2026 جىلعى 3 قاراشادا وتكەن اقش-تاعى ارالىق سايلاۋ امەريكا قۇرلىعىنداعى ساياسي كارتانى عانا ەمەس، جاھاندىق گەوساياساتتىڭ تراەكتورياسىن تۇبەگەيلى وزگەرتتى دەسەك ارتىق ايتپايمىز.

ساراپشىلار «دەموكراتيالىق پارتيانىڭ» تەك ءبىر پالاتادا عانا باسىمدىققا يە بولۋىن بولجاعانىمەن، سايلاۋ ناتيجەسى اق ءۇي ءۇشىن ناعىز ساياسي سوققىعا اينالدى. «دەموكراتتار» سەناتتى دا، وكىلدەر پالاتاسىن دا ءوز باقىلاۋىنا الىپ، ءتىپتى «رەسپۋبليكاشىلداردىڭ» ونداعان جىلدار بويى بەرىلمەي كەلگەن «باستى بەكىنىستەرىندە» (قىزىل شتاتتاردا) ويسىراتا جەڭىسكە جەتتى.

دونالد ترامپ بۇل سايلاۋدى ءوزىنىڭ جۇرگىزىپ وتىرعان ساياساتىنا بەرىلەتىن «سەنىم رەفەرەندۋمى» دەپ جاريالاعان بولاتىن. الايدا امەريكاندىقتار يرانداعى سوعىس، ينفلياتسيا، جانارماي مەن ءومىر ءسۇرۋ نارقىنىڭ كۇرت قىمباتتاۋىنا جاۋاپ رەتىندە اق ءۇي باسشىسىنا قاتاڭ ءارى كەرى داۋسىن بەردى.

160 جىل بۇرىنعى قاتەلىك جانە رەكوردتىق جەڭىس

اقش ساياسي تاريحىندا ارالىق سايلاۋدى پرەزيدەنتتىڭ جەكە باسىن قولداۋ رەفەرەندۋمىنا اينالدىرۋ — وتە قاۋىپتى تاكتيكا بولىپ سانالادى.

«The Atlantic» باسىلىمى اتاپ وتكەندەي، دونالد ترامپ 1866 جىلى اقش-تىڭ 17-ءشى پرەزيدەنتى ەندريۋ دجونسون جىبەرگەن تاريحي قاتەلىكتى دالمە-ءدال قايتالادى. دجونسون ازاماتتىق سوعىستان كەيىنگى ناۋقاندا پارتيا مۇددەسىن ەمەس، ءوز بەدەلىن العا تارتىپ، ەل ارالاپ ، داۋ تۋدىرعان ەدى. سوندا رەسپۋبليكاشىلدار كونگرەستەگى باسىمدىقتى تارتىپ الىپ، ارادا ەكى جىل وتكەندە دجونسونعا يمپيچمەنت جاريالاعان ەدى.

2026 جىلى ترامپ حالىقتى تولعاندىرعان ءومىر ءسۇرۋ نارقى مەن جانارماي باعاسىن ىسىرىپ قويىپ، جەكە امبيتسيالارىنا باسىمدىق بەرگەندىكتەن ءدال سونداي تۇزاققا ءتۇستى. ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىستان بەرى قوس پالاتانىڭ بىردەي وپپوزيتسياعا ءوتۋى تەك 3 رەت (1946, 1994, 2006 جج.) تىركەلگەن بولسا، 2026 جىلى «دەموكراتتار» بۇل تاريحي رەكوردتى قايتالادى:

سەناتتا: كەپىلدى 100 ورىننىڭ 54-ءىن يەلەندى (+7 ورىن);

وكىلدەر پالاتاسىندا: 435 ورىننىڭ كەمىندە 228-ءىن ەنشىلەدى (+25 ورىن).

«قىزىل شتاتتارداعى» سەنساتسيالار جانە سينحروندى ساياسي بەتبۇرىس

«دەموكراتتار» سەناتورلىق ورىندار مەن گۋبەرناتورلىق كرەسلولاردى «رەسپۋبليكاشىلداردىڭ» تاريحي ايماقتارىنان تارتىپ الدى:

كانزاستا – 1932 جىلدان بەرى (94 جىلدا العاش رەت!) سەناتقا دەموكرات ادام گاميلتون ءوتتى.

تەحاستا – 1988 جىلدان بەرى (38 جىلدان سوڭ) 37 جاسار دەموكرات دجەيمس تالاريكو ترامپتىڭ جاقىن وداقتاسى كەن پاكستوندى جەڭىپ، ساياسي سەنساتسيا جاسادى.

وگايو، مەن، ايوۆا، سولتۇستىك جانە وڭتۇستىك كارولينادا «دەموكراتتار» ۇستەمدىك ورناتتى. سونىمەن قاتار، 28 شتاتتا گۋبەرناتورلىق ورىندى يەلەندى.

