سەنبى, 8 مامىر 2021
ادەبيەت 7663 21 پىكىر 7 شىلدە, 2020 ساعات 11:10

وتشاشۋ

نۇر-سۇلتان قالاسىنداعى وتشاشۋ. سۋرەت الەۋمەتتىك جەلىدەن الىندى

ەسەي جەڭىسۇلى

ەسكەرتكىشىڭ بار ەندى تازا مىستان،
تۇتتى، ءسىرا، قىزعانىپ ازا دۇشپان.
كۇللى الەمنىڭ وكپەسى كۇيىپ جاتىر،
سەنىڭ تويىڭ بىتپەدى-اۋ، قازاقستان...

بيلىگىڭدە ەشكىم جوق شالا ميلى،
بىراق شارۋاڭ قالماي-اق بارادى يگى.
بەتپەردەسىن يەككە تۇسىرە ساپ،
بەتكە ۇستايدى توپ ادام قارالى ءۇيدى.

كىمنىڭ قالاي بولادى ايىپ ءىسى،
جارعا بارىپ تىرەلدى قايىق ۇشى.
ءدارىحاناڭ بار بولعىر ءاسپيريندى
قىمبات ساتىپ، كەلەدى بايىعىسى.

تانىلعىمىز بار ەدى اتىراپقا،
ماتاعا دا زار بولدىق، جاپىراققا.
جەدەل جاردەم - ۇنەمى شابان جاردەم،
قايىر كۇتكەن جۇرت تۇگەل اقىماق پا؟

مەرەيتوي ما... كوكپارىن الا شاپتى،
كوكساۋ حالقى كۇتەدى اعاش اتتى.
"بۇل وتشاشۋ نە كەرەك؟" دەپ كەسەتىن
ءسوزدى بەكەر كۇتتىم-اۋ پاراساتتى.

الدە حالقىڭ اۋرۋمەن از الىسقان،
تويىن جاساپ، ەرتەسى قازا قۇشقان.
كور ۇستىندە كوپ شايتان بيلەگەندەي،
وتشاشۋىڭ بىتپەدى-اۋ، قازاقستان...


ماقپال جۇماباي

وتشاشۋ

وتتى شاشۋ دۇڭكىلدەدى،
اۋىلىڭا جەتتى مە ءۇنى؟

شوعى ءتۇسىپ جۇرەگىڭە
كۇيدىردى عوي، كەشىر، كۇنىم.

وتشاشۋدان سەنىڭ داۋسىڭ
ەستىلمەيدى، ەستىلمەيدى...

جان باۋىرىم، كەشىرە الساڭ،
جالىنامىن، كەشىر دەيمىن.

سەزەسىڭدەر، بارلىق كوزدەر
ەندى وتتاي جارقىلدايدى.

وسى وتتى جارقىل ەندى
جانارلاردان جوعالمايدى...


تاناكوز تولقىنقىزى

وشاقتا وتىم ءوشتى.
ءولدىم مەن. اتىم ءوشتى.

قيىن عوي وقىس ولگەن،
كوزدەر كوپ وتى سونگەن.

وت شاشىپ تويلاعاندار!
وتپەنەن ويناماڭدار!

كوز جاستىڭ حاقى بولار،
توزاقتىڭ وتى بولار.

شەر قاتقان قىراۋى بار
نالانىڭ سۇراۋى بار.

ىزدەيمىز ارنەنى جوق،
حالقىم بار دارمەنى جوق.

ەل دە جوق. وتان دا جوق.
ەل باستار اتان دا جوق.


سۆەتقالي نۇرجان

ەكى وتان

سىزدەن ماعان ەش پايدا جوق، ەي، اعا!
اسپانىم بار، ءزارۋ ەمەن ساياڭا.
جىلاپ كەلدىم، جىلاپ وتەم ومىردەن
– اقسىن قانىم! شىقسىن جانىم! اياما!

ايامايسىڭ! اياماسىن بىلگەنمىن،
سەن
ەسىكتى تەۋىپ اشىپ كىرگەن كۇن.
تەسىگىنەن كىجىنگەنمەن تۇرمەمنىڭ،
جورتقان باققا ەرە المايدى ۇرگەن مۇڭ.

كار قىلار دەپ مەن دە ىعا المان، اي، تاقسىر!
ەندى مەندە جاي قالعان جوق تايقاقسىر.
اتاقتارىن ارت جالاۋمەن شىعارعان،
كوپ جارەۋكە جاساي بەرسىن ايتاقشىل!

قىزارماۋعا ۇيرەنگەسىن بەت ەپتەپ،
ەر باسىنا شاتىر بولعان ەتەك كوپ.
ەڭبەگىڭىز توتە سىڭگەن، جۇرە بەر
تەكەسىنگەن اق شىبىشتى جەتەكتەپ.

ءانشىڭ – ءارلى. زاڭشىڭ – ءزارلى. اقىن – شات.
اي-ھاي، زامان، تۇرسىز تاققا تاقىم ساپ.
ءسىز ۇرساسىز – كۇڭىرەنسەك، اھ ۇرساق،
ءبىز سياقتى بولمايسىڭ، – دەپ، – ساتىمساق.

