قار تورعايباستانىپ جاۋىپ تۇر، كىرشىكسىز اق ۇلپا، قالىقتاپ بالاشا ءماز بولىپ، كوكتەن ءتۇسىپ كەلە جاتىر، مامىق تۇيىرشىكتىڭ الدى كۇستانا تابانداردىڭ استىنا مىجىلدى...

ساتان اتاسىنىڭ زەينەت اقىسىن كەپىلگە قويىپ قارىزعا العان ماشيناسىمەن بايدىڭ ەركە شولجاق قىزىنىڭ اتىنداعى ەرەن بازارعا (سۋپەر ماركەتكە) باردى، ايەلى ەكەۋى جىل بويى اۋىزدارىنان جىرىپ، تۇستە اس ىشپەي، كەشتە بالاسىن تۇلكى قۇرساق جاتقىزىپ جيناعان اقشالارىنا كينودان كورگەن كانىگى بايلارعا ەلىكتەپ، نەشە ءتۇرلى تاعامدار جانە اششى سۋ مەن ءتاتتى سۋدىڭ ءتۇر-ءتۇرىن الدى، كولىگىنىڭ جۇك سالعىش ساندىعى لىق تولدى.

جامان ەسكى كولىگى ءوزىنىڭ كوك تۇتىنىنە ءوزى قاقالىپ، كوكساۋ شالداي ءبىراز ىشقىنىپ بارىپ، زورعا وتالدى.

تاڭ اتقانشا قۋانىشتان شىدامى تاۋسىلدى، كەلەر كۇندى ساعىندى. ۇيقىسى كەلەر ەمەس، بالا كەزى ەسىنە ءتۇستى. ەگەمەندىك العان سول جىلدار شەشەسى قولىنان جەتەكتەپ بالاباقشاعا اپارعان، جۇرت كەدەيلىكتىڭ قامىتىن مىقتاپ كيگەن سول كەزدىڭ وزىندە، جاڭا جىلدى اسقان شات كوڭىلمەن تويلايتىن. بۇكىل قوعام جەلتوقسان ايى تۋعاننان باسقاشا قۋانىپ، كورپاراتيۆتىك باس قوسۋ، تۋىستىق داستارحان، ت.ب. دەپ مول داستارحان جاساپ تويلايدى. شەتەلدىك قازاق زەرتتەۋشىلەرى وسى جەلتوقسان، قاڭتار ايىنداعى قازاق حالقىنىڭ دۇنيەتانىمىنا ايرىقشا توقتالىپ ءۇڭىلدى، ناۋرىز بەن ورازا ايىنداعى ءار ءبىر ءىس-اركەتىن قاعىس الدىرماي جىپكە ءتىزىپ جازدى، ارى ويلانىپ، بەرى ويلانىپ باستارى قاتتى

بۇلاردىڭ بالاباقشاسىنىڭ قاقپاسىنىڭ سىرتىندا الەم-جالەم شىرشا، وعان ىلىنگەن سان مىڭ ءتۇرلى سىلدىرماق، قۇبىلمالى قوڭىراۋ، شارلار كۇلمىڭدەپ تۇراتىن، سونىڭ جانىندا ساقالى ەتەگىنە تۇسكەن، شويقى ماڭداي، قىزىل كوز، كارتوشكا مۇرىنمەن ەكى بەتى ۇسىنگەن ورىس شال، قازاقتىڭ جاپ-جاس قىزىن قولتىقتاپ باستارىن قوزعاي تەڭسەلە ءان سالىپ تۇراتىن. قازاقتىڭ قىزىن ورىستار قولتىقتاسا قاتتى جاراسادى ەكەن-اۋ دەپ، رياسىز ءسابي كوڭىلمەن ويلاۋشى ەدى.

باقشانىڭ ءىشى ءتىل جەتپەس سان مىڭ ەرتەگى الەم، كۇلەكەشتەنەتىن مىڭ سان قۋىرشاق پەن سايقى مازاق ايكەلدەرگە تولىپ، ۇلكەن بولمەنىڭ قاق تورىندە دالاداعىدان باسقاشا جاسىل شىرشا توقتاۋسىز جانىپ-ءوشىپ، كوز قىسادى. بالالاردى قۇلاشىن جايا قۇشاعىنا تارتادى، بۇلار باقىتتان بالقىپ، شىرشانى ايلانىپ ءبىرىن-ءبىرى توقتاۋسىز قۋالاي بەرەتىن، قۋىپ جەتكەندەردى سۇيىستىرەتىن، ءوزىنىڭ كورشىسى گۇلباراندى قانشا قۋسادا جەتە الماي، ءوزى جەك كورەتىن مۇرنىنان ماڭقاسى اققان المانى قۋىپ جەتىپ سوستيىپ تۇرىپ قالاتىن، تاربيەشىلەرى شاپالاق سوعىپ قولپاشتاپ، اۋزىنان اراق مۇڭكىپ، ءالابورتىپ تۇراتىن.

