ءۇش جاسار بالا تەلەفوندى قولىنا العاندا، وعان قانداي مۋلتفيلم كورسەتىلەتىنىن كىم شەشەدى؟ كوبىنە الگوريتم شەشەدى. ال الگوريتم بالانىڭ ءتىلىن، ءداستۇرىن، ەرتەگىسىن ويلاپ وتىرمايدى، وعان تەك كورىلىم كەرەك.

قازاقستاننىڭ كوپ وتباسىندا بالانى تاماقتاندىرۋ دا، جۋىندىرۋ دا، تىنىشتاندىرۋ دا ەكراننىڭ كومەگىمەن وتەدى. بۇل اتا-انانى ايىپتايتىن ءسوز ەمەس، ءومىر شىندىعى. بىراق سول ەكراننان بالا نە كورەدى، كىمنىڭ تىلىندە سويلەيتىن كەيىپكەردى وزىنە جاقىن سانايدى، بۇل ەندى بۇكىل قوعامعا قاتىستى سۇراق. كورشى ەلدەردىڭ بۇل سۇراققا بەرگەن جاۋاپتارىن قاراپ كورەيىك.

باتىس: ويىن-ساۋىق، سەنىم جانە باقىلاۋ

Disney مەن Pixar بالالار كونتەنتىن مادەني يندۋسترياعا اينالدىردى. مۋلتفيلم ءبىر رەت شىعاتىن ءونىم ەمەس. ودان كەيىن ويىنشىق، كيىم، تاقىرىپتىق ساياباق، كىتاپ كەلەدى. بالا كەيىپكەرمەن بىرگە وسەدى، كەيىپكەر بالامەن بىرگە ەرەسەك بولادى.

Sesame Street مۇلدە باسقا جول ۇستاندى. ونىڭ نەگىزىندە الدىمەن ءبىلىم بەرۋ ماقساتى تۇر: ءارىپ، سان، دوستىق، ەموتسيانى ءتۇسىنۋ. ەڭ قىزىعى، Sesame Workshop باعدارلامانى باسقا ەلدەرگە كوشىرمەي، جەرگىلىكتى تۇرگە بەيىمدەپ تاراتادى. ءار ەلدە ءوز كەيىپكەرلەرى، ءوز ماسەلەلەرى بار نۇسقا جاسالادى. ءبىز ءۇشىن بۇل ماڭىزدى ساباق: شەتەلدىك فورماتتى الۋعا بولادى، بىراق ونىڭ ءىشىن ءوز مازمۇنىمىزبەن تولتىرۋ كەرەك.

Cocomelon سياقتى YouTube قۇبىلىستارى باسقا ماسەلەنى كورسەتەدى. جىلدام مونتاج، اشىق تۇستەر، قايتالاناتىن اۋەن بالانىڭ نازارىن تەز وزىنە اۋدارادى. بىراق مۇنداي كونتەنتتىڭ بالانىڭ زەيىنىنە اسەرى جونىندە پەداگوگتار مەن دارىگەرلەر ءالى دە پىكىر تالاستىرىپ ءجۇر. باتىس بۇعان قۇقىقتىق جاۋاپ تا بەردى. اقش-تا 2019 جىلى YouTube بالالار دەرەكتەرىن جيناعانى ءۇشىن ايىپ تولەدى، سودان كەيىن بالالارعا ارنالعان بەينەلەردە جەكەلەندىرىلگەن جارناما مەن پىكىر قالدىرۋ شەكتەلدى. اتا-انا باقىلاۋى، جاس بويىنشا بەلگىلەۋ، YouTube Kids سياقتى قۇرالدار دا تاپ وسىدان كەلىپ شىقتى.

باتىستان نە الۋىمىزعا بولادى: ءبىلىم مەن ويىندى بىرىكتىرۋ ءتاسىلىن جانە بالانىڭ دەرەكتەرىن قورعاۋ مادەنيەتىن. وسى ورايدا اشىعىن ايتايىق، قازاقستاندا بۇل ماسەلە ءالى جەتكىلىكتى كوتەرىلىپ جۇرگەن جوق.

