ازيا دامۋ بانكى (ادب) تاجىكستان ۇكىمەتىنە ۇزاق مەرزىمدى پەرسپەكتيۆادا زەينەتاقى رەفورماسىن جۇرگىزىپ، زەينەتكە شىعۋ جاسىن ۇلعايتۋدى ۇسىندى. ساراپشىلار ەكى نۇسقانى قاراستىرۋدى ۇسىنىپ وتىر:

ايەلدەردىڭ زەينەت جاسىن قازىرگى 58-دەن 63 جاسقا دەيىن كوتەرۋ.

ەرلەر مەن ايەلدەر ءۇشىن بىردەي 65 جاس دەڭگەيىندەگى بىرىڭعاي مەجەنى ەنگىزۋ (قازىرگى تاڭدا تاجىكستاندا ەرلەر – 63, ايەلدەر – 58 جاستا زەينەتكە شىعادى).

بۇل ۇسىنىس ورتالىق ازيا وڭىرىندەگى الەۋمەتتىك-دەموگرافيالىق وزگەرىستەردىڭ تەرەڭدەپ بارا جاتقانىن ايقىن كورسەتەدى. بۇل رەفورمانىڭ سىرتقى سەبەپتەرى قانداي جانە ونىڭ قازاقستانعا قانداي تىكەلەي ءارى جاناما اسەرى بولۋى مۇمكىن؟

ادب ۇسىنىسىنىڭ استارىندا نە جاتىر؟

تاجىكستاندا زەينەت جاسىن كوتەرۋ تۋرالى ماسەلەنىڭ كۇن تارتىبىنە شىعۋىنا بىرنەشە جۇيەلى فاكتورلار اسەر ەتىپ وتىر:

ءومىر ءسۇرۋ ۇزاقتىعىنىڭ ارتۋى: ادب بايانداماسى بويىنشا، تاجىكستاندا ورتاشا ءومىر ءسۇرۋ ۇزاقتىعى 2010 جىلعى 68,4 جاستان 2024 جىلى 76,6 جاسقا دەيىن وسكەن. ەلدىڭ ۇلتتىق دامۋ ستراتەگياسى بۇل كورسەتكىشتى 2030 جىلعا قاراي 80 جاسقا جەتكىزۋدى كوزدەيدى.

بيۋدجەتكە تۇسەتىن وراسان سالماق: 2026 جىلدىڭ 1 ساۋىرىندەگى مالىمەت بويىنشا، تاجىكستاندا 838,9 مىڭ زەينەتكەر تىركەلگەن. تەك بيىلعى ءبىرىنشى توقساننىڭ وزىندە زەينەتاقى مەن جاردەماقىلارعا 1,21 ملرد سومونيدان استام قارجى جۇمسالعان.

كولەڭكەلى ەكونوميكا جانە جارنا تولەۋشىلەردىڭ ازدىعى: ەڭ باستى ماسەلە — ەڭبەككە قابىلەتتى حالىقتىڭ تەك ۇشتەن ءبىر بولىگى (33%) عانا مىندەتتى زەينەتاقى جۇيەسىمەن قامتىلعان. ازاماتتاردىڭ باسىم بولىگى بەيرەسمي سەكتوردا جۇمىس ىستەيدى نەمەسە ەڭبەك ميگراتسياسىندا ءجۇر.

بۇل جاعداي قازاقستانعا قالاي اسەر ەتەدى؟

تاجىكستانداعى زەينەتاقى رەفورمالارى مەن الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق وزگەرىستەر قازاقستانعا بىرنەشە باعىت بويىنشا اسەر ەتەدى:

ەڭبەك ميگراتسياسىنىڭ اعىنى ارتادى

تاجىكستاندا زەينەت جاسىنىڭ ۇلعايۋى جانە زەينەتاقى جۇيەسىنىڭ قاتاڭداۋى ەڭبەككە قابىلەتتى جاستار مەن ورتا جاستاعى ازاماتتاردىڭ ەلدە قالۋ موتيۆاتسياسىن تومەندەتەدى.