ءتۇس بولعاندا تاعى سول گۇلباراننىڭ جانىنداعى توسەككە جاتىپ ۇيىقتاعاندى جاقسى كورۋشى ەدى. جەلتوقسان ايى تولىعىمەن جاڭا جىل دەگەن مەرەكەلىك كوڭىل-كۇي، بۇلاردىڭ دىلىنە سول كەزدەن مىقتاپ سىڭگەن. ودان ۇلكەن مەرەكە جەر بەتىنە ەش جەردە بولمايدى، قازىر قايداعى ءبىر «راحمەت ايتۋ كۇنى»، «ناۋرىز»، «تاۋەلسىزدىك كۇنى»، «قىزدار كۇنى» دەي مە؟ مەرەكە كوپ بىراق ەش قايسىسى ساتاننىڭ جۇرەگىنەن ورىن الماعان. انا ناۋىرىزدى دا جاڭا جىل دەپ قويادى، سوندا بىزدە ەكى جاڭا جىل بار ما؟ جىل بىرەۋ، قۇداي بىرەۋ، ادام بىرەۋ سوندا جاڭا جىل قالاي ەكەۋ. بىرەۋى وتىرىك... جاڭا جىلدا اق مۇرتتى، قىزىل ساقالدى ورىس شالى مەن قازاقتتىڭ قىزى قورجىندارىنا قول سالىپ، تەك قانا ورىسشا تاقپاق ايتقان بالاعا نە ىلىنسە سونى تالعاماي بەرە بەرەدى، سوندا ساتاننىڭ قولىنا ءبىر ءسابىز ءتيىپ ەدى، اۋزىنا سالعاندا پلاستيك ەكەن، ارتىنشا ءوزىنىڭ ورىسشا تاقپاقتى جاقسى ايتا الماعانىن ويلاپ، ورىس شالدى سوندادا جەك كورگەن جوق.

تاڭدا اتتى، داستارحاندى تولتىرا جايىپ قوناقتارىن كۇتتى، ساتاننىڭ ايەلى قازان ابدەن قىزعاندا سۇيىق مايدىڭ ۇستىنە شاج ەتكىزىپ پيازدى سالىپ جىبەردى، ارتىنشا ەتتى شىجعىرادى، ونىڭ ارتىنان ىلە-شالا ءسابىز، كارتوپ، تاعى باسقا نارسەلەردى توكتى-اي كەلىپ، كەنەت ويىنا وسىنىڭ ىشىندە قازاققا ءتانى قايسىسى دەگەن وي ساپ ەتە الدى، ارينە قازاق – ەت، كارىس – پياز، ءسابىز – ۇيعىر، كارتوپ – ورىس دەپ كۇبىرلەدى، مۇلدە بوتەن اتى جوق سينتەز ءبىر تاماق ءپىستى. ءبىر-ءبىر ەسكى كولىكتى تىزگىندەپ كەلىنشەكتەرىن قولتىقتاپ، قىزارا بورتكەن جاسپەن جاسامىستار ستولدىڭ توڭىرەگىنە قونجيدى.

كۇلكىلەرى باسىندا اۋەلەپ، قالجىڭدارى قان جۇگىرتىپ، ءبىر جەتىسىپ قالدى، ءوز ارا توست ايتىپ، ستاكان سوعىستىرىپ، شات كوڭىلمەن شارىقتاپ، شاڭىراقتى ءوز الدەرىنشە جىرعا بولەدى. رۋحاني اش ادامدار ارينە ءان مەن بيگە، ارزان كۇلكى مەن ءمانسىز سوزگە توياتتانادى...

اششى سۋعا ابدەن باس قويدى، بۇگىن ىشپەگەندە قاشان ىشەمىز دەيدى، ءبىرىن-ءبىرىن قامشىلاپ، شىلقيا ماس بولدى. مىلقاۋ قاراڭعى ءتۇن. اسپاننان سۇمدىق-سۇمدىق قارا كۇشتەر ءتۇسىپ جاتتى، جەردەگىلەرى دە ولاردىڭ توبىن تولىقتىرىپ، ادامداردىڭ كوزدەرىنە كورىنبەي قاسكۇنەمدىگىن باستاپ كەتتى...