قىتاي: مەملەكەت جولدى ايقىندايدى

قىتايدىڭ بۇل تۇرعىداعى جولى وزگەشە. وندا بالالار كونتەنتىنە مەملەكەت تىكەلەي ارالاسادى. جاسوسپىرىمدەرگە ارنالعان «جاسوسپىرىمدەر رەجيمى» پلاتفورمالاردا ۋاقىت پەن مازمۇندى شەكتەيدى، ال 2021 جىلى كامەلەتكە تولماعانداردىڭ ونلاين-ويىن ويناۋ ۋاقىتى قاتاڭ ازايتىلدى. مۇنىڭ تيىمدىلىگى مەن ارتىقشىلىعى جونىندە تالاسۋ كوپ، بىراق ءبىر نارسە انىق: قىتاي بالالار ەكرانىنىڭ ماسەلەسىن قوعامدىق ماسەلە دەپ تۇجىرىمدادى.

ەكىنشى جاعىنان، قىتاي ءوز فرانشيزالارىن جاسادى. Pleasant Goat and Big Big Wolf (Xi Yang Yang) 2005 جىلدان بەرى شىعىپ كەلەدى، ال Boonie Bears تولىقمەتراجدى فيلمدەرمەن كينوپروكاتتا ۇلكەن تابىس كورسەتتى. بۇل كەيىپكەرلەر گولليۆۋدتىڭ كوشىرمەسى ەمەس. مۇندا قويلار مەن قاسقىر، ايۋلار مەن ورمانشى بار، ال وقيعانىڭ ءمانى قىتاي كورەرمەنى ءۇشىن تۇسىنىكتى. مۇندا دا، قيالي ومىردەگى كەيىپكەرلەردىڭ تىرلىگى ەمەس، وتباسى مەن ۇجىمدىق قۇندىلىقتار عانا العا شىعادى.

قىتايدان نە الۋعا بولادى: مەملەكەتتىڭ رەتتەۋشى ءرولىن باقىلاۋ رەتىندە ەمەس، قولداۋ قۇرالى رەتىندە ءوز شەكپەنىمىزگە شاقتاپ كورۋ. سونداي-اق جەرگىلىكتى كەيىپكەردىڭ ءوز كورەرمەنى بولاتىنىن تۇسىنە ءبىلىپ، ۇلتتىق بولمىس-ءبىتىمىزدى جاتتىڭ جەتەگىندە جىبەرمەۋ.

جاپونيا: كەيىپكەر ءبىر ەكوجۇيەنىڭ ورتالىعى

جاپونيا بالالار كونتەنتىن ەڭ جۇيەلى تۇردە قۇرعان ەل دەپ ايتۋعا بولادى. Doraemon مەن Anpanman سياقتى كەيىپكەرلەر ونداعان جىلدار بويى بىرنەشە بۋىننىڭ بالالىق شاعىنا ىلەستى. Anpanman ءوز بەتىن بالاعا جەۋگە ۇسىناتىن نان كەيىپكەر: ونىڭ ءمانى جاقسىلىق پەن كومەكتە. Doraemon دوستىق، جاۋاپكەرشىلىك جانە عىلىمعا قىزىعۋشىلىقتى ۇيرەتەدى.

مۇنىڭ تۇبىندە «كەيىپكەر + دۇكەن + ءبىلىم» ءۇشبۇرىشى جاتىر. مۋلتفيلم باستالادى، كەيىپكەر ويىنشىققا، كىتاپقا، مەكتەپ كەرەك-جاراعىنا، تاماققا كوشەدى، مۇراجايلار مەن تاقىرىپتىق ورىنداردا جالعاسادى. Sanrio (Hello Kitty) مۇنى بۇكىل برەند رەتىندە كورسەتتى. بۇل جۇيەدە مورال مەن كوممەرتسيا ءبىر-بىرىنە كەدەرگى كەلتىرمەيدى، كەرىسىنشە ءبىرىن-ءبىرى قولدايدى.

