بۇكىل الەم كوز تىككەن امەريكاداعى ارالىق سايلاۋ مارەسىنە جەتتى. دەموكراتتار رەسپۋبليكاشىلداردى ويسىراتا جەڭىپ، كونگرەستە باسىم ورىنعا يە بولدى.

بۇل اقۇيگە قايتا ورالا سالا دوس-قاس دەمەي اقش-پەن ساۋدا بايلانىسى بار ەددەرگە «تاريف شوقپارىن» كوتەرىپ، السىزدەرگە تىزەسىن باتىرىپ، ءتىپتى قارۋ قولدانۋعا دەيىن بارعان پرەزيدەنت ترامپقا اۋىر سوققى بولدى. اقش-تىڭ ءوز ىشىندەگى سولشىل باسىلىمداردى بىلاي قويعاندا، گەرمانيا باسىلىمداردى سايلاۋ ناتيجەسىن – «ترامپيزمگە قارسى كوتەرىلىس» دەپ باعالاسا، يران باسىلىمدارى «ترامپتىڭ داۋرەنىنىڭ اياقتالۋى» دەپ سيپاتتاۋدا.

يران دەمەكشى، ترامپ پەن ۆيتسە – پرەزيدەنت ۆەنس تە رەسپۋبليكاشىلداردىڭ بۇل جولعى جەڭىلىسى – يرانمەن بولعان اسكەري قاقتىعىسپەن تىكەلەي بايلانىستى ەكەنىن اشىق مويىندادى. اقش تاريحىندا تۇڭعىش رەت يسلام ءدىنىن ۇستاناتىن ازاماتتىڭ سەناتتان ويىپ ورىن الۋى دا سونىڭ ناقتى كورىنىسى بولماق.

ابدۋل ەل-سايەد (ابدۋلراحمان مۋحاممەد ەل سايەد) 1984 جىلى 31 قازاندا ميچيگان شتاتىنىڭ دەترويت قالاسىنىڭ ماڭىنداعى روچەستەر حيللزدە مىسىردان بارعان مۇسىلمان وتباسىندا دۇنيەگە كەلگەن. ميچيگان ۋنيۆەرسيتەتىن بىتىرگەن.

دوكتورانتۋرادا وقىپ جۇرگەن كەزىندە وكسفورد ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ رودس ستيپەندياسىن جەڭىپ الىپ، 2011 جىلى قوعامدىق دەنساۋلىق ساقتاۋ دوكتورى دارەجەسىن العان ستۋدەنت كەزىندە ەرلەر لاكروسس كومانداسىنىڭ كاپيتانى بولىپ، جوعارى ماراپاتتاردى ەنشىلەگەن.

2015 جىلدىڭ تامىز ايىندا ەل-سايەد 30 جاسىندا دەترويتتىڭ دەنساۋلىق ساقتاۋ باسقارماسىنىڭ ديرەكتورى بولىپ سايلانىپ، اقش-تىڭ ءىرى قالالارى تاريحىندا «ەڭ جاس دەنساۋلىق ساقتاۋ ديرەكتورى» اتانادى. 2022 جىلدىڭ جەلتوقسانىندا ول ۋەين اۋدانىنىڭ دەنساۋلىق ساقتاۋ ديرەكتورى بولعان كەزىندە جاڭا باعدارلامانى ىسكە قوسىپ، 300 مىڭ اۋدان تۇرعىنىنىڭ 700 ميلليون دوللار مەديتسينالىق قارىزىن كەشىرەدى.

2025 جىلدىڭ ساۋىرىندە، قازىرگى سەناتور گەري پيتەرس قايتا سايلاۋعا تۇسپەيتىنىن مالىمدەگەن سوڭ، ەل-سايەد ميچيگاندا 2026 جىلى وتەتىن اقش سەناتىنا سايلاۋعا تۇسەتىنىن جاريالادى. 2026 جىلدىڭ تامىزىندا پرايمەريزدە ستيۆەنستى جەڭىپ، رەسمي تۇردە دەموكراتيالىق پارتيادان دوداعا ءتۇستى.

