قيىن كەزدە قوڭىراۋ شالاتىن ادامىڭ بولماۋى مۇمكىن

تەلەفونىنىڭ قۋاتى 10 پايىزعا تۇسكەندە ابىرجيتىن، بىراق ەشكىمگە ىشكى سىرىن اشىپ، سويلەسپەگەنىنە بىرنەشە اي بولعانىن بايقامايتىن ادامدار وتە كوپ. ولار قۋاتتاعىشىنىڭ قايدا تۇرعانىن بىلەدى. ال وزدەرىن تىڭدايتىن ادامنىڭ كىم ەكەنىن بىلمەيدى.

بۇل  جالعىزدىق!

بۇل قازىرگى زاماننىڭ ەڭ ۇلكەن ماسەلەلەرىنىڭ ءبىرى. ءبىز نەعۇرلىم كوپ ادام بولىپ تىعىز ءومىر سۇرگەن سايىن، ءبىر-ءبىرىمىزدى جاقتىرماي، ودان سايىن جالعىزسىراي باستادىق. اينالامىزدىڭ ءبارىن قورشاپ، قاقپا ورناتامىز، كولىگىمىزدە جالعىز جۇرەمىز. سوسىن توسەگىمىزگە دە جالعىز جاتامىز. سويلەسەتىن دە، قۇشاقتايتىن دا ادام جوق.

جالعىزدىق دەگەنىمىز ادامنىڭ ءوزى قالاعان جاقىن قارىم-قاتىناس پەن شىن مانىندە سەزىنىپ جۇرگەن بايلانىسىنىڭ اراسىنداعى الشاقتىقتان تۋىندايتىن جان ازابى.

پسيحولوگيادا بۇل قۇبىلىس perceived social isolation, ياعني ادامنىڭ ءوزىن وزگەلەردەن وقشاۋلانعانداي سەزىنۋى دەپ تۇسىندىرىلەدى. وتباسى، جۇمىسى بار، كۇنى بويى ادامدارمەن كەزدەسىپ جۇرەتىن ادامنىڭ ءوزى دە: «مەنى شىن تۇسىنەتىن ەشكىم جوق» دەپ سەزىنۋى مۇمكىن.

ءبىر ۇيدە ءتورت ادام تۇرادى. ءتورت ەكران جانىپ تۇر. «تۇزدى بەرشى» دەگەننەن باسقا اڭگىمە ايتىلماي، كەش باتادى. مەكەنجايلارى ءبىر بولعانىمەن، ىشكى دۇنيەلەرى ءتورت ءتۇرلى ەل سەكىلدى.

دۇنيەجۇزىلىك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمىنىڭ (ددۇ) 2025 جىلعى مالىمەتى بويىنشا، الەمدەگى ءاربىر التى ادامنىڭ ءبىرى جالعىزدىقتى سەزىنەدى. دەمەك، «سەن تىم سەزىمتالسىڭ» دەگەن تۇسىنىكتەمە عىلىمي دەرەكتەرمەن سالىستىرعاندا تىم جۇتاڭ.

جالعىزدىق ۇزاققا سوزىلعاندا، مي باسقا ادامداردىڭ ارەكەتتەرىنەن قاۋىپ ىزدەۋگە بەيىمدەلە باستايدى.

بۇل قۇبىلىس hypervigilance, ياعني ىقتيمال قاۋىپ بەلگىلەرىن شامادان تىس سەرگەكتىكپەن باقىلاۋ دەپ اتالادى.

زەرتتەۋلەرگە جاسالعان شولۋلاردا بۇل ۇدەرىس ۇيقى ساپاسىنىڭ ناشارلاۋىمەن جانە اعزانىڭ كۇيزەلىسكە جاۋاپ بەرۋ رەاكتسياسىنىڭ وزگەرۋىمەن بايلانىستىرىلادى.