جاپونيادان نە الۋعا بولادى: كەيىپكەردى ءبىر سەريامەن شەكتەمەي، ۇزاق مەرزىمدى جوبا دەپ قاراۋ. قازاقستاندا جاقسى مۋلتفيلم شىقسا دا، ونىڭ ويىنشىعى، كىتابى، ساباق ماتەريالى بولماي قالادى دا، ناتيجەسىندە كەيىپكەر ءبىر ماۋسىمنان كەيىن تارس ەستەن شىعىپ ۇمىتىلادى.

كورەيا: كونتەنت پەن ەكسپورت قولدى-قولعا

كورەيا جولى قازاقستان ءۇشىن ەڭ تۇسىنىكتى ءھام ۇعىنىقتى مىسال بولۋى مۇمكىن، ويتكەنى كورەيا دا شاعىن نارىقپەن باستادى. ىشكى نارىعى شەكتەۋلى بولعاندىقتان، ولار العاشىنان الەمگە شىعۋدى ماقسات ەتتى. Pororo وسىلاي پايدا بولدى، سودان كەيىن Pinkfong پەن Baby Shark كەلدى. Baby Shark ءانى YouTube-تا ميللياردتاعان كورىلىم جيناپ، مادەني قۇبىلىسقا اينالدى. مۇندا ەڭ ماڭىزدىسى ۇلتتىق مازمۇن ەمەس، الەمدىك تۇسىنىكتى فورماتتى ۇلتتىق وندىرىستە جاساۋ ەكەنىنى تۇركى الەمىنە دە، ونىڭ ىشىندە قازاققا دا ۇقتىرا بىلگەنىندە دەر ەدىك.

كورەيا مۇنى كەزدەيسوق جاساعان جوق. مەملەكەت كونتەنت يندۋسترياسىن جۇيەلى قولدادى: وقىتۋ باعدارلامالارى، ستۋديالىق گرانتتار، حالىقارالىق جارمەڭكەلەرگە قاتىسۋ. كونتەنت پەن ەكسپورت ءبىر-بىرىنەن بولەك تۇرمايدى، ولار ءبىر ستراتەگيانىڭ ەكى جاعى بولىپ سانالادى.

كورەيادان نە الۋعا بولادى: العاشقى كۇننەن باستاپ كونتەنتتى بىرنەشە تىلدە جانە بىرنەشە پلاتفورماعا ويلاپ جاساۋ. قازاق تىلىندەگى مۋلتفيلم تەك قازاق ءتىلدى كورەرمەنگە ارنالۋى مىندەتتى ەمەس. تۇركى الەمى، ورتالىق ازيا، دياسپورا، ءبارى پوتەنتسيالدى اۋديتوريا بولىپ تابىلۋعا ءتيىس.

قازاقستاندا قالاي؟

ماسەلەنىڭ باستى تۇسى مىنادا: بىزدە كەيىپكەرلەر جوق ەمەس. بار. ساۋساقتى بۇگىپ سانار بولساق، الدار كوسە، الپامىس، قوجاناسىر، جيرەنشە شەشەن، ەر توستىك، مۇنىڭ ءبارى مىڭ جىل بويى اۋىز ادەبيەتىمەن ۇلاسقان قۇندى اكتيۆتەرىمىز دەر ەدىك. ماسەلە كەيىپكەردى زاماناۋي فورماتقا، بالانىڭ تىلىنە، ەكراننىڭ ىرعاعىنا بەيىمدەۋگە تىرەلىپ تۇرعان جايى بار.