تاريحي جاڭا ەسىمدەر:

اقش تاريحىنداعى تۇڭعىش مۇسىلمان سەناتور بولىپ – ميچيگان شتاتىنان دوداعا تۇسكەن ەپيدەميولوگ ابدۋل ءال-ساەد سەناتقا سايلاندى.

تۇڭعىش افروامەريكاندىق ايەل گۋبەرناتور بولىپ – كەيشا لەنس بوتتومس سايلاندى. ول دجوردجيا شتاتىنىڭ باسشىسى بولدى.

تەحاس پەن كاليفورنياداعى العاشقى لاتينوامەريكاندىق گۋبەرناتورلار – دجينا حينوحوسا (تەحاس) مەن كساۆەر بەسسەررا (كاليفورنيا) جەڭىسكە جەتتى.

«Associated Press» جۇرگىزگەن ساۋالناماعا سايكەس، سايلاۋشىلاردىڭ 60%-ى ترامپتىڭ جۇمىسىن قۇپتامايتىنىن بىلدىرگەن. 2024 جىلى ترامپتى قولداعان 30 جاسقا دەيىنگى جاستاردىڭ 70%-ى جانە لاتينوامەريكاندىق ەلەكتوراتتىڭ باسىم بولىگى بۇل جولى «دەموكراتتاردى» تاڭدادى.

سىرتقى ساياساتتاعى وزگەرىستەر: ۋكراينا جانە يران

كونگرەسستەگى كوپشىلىكتىڭ «دەموكراتتارعا» ءوتۋى — اقش سىرتقى ساياساتىنداعى ەكى نەگىزگى مايدانعا تىكەلەي ىقپال ەتەدى. اتاپ ايتقاندا:

ءبىرىنشى – ۋكراينا ءۇشىن ستراتەگيالىق مۇمكىندىك تۋادى.

«دەموكراتتار» ترامپ اكىمشىلىگىنىڭ كيەۆكە اسكەري جانە قارجىلاي كومەكتى شەكتەۋىن بىرنەشە رەت قاتاڭ سىناعان. ەندى قوس پالاتانى باقىلاۋعا العان ولار ۋكرايناعا جاڭا قارۋ-جاراق پەن كومەك پاكەتتەرىن ءبولۋ تۋرالى زاڭ جوبالارىن وزدەرى ۇسىنا الادى.

دەگەنمەن، ۋكراينا كواليتسياسىنىڭ ىشكى قۇرامى قايتا جاساقتالۋى ءتيىس: ميتچ ماككوننەلل، نەنسي پەلوسي، ديك دۋربين سەكىلدى ساياساتكەرلەر ساحنادان كەتسە، برايان فيتسپاتريك پەن سيۋزەن كوللينز سايلاۋدا ۇتىلدى. بۇل ۋاشيڭتوننان كيەۆكە قولداۋ كورسەتۋدىڭ جاڭا فورماتىن تالاپ ەتەدى.

ەكىنشى – يران باعىتى.

ترامپ 28 اقپاندا يزرايلمەن بىرلەسە وتىرىپ يرانداعى اسكەري وپەراتسيانى كونگرەسسپەن كەلىسپەي باستاعان ەدى. ساراپشىلاردىڭ پىكىرىنشە، «دەموكراتتاردىڭ» تىكەلەي اسكەري پارمەن بەرۋ وكىلەتتىگى شەكتەۋلى بولعانىمەن، ولاردىڭ قولىندا باستى قارۋ — بيۋدجەتتىك باقىلاۋ بار. كونگرەسس اسكەري قيمىلداردى ارى قاراي قارجىلاندىرۋدان باس تارتسا، ترامپتىڭ يرانداعى سوعىستى ۋشىقتىرۋ مۇمكىندىگى كۇرت شەكتەلەدى.

تۇيىندەپ ايتقاندا: ارالىق سايلاۋ قورىتىندىسى — دونالد ترامپتىڭ ەكىنشى پرەزيدەنتتىك مەرزىمىندەگى ەڭ اۋىر ساياسي داعدارىسى. پرەزيدەنتتىك كرەسلودا ءالى دە ترامپ وتىرعانىمەن، اق ءۇي مەن كاپيتولي اراسىنداعى تەكەتىرەس شارىقتاۋ شەگىنە جەتتى. ترامپتىڭ «امەريكانى قايتا ۇلى ەتەمىز» دەگەن ۋادەسى ينفلياتسيا مەن گەوساياسي قادامداردىڭ كولەڭكەسىندە قالىپ، ەلەكتوراتتىڭ سەنىمىنەن ايىرىلۋىنا الىپ كەلدى.

Abai.kz