تەك سىزدىكى – وردامىز بەن قوردامىز،
تەك سىزدىكى – دوربامىز بەن جورعامىز.
سىزبەن بىرگە شىعا المايمىز جولعا ءبىز،
ەلىڭ – ەرۋ! ەلەڭدەۋشى بولماڭىز.
بي ورنىنا كىل جەلعاۋىز بولدى ابىز،
جۇرەگىمدە – ءورت، كوزىمدە – كۇل، قولدا – مۇز.

...«جۇرەك» دەگەن بوزتورعايدى قورعاڭىز،
«ىزگى قالا» جايىنداعى، سورلى اڭىز!..
ءورىپ شىققان قۇبىجىق پەن جالماۋىز!
ار-امانات-قازىناما سالدى اۋىز.
دەگەنمەنەن ابايلاڭىز، ارماڭىز،
قاندى اۋىزدا ءسىز دە كەتىپ قالماڭىز!

ءتورىڭىزدى تولتىرعاسىن كىل كەزبە،
ءبىلىنۋشى ەد، ءىلىنۋشى ەد كىم كوزگە!
وتان جايلى تەبىرەنە كورمە تەك،
ءبىزدىڭ وتان سىزدىكىنەن مۇلدە وزگە.

ءبىزدىڭ وتان – ورتكە ءۇيتىلۋ، شارپىلۋ،
ءسىزدىڭ وتان: باسى – گۋ-گۋ، ارتى – دۋ.
ءبىزدىڭ وتان – وكسۋ مەنەن وكىرۋ،
ءسىزدىڭ وتان – ىڭىرسۋ مەن القىنۋ.

ءبىزدىڭ وتان – ارۋاق قونعان بەيىتتە،
ءسىزدىڭ وتان – جارماق تولعان سەيفتە.
ءبىزدىڭ وتان – ارمان بۇرگەن جۇرەكتە،
ءسىزدىڭ وتان – جالعان كۇلگەن كەيىپتە.

بىردە – ورىسقا، بىردە – ءشۇرشىت، شتاتقا
بىردەي بۇلعاپ، قۇيرىعىندى ۇستاتپا!
ءسىزدىڭ وتان – قولدان سوققان ۇشپاقتا،
ءبىزدىڭ وتان – سوردان سوققان قىستاقتا.

تۋلاق بولعان بۇرالقى مەن وگەيگە،
ەرتەڭ: «مىناۋ كىمنىڭ جەرى؟» – دەمەي مە...
ءسىزدىڭ وتان – استانا مەن الماتى،
ءبىزدىڭ وتان – ارال مەنەن سەمەيدە.

ءزاۋزاتىمنىڭ ەسەسىنەن تولەنگەن،
ءسىزدىڭ وتان – جاسالعان شارت كوپ ەلمەن.
ءبىزدىڭ وتان – ۇلىتاۋ مەن بايقوڭىر،
سۋ ورنىنا ۋ جاۋاتىن توبەڭنەن!

ءسىزدىڭ وتان – العىس، قاۋما... كوك ورمان،
ءبىزدىڭ وتان قارعىس، داۋدا جوعالعان.
ءسىزدىڭ وتان – شەتەلدەردىڭ بانكىندە،
ءبىزدىڭ وتان – ماڭعىستاۋدا تونالعان!

حابارىڭ كەم، ءبىزدىڭ وتان جۇتاي ما؟..
ءسىزدىڭ وتان ۇتتىرمايتىن ۇپايدا.
ءبىزدىڭ وتان – قورا، مولا ادىرا
قالعان جەردە – كەتكەن كەشە قىتايعا!

ءبىزدىڭ وتان – قىسقى قىردا تۇل قالعان،
ءسىزدىڭ وتان – كۇشتى جىردا جۇلدە العان.
ءبىزدىڭ وتان – ارىن ساتقان نان تاپپاي
ارۋلاردىڭ ىشقىرىندا بىلعانعان!

ءسىزدىڭ وتان – اتقالى تۇر جەل بەرسە،
ءبىزدىڭ وتان – قورعايدى ەلىن ولگەنشە!
ءبىزدىڭ وتان – مۇحيت اسىپ جوعالعان
تۋماي تۋا شوككەن باقسىز كوردەمشە!..

ءبىزدىڭ وتان – «دانا تۇردە» شەشىلگەن
مىيلاۋ زاڭنىڭ مونشاسىندا شەشىنگەن.
ءسىزدىڭ وتان – قارا تۇرمە حالىققا،
ءبىزدىڭ وتان: انا تىلدە – كەسىلگەن!

ءسىزدىڭ وتان – ءمارمار ۇيلەر قوزداعان،
ءبىزدىڭ وتان – بوز تورعايلى بوز دالام.
ءسىزدىڭ وتان – ىبىلىستەر انىندە،
ءبىزدىڭ وتان – قىل قوبىزدا بوزداعان.