قازىر قازاق تىلىندەگى بالالار كونتەنتىنىڭ باسىم بولىگى اۋدارما مەن دۋبلياجعا سۇيەنەدى. دۋبلياج كەرەك، بىراق ول ۇلتتىق مازمۇندى الماستىرمايدى. بالاپان سياقتى ارنالار ماڭىزدى ءرول اتقارادى، الايدا تەلەارنادان تىس، YouTube مەن ءموبيلدى قوسىمشالار كەڭىستىگىندە قازاق ءتىلدى ساپالى بالالار كونتەنتى ءالى ازدىعى كوڭىلىمىزدى قىنجىلتادى. بالا ءوز ورتاسىنداعى قۋىرشاقتىڭ اتىن ەمەس، شەتەلدىك كەيىپكەردىڭ اتىن جاقسى بىلەدى.

ءبىزدىڭ ويىمشا، اتالعان ۇلتتىق تىعىرىقتان شىعار جولدى ءۇش قادامعا بولۋگە بولادى:

كەيىپكەردى ۇزاق جوبا رەتىندە جاساۋ. ءبىر سەريامەن توقتاماي، كىتاپ، ويىن، وقۋ ماتەريالى، ويىنشىق سياقتى باعىتتاردى بىرگە جوسپارلاۋ (جاپونيا تاجىريبەسى).

العاشىنان ەكسپورتقا باعدارلاۋ. قازاق، ورىس، اعىلشىن، تۇرىك تىلدەرىندە نۇسقا جاساپ، YouTube مەن حالىقارالىق پلاتفورمالارمەن جۇمىس ىستەۋ (كورەيا تاجىريبەسى).

قاۋىپسىزدىكتى بىرگە ويلاۋ. جاس بويىنشا بەلگىلەۋ، اتا-انا ءۇشىن باقىلاۋ قۇرالدارى، بالانىڭ دەرەكتەرىن قورعاۋ (باتىس), سونىمەن بىرگە مەملەكەتتىڭ قولداۋ تەتىكتەرى (قىتاي).

مۇنىڭ ءبارىن ءبىر ءسوزدىڭ قاۋىششىا سىيعىزىپ:  «بەيىمدەۋ» دەۋگە بولادى. بىراق بەيىمدەۋ دەگەنىمىز كوشىرۋ ەمەس. كورەيا Disney-ءدىڭ كوشىرمەسىن جاساعان جوق، قىتاي Pixar-دى قايتالاعان جوق. ولار سىرتتان ءادىستى الدى دا، ءىشىن ءوز بولمىسىمەن تۇتاستىرىپ، بىتە قايناتىپ تولتىردى.

ءتۇيىن: بالا كورەتىن مۋلتفيلم ونىڭ ەرتەڭگى دۇنيەتانىمىنىڭ ءبىر بولىگى. ەگەر ءبىز قازاق تىلىندەگى، قازاق مادەنيەتىمەن ورىلگەن، ساپاسى جوعارى كونتەنتتى ءوزىمىز جاساماساق، ونى باسقالار ءوز كودىمەن تولتىرىپ بەرەدى. بۇل ءۇشىن ۇلكەن بيۋدجەت قانا ەمەس، ەڭ الدىمەن جۇيەلى كوزقاراس كەرەك: كەيىپكەر، وقۋلىق، ويىنشىق، پلاتفورما، قاۋىپسىزدىك، ءبارىن ءبىر كارتاعا سالىپ قاراۋ.

الدار كوسەنىڭ ۇلتتىق كينودا ايشىقتالعان ەلۋ جىل بۇرىنعى قۋلىعى بۇگىنگى بالا ءۇشىن دە قىزىق بولا الادى. تەك ونى سول بالانىڭ ەكرانىندا، ونىڭ تىلىندە، ونىڭ تالعامىمەن ۇشتاستىرا كورسەتە ءبىلۋىمىز كەرەك-اق.

ءابىل-سەرىك الىاكبار

Abai.kz