سودان باستاپ ترامپ پەن كومانداسى ونى كوزگە شىققان سۇيەلدەي كوردى.

پرەزيدەنت ترامپ ونى «جيھاتشى»، «تەرروريستىك ۇيىمدارمەن بايلانىسى بار» دەپ كۇستانالاسا، ۆيتسە-پرەزيدەنت ۆەنس ونى «وتە جەكسۇرىن ادام» دەپ بالاعاتتادى.

ونىڭ ءبارى ەل-سايەدتىڭ يزرايلگە ۇستانعان كوزقاراسىنان تۋىنداعان. ول 2024 جىلدىڭ قاڭتارىنداعى پودكاست ەپيزودىندا يزرايلدىڭ گازا سەكتورىنداعى قىلمىستارىن «گەنوتسيد» دەپ اتاپ، اتىستى دەرەۋ توقتاتۋعا شاقىردى.

ەل-سايد بيىلعى اقش-تىڭ يرانمەن بولعان سوعىسىن «امەريكا-يزرايل قوعامدىق ىستەر كوميتەتىنىڭ» (AIPAC) امەريكاندىق ساياساتقا ىقپالىمەن  بايلانىستىردى. ول ءيزرايلدى «قاراقشى مەملەكەت» دەپ اتاپ، «اقش يزرايلگە اسكەري كومەكتى توقتاتۋى كەرەك» دەپ مالىمدەدى.

سونىمەن بىرگە «يزرايلدىڭ اقش-تى ءوز اۋماعىن كەڭەيتۋگە باعىتتالعان سوعىسقا سۇيرەپ اپارعانىن، اقش-تىڭ قىركۇيەك ايىندا عانا ايدالاداعى شەتەلدىك ۇكىمەت ءۇشىن 2000 فۋنت بومبا ساتىپ الۋعا 2,8 ميلليارد دوللار جۇمساعانىن، ول اقشالاردىڭ امەريكاندىق مەكتەپتەر مەن ينفراقۇرىلىمعا جۇمسالۋى كەرەك ەكەنىن» باسا ايتتى.

ەل-سايەد – جەكە ساقتاندىرۋدى ۇكىمەت قارجىلاندىراتىن جالپى حالىقتىق  مەدساقتاندىرۋعا اۋىستىرۋدى، مونوپولياعا قارسى كۇشتى شارالار قولدانۋدى جانە كورپوراتيۆتىك سالىق جەڭىلدىكتەرىن جويۋدى جاقتايدى.

ەل-سايەد جەڭىسىنەن كەيىن ەل الدىنا شىعىپ: ««ميچيگان ءبىزدىڭ قانشالىقتى كۇشتى ەكەنىمىزدى دالەلدەدى. ميچيگان حالقى مەن ارقايسى اۋدان ناقتى ماسەلەنى شەشۋدەن جالتارىپ، مەنىڭ ەسىم-سويىم مەن تۇرىمە شۇيلىگىپ، جەككورىنىشتىلىك تۋدىرۋدى كوزدەگەندەردىڭ ناۋقان-ءتاسىلىن قابىلدامادى»، - دەدى.

ول ترامپ پەن ۆەنسكە دە قايىرىلىپ: «ۆەنس، قىمباتتىم! اقش كونستيتۋتسيسى بويىنشا سەن قاڭتارداعى مەنىڭ انت بەرۋ مۇراسىمىمە قاتىساسىڭ، بۇل پارادوكس ەمەس پە؟! ترامپ، ساعان مەنىڭ ەسىم-سويىمدى وقىپ جاريالاۋ قيىندىق تۋدىراتىنىن بىلەمىن. بىراق، وقاسى جوق، مەنى «سەناتور» دەپ اتاساڭ دا جەتەدى»، - دەپ مىسقىلدادى.

ەسبول ۇسەنۇلى

Abai.kz