كونستيتۋتسيا – مەملەكەتتىڭ قۇقىقتىق جۇيەسىن قالىپتاستىراتىن جانە ونىڭ دامۋ باعىتتارىن ايقىندايتىن باستى قۇجات. قازاقستاندا جۇزەگە اسىرىلعان كونستيتۋتسيالىق رەفورما مەملەكەتتىك باسقارۋ قۇرىلىمىن جاڭارتۋعا، ازاماتتاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ تەتىكتەرىن جەتىلدىرۋگە جانە قوعامنىڭ ەلدى باسقارۋ ۇدەرىسىنە قاتىسۋ مۇمكىندىكتەرىن كەڭەيتۋگە باعىتتالعان.

2026 جىلعى 15 ناۋرىزدا رەسپۋبليكالىق رەفەرەندۋمدا قابىلدانعان جاڭا كونستيتۋتسيا 1 شىلدەدەن باستاپ كۇشىنە ەندى. وسىلايشا، ەلىمىزدىڭ كونستيتۋتسيالىق دامۋىندا جاڭا كەزەڭ باستالدى. اتا زاڭنىڭ جاڭارتىلعان نورمالارى مەملەكەتتىك ينستيتۋتتاردىڭ جۇمىسىن قايتا ۇيىمداستىرۋدى، قۇقىقتىق كەپىلدىكتەردى نىعايتۋدى جانە قوعامنىڭ قازىرگى سۇرانىستارىنا سايكەس مەملەكەتتىك باسقارۋدى جەتىلدىرۋدى كوزدەيدى.

جاڭا كونستيتۋتسيانىڭ ماڭىزدى باعىتتارىنىڭ ءبىرى – ادامدى، ونىڭ قادىر-قاسيەتىن، قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىن جوعارى قۇندىلىق رەتىندە تانۋ. قۇجاتتا ازاماتتاردىڭ قۇقىقتىق قورعالۋىنا، زاڭ الدىنداعى تەڭدىگىنە جانە مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ ءوز وكىلەتتىكتەرىن زاڭ شەڭبەرىندە جۇزەگە اسىرۋىنا باسىمدىق بەرىلگەن.

بۇل قاعيداتتار ازاماتتاردىڭ ءوز قۇقىقتارىن قورعاۋ مۇمكىندىكتەرىن جەتىلدىرۋگە جانە مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ جاۋاپكەرشىلىگىن ارتتىرۋعا قۇقىقتىق نەگىز قالىپتاستىرادى. سونىمەن قاتار جەكە ومىرگە قول سۇعىلماۋ، دەربەس دەرەكتەردى قورعاۋ جانە زاڭسىز ارەكەتتەردەن كەلتىرىلگەن زياندى وتەتۋ سياقتى كەپىلدىكتەردىڭ ماڭىزى ارتا تۇسەدى.

كونستيتۋتسيالىق رەفورمانىڭ تاعى ءبىر ماڭىزدى بولىگى – جوعارى وكىلدى ورگاننىڭ قۇرىلىمىن وزگەرتۋ. بۇرىنعى ەكى پالاتالى پارلامەنتتىڭ ورنىنا 145 دەپۋتاتتان تۇراتىن ءبىر پالاتالى قۇرىلتاي جۇيەسى ەنگىزىلدى. دەپۋتاتتاردى پارتيالىق تىزىمدەر بويىنشا سايلاۋ كوزدەلگەن. بۇل وزگەرىستەر زاڭ شىعارۋ ۇدەرىسىن جاڭا ينستيتۋتسيونالدىق ۇلگىدە ۇيىمداستىرۋعا باعىتتالعان.

مەملەكەتتىك باسقارۋدىڭ جاڭارتىلعان قۇرىلىمى بيلىك ينستيتۋتتارىنىڭ ءوزارا ءىس-قيمىلىن جەتىلدىرۋدى جانە ولاردىڭ جاۋاپكەرشىلىگىن ايقىنداۋدى كوزدەيدى. بۇل رەتتە قابىلداناتىن شەشىمدەردىڭ ساپاسى مەن ولاردىڭ قوعام مۇددەسىنە سايكەستىگى ماڭىزدى بولىپ قالا بەرەدى.

