تاريحتا «840 جىلى قىرعىزدار ۇيعىرلارمەن سوعىستا جەڭىپ شىقتى» دەگەننەن باسقا، قىرعىزدار جونىندە ەشقانداي دۇركىرەگەن دەرەك جوق.

بۇدان باسقا ەش جەردە اتى شىقپايدى. ولاردىڭ جانە قازىرگى قىرعىزدارمەن قانشالىقتى قاتىسى بار ەكەنى دە ءالى تولىق دالەلدەنگەن ەمەس. سەبەبى، قىتايدىڭ ەجەلگى  مانبەلەرىندە  قىرعىزدار گياگۋن، تسزيانگۋن، بۋرۋت، حياگاس دەگەن اتاۋلارمەن  كورىنگەن. بۋرۋت - بۋرياتتارعا جاقىن، حياگاس - حاكاسپەن تامىرلاس. سول سياقتى قىرعىزدار ءتان-ءشان بوكتەرىندەگى قازاق يەلىكتەرىنە، ۇلى ءجۇز - دۋلاتتار جەرىنە  XVIII عاسىردا عانا كەلگەن. مۇندا ولاردى وزدەرىن قۇلدىققا تۇسىرگەن ويراتتار (جوڭعارلار، قالماقتار) الىپ كەلدى. سودان كەيىن قىرعىز ماناپتارى قازاق حاندىعىنىڭ قول استىندا بولدى.

ايتقانداي، قىرعىزداردا  ەشقاشان حاندىق بولعان جوق، ولاردى قازاق  حاندىعىنا تاۋەلدى ءوز ماناپتارى بيلەدى. ال قازاقتاردىڭ نەگىزىن قۇرايتىن باستى ءىرى تايپالاردىڭ بىردە-ءبىرى قىرعىز قۇرامىندا جوق، بولسا دا كەيبىر رۋلاردىڭ جۇقاناقتارى عانا بار. قازاقتىڭ تايپالارى تۋرا سول قالپىندا تەك نوعايلار مەن قاراقالپاقتاردا عانا تۇتاسىمەن كەزدەسەدى. بىزدە ولاردا جانە باشقۇرتتاردا بار مۇيتەندەر عانا جوق. قاراقالپاقتىڭ كەنەگەسى دە بار بىزدە. قاراقالپاقتىڭ جارتىسىن قوڭىراتتار قۇرايدى. ولار قوڭىرات جانە ون ءتورت ۇرۋ دەگەن ەكى توپتان تۇرادى. بۇدان كەيىنگى بىزبەن تايپالىق بىرەگەيلىك باشقۇرتتار مەن وزبەكتەردە كوبىرەك ساقتالعان. باشقۇرتتىڭ دا دىڭگەگىن تابىن مەن تاما ۇستاپ تۇر. ولاردا قىپشاق پەن كەرەي دە از ەمەس. تۋرا بىزدەگى سياقتى. جالايىر دا بارشىلىق. مايقى ءبيدى شىڭعىس زامانىندا ءومىر سۇرگەن تابىن دەپ كورسەتىپ، وزدەرىنىڭ بابالارى سانايدى. بىزگە گەندىك تۇرعىدا، قاندىق جاعىنان ەڭ جاقىن ۇلتتار وسى تورتەۋى.

ەندەشە، قىرعىزدار بوسقا داۋرىقپاسىن. تۋىس تاپقىسى كەلسە، حاكاستار مەن التايلاردى ارالاپ كورسىن، قۇماندى مەن شوردى شارلاسىن. بىراق تىۆانىڭ اراسىنان ەشتەڭە تاپپايدى.

جوعارىداعى جوڭگەشە قىرعىز اتاۋلارىنىڭ بىردە-ءبىرىنىڭ قازاققا ەش قاتىسى جوق. ءبىزدىڭ بابالارىمىز ول زاماندا، ەرامىزعا دەيىنگى ۋاقىتتاردا  دۋلۋ، ۋيشين، كانگيۋي، ساق، ماسساگەت، داي دەگەن اتاۋلارمەن جۇرگەن. تاريح ساحناسىندا ورتا عاسىرلاردا كورىنگەن قىپشاق، ارعىن، نايمان، قوڭىرات، كەرەي تايپالارىنىڭ ەڭ قالىڭ توبى دا قازىر بىزدە.  ءبىزدىڭ قىرعىزدان جاراتىلىسىمىز مۇلدە بولەك، تەك كەيىنگى عاسىرلاردا اۋىلىمىز ارالاس بولىپ قالعان. سوندىقتان ولارعا ءبىزدىڭ ءتىلىمىز قاتتى ىقپال ەتكەن. ءبىز، نەگىزى، ابىلقايىر ءشايبانيدىڭ كەزىندە سىر بويىن مەكەن ەتكەن كوشپەلى وزبەكتەر سوسلوۆيەسىنەن ءبولىنىپ شىققانبىز. ولاردان قازاق (جىراق، بولەك، ازات) كەتىپ. ال ماۋرەنناحر اتىرابىنا بۇل اتاۋدى ابىلقايىردىڭ نەمەرەسى مۇحاممەد اپارىپ تاڭدى، اقساق تەمىردىڭ ۇرپاقتارى جەرىن باسىپ العاننان كەيىن.  مۇنى دا ۇمىتپاۋىمىز كەرەك!

سەرىك ءپىرنازار

Abai.kz