مىسالى، دوسىڭ حابارلاماڭا كەش جاۋاپ بەردى دەلىك. «جۇمىسى كوپ شىعار» دەگەن نۇسقا بار بولسا دا، ميىڭ بىردەن «مەنەن جالىعىپ كەتكەن ەكەن» دەگەن قورىتىندىعا كەلەدى. كەلەسى جولى ءوزىڭ دە ءبىرىنشى بولىپ جازبايسىڭ. قارىم-قاتىناس سيرەيدى. جالعىزدىق كۇشەيەدى. ميىڭ تەرگەۋشىنىڭ دە، پروكۋروردىڭ دا، سۋديانىڭ دا جۇمىسىن جالعىز اتقارىپ، دالەلدەردى تەكسەرۋدى ۇمىتىپ كەتكەندەي.

بۇل سەزىم دەنساۋلىققا دا اسەر ەتەدى. 2015 جىلى بىرنەشە زەرتتەۋدىڭ ناتيجەسىن بىرىكتىرگەن مەتاتالداۋدا جالعىزدىقتى سەزىنەتىن ادامداردىڭ ءولىم ىقتيمالدىعىنىڭ سالىستىرمالى كورسەتكىشى 1,26 بولعان. باسقاشا ايتقاندا، سالىستىرىلعان توپپەن سالىستىرعاندا ولاردىڭ ءولىم ىقتيمالدىعى شامامەن 26 پايىزعا جوعارى بولعان.

ال ءبىز جالعىزدىقتى سەزىنىپ جۇرگەن ادامعا: «سىرتقا شىقساڭشى» دەپ كەڭەس بەرەمىز. بۇل اش ادامعا «مەيرامحانالار بار عوي» دەپ گەوگرافيالىق ءبىلىمىمىزدى كورسەتكەنمەن بىردەي. وعان ەسىكتەن شىعۋعا سەبەپ، بارىپ وتىراتىن ورىن جانە ءوزىن كۇتىپ وتىرعان ادام قاجەت بولۋى مۇمكىن.

جالعىزدىقتان ارىلۋ ءۇشىن نە ىستەۋ كەرەك؟

→ العاشقى قادامدى كىشكەنتاي نارسەدەن باستا.

ءبىر ادامعا: «سوڭعى كەزدەرى ماعان قيىن بولىپ ءجۇر. ءبىراز سويلەسسەك بولا ما؟» دەپ ايت.

بىرگە سەرۋەندەۋگە ۋاقىت بەلگىلە. اپتا سايىن بارىپ تۇراتىن ۇيىرمە، جاتتىعۋ نەمەسە ەرىكتىلەر جۇمىسى بولسىن.

كەزدەسكەن كەزدە تەلەفونىڭدى قويىپ، ادامنىڭ ءسوزىن بولمەي، جاۋابىن سوڭىنا دەيىن تىڭدا.

ددۇ دا كۇندەلىكتى قارىم-قاتىناس ورناتۋ، جەرگىلىكتى قاۋىمداستىق توپتارىنا قاتىسۋ جانە ەرىكتىلىكپەن اينالىسۋ سياقتى قادامداردى قولدايدى.

ەگەر جالعىزدىق ۇزاققا سوزىلىپ، ۇيقىڭا، جۇمىسىڭا نەمەسە كۇندەلىكتى ومىرىڭە اسەر ەتە باستاسا، پسيحولوگپەن نەمەسە دارىگەرمەن سويلەس.

بىرەۋگە «قيىندىق تۋىنداسا، قوڭىراۋ شال» دەسەڭ، اندا-ساندا ءوزىڭ دە حابارلاس.

ءوزىنىڭ بىرەۋگە قاجەت ەكەنىن سەزىنۋ ءۇشىن ادام مىندەتتى تۇردە قيىندىققا تاپ بولۋى كەرەك ەمەس.

سونداي-اق مەشىتكە نەمەسە شىركەۋگە بارىپ، ءدىني قاۋىمداستىقپەن ارالاسۋ دا جالعىزدىقتى جەڭۋگە كومەكتەسەتىن جاقسى تاسىلدەردىڭ ءبىرى بولۋى مۇمكىن.

دايىنعان: امانتاي تويشىبايۇلى

Abai.kz