جاڭا كونستيتۋتسيادا زاڭ مەن ءتارتىپتىڭ ۇستەمدىگى، ادىلەتتىلىك جانە مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ زاڭ تالاپتارىن ساقتاۋ مىندەتى نەگىزگى باعىتتاردىڭ قاتارىندا بەلگىلەنگەن. بۇل قاعيداتتار قۇقىقتىق مەملەكەتتى دامىتۋعا جانە قوعامدا زاڭعا قۇرمەتپەن قاراۋ مادەنيەتىن قالىپتاستىرۋعا نەگىز بولادى.

زاڭدىلىقتى قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى مەن سوت جۇيەسىنىڭ ءتيىمدى جۇمىسى، ازاماتتاردىڭ ءوز قۇقىقتارىن قورعاۋ مۇمكىندىگى جانە مەملەكەتتىك شەشىمدەردىڭ زاڭعا سايكەستىگى ماڭىزدى. سونىمەن بىرگە قۇقىقتىق نورمالار ءىس جۇزىندە ورىندالىپ، ازاماتتارعا تۇسىنىكتى بولۋى قاجەت.

جاڭا اتا زاڭ ەلدىڭ ۇزاق مەرزىمدى دامۋىندا ادام كاپيتالىن، ءبىلىم بەرۋدى، عىلىم مەن يننوۆاتسيانى دامىتۋعا ەرەكشە ءمان بەرەدى. بۇل باعىتتار ەكونوميكالىق جانە الەۋمەتتىك جاڭعىرۋدىڭ ماڭىزدى نەگىزدەرى رەتىندە قاراستىرىلادى.

ءبىلىم ساپاسىن ارتتىرۋ، عىلىمي زەرتتەۋلەردى قولداۋ جانە جاڭا تەحنولوگيالاردى دامىتۋ جاستاردىڭ كاسىبي الەۋەتىن ىسكە اسىرۋىنا مۇمكىندىك بەرەدى. سونىمەن قاتار جاستاردىڭ قوعامدىق ومىرگە ارالاسۋى، باستامالارىن جۇزەگە اسىرۋى جانە ەلدىڭ دامۋىنا ۇلەس قوسۋى ءۇشىن قولايلى جاعداي قالىپتاستىرۋ ماڭىزدى.

جاڭا كونستيتۋتسيا قازاقستاننىڭ ساياسي جانە قۇقىقتىق جۇيەسىن جاڭارتۋعا ارنالعان نەگىزگى باعدارلاردى بەلگىلەيدى. ونىڭ ەرەجەلەرى ازاماتتاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ، مەملەكەتتىك باسقارۋدى جەتىلدىرۋ، زاڭ ۇستەمدىگىن قامتاماسىز ەتۋ جانە ءبىلىم مەن يننوۆاتسيانى دامىتۋ باعىتتارىن قامتيدى.

كونستيتۋتسيالىق وزگەرىستەردىڭ ناقتى ناتيجەلەرى ولاردىڭ ءىس جۇزىندە ورىندالۋىنا، زاڭنامانىڭ جاڭا تالاپتارعا سايكەستەندىرىلۋىنە جانە مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ جاۋاپكەرشىلىگىنە بايلانىستى. ال ازاماتتار ءۇشىن كونستيتۋتسيانىڭ ءمانى – ءوز قۇقىقتارىن ءبىلۋ، زاڭ تالاپتارىن ساقتاۋ جانە قوعام ومىرىنە جاۋاپكەرشىلىكپەن قاتىسۋ مۇمكىندىكتەرىن تۇسىنۋدە. اتا زاڭدى قۇرمەتتەۋ مەن ونىڭ قاعيداتتارىن كۇندەلىكتى ومىردە ۇستانۋ قۇقىقتىق مادەنيەتتى قالىپتاستىرۋدىڭ ماڭىزدى بولىگى بولىپ تابىلادى.

Abai.kz