراقسىز. قازاق بالالارى كوكپارمەن 10-15 جاستان باستاي قويمايدى. بىزدە «جاپپاي كوكپار» (داستۇردەن تىس جابايى كوكپار) شىمكەنت ماڭىندا كەڭ تارالعان، ونىڭ ءوزى كوكپار بەرەتىن تويلارعا عانا تاۋەلدى. ياعني ءبىزدىڭ ءداستۇرلى كوكپارشىلارىمىز تەك قانا تويدىڭ جۇلدەسى ءۇشىن وينايتىن توپتار عانا. سپورت رەتىندە اينالىسپايدى. سوندىقتان ولاردىڭ ىشىنەن كوكپاردىڭ سپورت فورماتىنا جارايتىندار دا از، كوكپار اتى دا جوق.

سۋرەت: Abai.kz سكرينى.

سايىپ كەلگەندە، بۇل سالادا بىلىكسىزدىك باستان اسادى. ال بىلىگى مەن ءبىلىمى، تاجىريبەسى بارلاردى جولاتپايدى. ول ەندى سالانىڭ ىشكى ساياساتىندا جاتىر. ماسەلەن 2016 جىلى ءبىزدىڭ «Abai.kz» سايتىنا جاريالانعان «كوكپار وينىندا كونە سالت كورىنبەي بارادى» اتتى ماقالادان كەيىن عانا فۋتبول فورماتىنان باس تارتىلىپ، قارسى تاراپقا سالىم سالماي، اركىم ءوز قازانىنا ولجا سالاتىن بولدى. سودان كەيىن بىرەۋدىڭ بىزبەن ءىسى بولدى ما؟ ودان كەيىن «كوكپاردى جەتىلدىرۋ تۇجىرىمداماسىن» جاريالادىق. ەشبىر رەاكتسيا جوق. وسى سالانىڭ مامانى رامازان ساتتىباەۆ قانشا شىرىلداسا دا جولاتپايدى. ماسەلە وندايلاردىڭ قارجىعا ورتاقتاسۋىندا بولسا كەرەك. باسقا نە سەبەپ بار؟ الدە بۇل سپورت ءبىر عانا ءوڭىردىڭ ماڭدايىنا جازىلعاندىعىندا ما؟ ەگەر دە شىنايى دامۋ بولىپ، تاڭداي قاقتىرسا، ىڭ-شىڭسىز سپورت تۇرىنە اينالىپ جاتسا – قانداي ايىپ بولار ەدى؟

وكىنىشىسى سول – باياعى جارتاس سول كۇيى.

سەرىك ەرعالي، كوكپارتانۋشى

Abai.kz