ازاماتتار قارتايعاندا مەملەكەتتىك الەۋمەتتىك قامسىزداندىرۋعا سەنىم ارتپايتىندىقتان، تابىسى جوعارىراق كورشىلەس ەلدەرگە كوبىرەك اعىلادى.

قازاقستان ءۇشىن اسەرى: قازاقستاننىڭ قۇرىلىس، اۋىل شارۋاشىلىعى، كەن ءوندىرىسى مەن قىزمەت كورسەتۋ سالالارىنا تاجىكستاننان كەلەتىن زاڭدى جانە زاڭسىز ەڭبەك ميگرانتتارىنىڭ اعىنى كوبەيەدى. بۇل قازاقستانداعى ارزان جۋمىس كۇشىنە بولعان سۇرانىستى جاپقانىمەن، كوشى-قوندى باقىلاۋ مەن لەگاليزاتسيالاۋ جۇكتەمەسىن ارتتىرادى.

الەۋمەتتىك اۋدارىمدار مەن ترانسشەكارالىق ماسەلەلەر

ەگەر تاجىكستان ازاماتتارى قازاقستاندا ۇزاق مەرزىم بويى جۇمىس ىستەپ، مۇندا سالىق نەمەسە زەينەتاقى قورىنا (بجزق) اۋدارىم جاساسا، بولاشاقتا ەكى ەل اراسىنداعى زەينەتاقىلىق جيناقتاردى تانۋ جانە تولەۋ كەلىسىمشارتتارىن قايتا قاراۋ قاجەتتىلىگى تۋىندايدى. مۇنداي ميگرانتتاردىڭ زەينەتكە شىعۋ جاسىنىڭ ايىرماشىلىعى زاڭنامالىق كازۋستارعا اكەلۋى مۇمكىن.

ايماقتىق ترەند: قازاقستان ءۇشىن ساباق

ورتالىق ازيا ەلدەرىنىڭ ىشىندە قازاقستان دا دەموگرافيالىق قارتايۋ مەن زەينەتاقى جۇيەسىنىڭ ورنىقتىلىعى ماسەلەسىنە تاپ بولىپ وتىر:

• تاجىكستانداعى جاعداي — بۇكىل وڭىردەگى بەيرەسمي جۇمىسپەن قامتۋ دەڭگەيىنىڭ الەۋمەتتىك جۇيەگە بەرەتىن زاردابىنىڭ ايقىن مىسالى.
• قازاقستان دا بجزق جۇيەسىن رەفورمالاۋدا، بەيرەسمي سەكتوردى ازايتۋدا جانە ايەلدەردىڭ زەينەت جاسىن توقتاتا تۇرۋ سياقتى شەشىمدەردى قابىلداۋدا ۇقساس دەموگرافيالىق قىسىمدى باستان كەشىرىپ جاتىر. تاجىكستاننىڭ بۇل قادامى قازاقستان ءۇشىن دە بولاشاقتا زەينەتاقى جۇيەسىن قايتا قاراۋعا تۇرتكى بولاتىن ايماقتىق سيگنال بولىپ تابىلادى.

تاجىكستان ۇكىمەتى سوڭعى رەت 2026 جىلدىڭ قىركۇيەگىندە زەينەتاقىنى 15%-عا يندەكستەگەنىمەن جانە ادب-دان جۇيەنى تسيفرلاندىرۋعا 20,5 ملن دوللار گرانت العانىمەن، بۇل ۋاقىتشا شارالار عانا.

زەينەت جاسىن 65 جاسقا دەيىن كوتەرۋ — بيۋدجەت دەفيتسيتىن تەجەۋدىڭ جالعىز امالى. ال بۇل شەشىمنىڭ ايماقتىق سالدارى رەتىندە قازاقستان جاقىن جىلدارى تاجىكستاننان كەلەتىن ەڭبەك ميگرانتتارىنىڭ جاڭا تولقىنىن قابىلداۋعا جانە كوشى-قون ساياساتىن سوعان ساي بەيىمدەۋگە ءماجبۇر بولادى.

Abai.kz