ءبىزدىڭ وتان – بەرشىمەك زار تۋماعان،
ءسىزدىڭ وتان – ءشادداد-باقتاي شۋلاعان.
ءبىزدىڭ وتان – قازاقستان-بەكىرە،
قۇلقىن اتتى قىزعىلت اۋدا تۋلاعان...

ءجا! كۇيزەلمە، كۇڭىرەنبە، سارقىلما!
– مولا باعىپ وتىرعان جوق نار تۇلعا:
قولدانباعان اقىل بار-دى قارتىمدا،
جولدانباعان حاتىم قالدى ارتىمدا.

سارقىلمايتىن جىمىسقى ارباپ، جاۋ ءىشسىن،
نەسىبەم بار – كۇنىم بۇلتقا قاۋىسسىن!
مەن شىدايمىن – تىرىمدى ۇرلاپ تاۋىسسىن،
ءسىزدىڭ وتان جىرىن جىرلاپ تاۋىسسىن!

ءسابي-حالقىم! جاۋتەڭدەگەن قۇلدىقتا،
مىڭ جۇت كوردىڭ، شىداشى ەڭدى سىن-جۇتقا.
ءبىزدىڭ وتان جەتكىزەدى حابارىن
ەرتەڭ دەگەن – ورتەنبەگەن شىندىكقا!

قاشىپ جاتىر – الداپ-ارباپ تۋدى العان
زىر-زىبىلدار – اقشا-ماسى تۋعاننان.
ءبىزدىڭ وتان الادى ەرتەڭ ازاتتىق،
تاۋەلسىزدىك تۇرمەسىندە ۋلانعان.

دالام مەنىڭ!
وردا تىككەن مىڭ اتام،
كوك بايراقتاي اسپانىندى ۇناتام.
...ەشقاشان دا وتان ەكەۋ بولمايدى:
قالادى ءالى
جالعىز وتان – شىن وتان! ۇلى وتان!..


باقىت بەدەلحان: جۇرەگiمە كiر جاسىرعىم كەلمەيدi - Balbal ...

باقىت بەدەلحان

جان شىرىلى

«قاينايدى قانىڭ
اشيدى جانىڭ...» اباي

دۇنيەنىڭ ءدۇر-ءدۇر ەتكەن دۇرمەگىن،
ءبىر جىعىلىپ، ءبىر ءسۇرىنىپ سۇرگەنىم،
كىمگە كەرەك،
پايداسى جوق بىلگەنىم؟
نە ءۇشىن كەرەك، كۇمىلجۋلى كۇندەرىم؟
جىلاعانىم – كۇلگەنىم.
قۋانعانىم – مۇڭ، مەنىڭ...
وتىرىكتەن كورەمىن،
زامانانىڭ نۇرلى ءوڭىن.
يتتەن باسقا بىلمەيتىن،
بيتتەپ جاتسا، ءبىر جەرىڭ...
شىرىلداعان شىندىقتىڭ
كىم سۇرتەدى كىر-كوڭىن؟!
ىبىلىسكە اشىلدى
ىزەتپەنەن يىلگەن - سول، ىلگەگىڭ.
قور سياقتى كورىنەدى كەيدە، وسى،
اقىن بولىپ، مەنىڭ ءبۇيتىپ جۇرگەنىم!..

ءبۇيتىپ جۇرگەن اقىندىعىم قۇرىسىن.
ۋعا تولى ىرىس قۇيار ىدىسىم.
قۋانعانىم - نە ءۇشىن؟
جىلاعانىم - كىم ءۇشىن؟
ءورىسى كەڭ بولسا - دەپ،
جۇرتتى ويلادىم - قىز ءۇشىن.
ىرىسى مول بولسا – دەپ،
ۇلتتى ويلادىم - ۇل ءۇشىن.
كورە بەرەم، سەزە بەرەم نەلىكتەن،
ءتاج-تاجالدىڭ ۋماجداعان ۋىسىن،
اق اجالدىڭ سىر-سىر ەتكەن تىنىسىن؟!..

...اي، حانىم – دەپ، ايتا المادىق وتكىر تۇك;
قارا ناردى شوكتىرتىپ،
قابىرعاسىن سوكتىرتىپ.
ايتقانىڭمەن تىڭداماس،
كوتىنە باسقان بايلىعى
دەلەبەسىن قوپتىرتىپ.
تىڭداسا، بوعىن شاشار ما،
مىناۋ قارا حالىقتىڭ
قاندى جاسىن توكتىرتىپ؟
جان شىرىلداپ، ءتان تۇنشىعىپ جاتقاندا،
كوككە قاراپ وت بۇركىپ،
ءتاڭىرىم دە انە، كەتتى ۇركىپ!

ۇركىتە-ۇركىتە ءۇرپيدىم.
قورقىتا-قورقىتا - تىمپيمىن.
الداي-الداي – اراممىن.
جىلاي-جىلاي – كىرتيدىم.
ەندى ەڭسەمدى تىكتەرمىن،
قامشىمدى ەكى بۇكتەرمىن.
قىنىمنان قىلىش جارق ەتەر،
قىرسىقتىڭ كۇنى بىتكەن كۇن!!!

Abai.kz

21 پىكىر