دالاعا شىققان بىرەۋى شاپتىرىپ تۇرىپ اسپانعا قارادى، تولعان ايدى كوردى، اكاۋ، بۇل قالاي بولعانى؟!!! اي ورتاسى بولعاندا تولادى. اي سوڭىندا تۋرالعان ەت سياقتى جىڭىشكە بولماي ما؟ بۇگىن قالاي اي تولىپ تۇر؟!!! بۇكىل ادامزات اسپانعا قاراماي ما؟ ءبىزدىڭ قولدانىستاعى كۇن تىزبەمىز قاتە مە؟....اتام كونە ايعا بۇگىن قانشە ەدى؟ دەپ ساۋساق ساناپ وتىرۋشى ەدى.... اتالارىنان كورگەنى بويىنشا قولدارىن جايىپ، ساعات ءتىلى ون ەكىنى كورسەتكەندە تىلەك ايتتى، دالاعا شىقتى، قىتايدىڭ ساليۋتتارىن اسپانداتا اتتى، تارس-تۇرس، وت شاشۋلار تولاسسىز اتىلدى. الجىعان اكەسى «نە بوپ كەتتى، نەمىستەر كەپ قالدى ما؟»، – دەپ ورىس-نەمىس سوعىسىنا قاتىسقان جاستىق شاعىن ەسىنە الدى.

ۇيگە قايتا كىرگەن ولار تاعى شايتان سۋدى ءسىمىردى، ءبىرىنىڭ كەلىنشەگىنە ءبىرىنىڭ كوزى ءتۇستى، شايتان شىعار جول كورسەتتى. كەزىندە شىمكەنتتەن شىعاتىن "قىزىق گازەتىن"كوپ وقىعان بىرەۋى، ونداعى ەپيزودتتى ەسكە الىپ، بۇگىنگى مەرەكەلىك سىي بولسىن، كەلىنشەك اۋىستىرايىق، دوستىعىمىزدىڭ ەڭ بيىك شىڭىن وسىلاي دالەلدەيىك دەپ قۋانا ءتىل قاتتى. ءبارى ءۇنسىز كەلىستى، جارىق ءسوندىرىلىپ، بىلگەندەرىن جاسادى...

ءتىل، ءدىل، رۋحاني جاڭعىرۋ، قازاقتانۋ، ۇلى دالانىڭ جەتى قىرى جانە ۇلتتىق دۇنيەتانىم ت.ت... ەلدىڭ ءبىر جىلدا جيعانى تۇگەلىممەن كوككە ۇشتى، شايتاندار ولارعا ورىس شالمەن قازاق قىزى بولىپ ەلەستەپ ساناسىنىڭ شاڭىن قاعىپ، اۋەلگى قۇلدىق ساناعا قايتا قايتاردى.....

ءتۇننىڭ ەڭ سوڭعى بولەگى تۇگەلدەي قىزىل-قىرعىن سوعىسقا ۇلاستى، قالىڭ توبەلەس، ءتىس سىندى، كوز شىقتى، مۇرىن سىندى، ماڭداي جارىلدى، كەلىنشەكتەرى ساقشىعا قوڭىرۋ شالدى، ساقشىلاردىڭ ۋاقىتى جوق...

وزىمەن-ءوزى ءتىلىن شايناپ ساتان قورادا جالعىز سۇلاپ جاتىر، ونىڭ جيركەنىشتى ءتانىن رۋحى ءالى تاستاپ كەتپەدى... ءيتى قوجايىننىڭ قولىن، اۋزىن جالاپ جاتىر. ساتان ءوزىن ءوزى جاقسى بىلمەيدى... ول ءبىر ءتۇرلى سينتەز جان. ساتان قىستا جاڭا جىل دەپ كوتوليكتەردىڭ روجدەستۆوسىن شىنايى جۇرەگىمەن تويلايدى، جىل بويى جيعانىن داستارحانعا سالىپ، ايتەۋ بۇل مەرەكەنى ادەمى وتكىزەدى، 31 جەلتوقساندا جاڭا جىل دەپ تەلەارناداعى پاتشامەن رۋمكا سوعىستىرادى، ءبىراز كۇننەن سوڭ سولار سياقتى قاڭتاردا قارا بۋرا جاراعاندا مۇزدى جارىپ قابانشا گۇرىلدەپ سۋعا شومىلىپ ءدىني ءراسىم جاسايدى، قىتايلارشا تورسىلداق اتادى، كارىستەرشە شاش وسىرەدى، ارمەنياشە تەمەكى شەگەدى، شاماسىنا قاراماي تۇركىتەرشە كينۋگە تىرىسادى، ليتۆالىقتارشا اراق ىشەدى. 8 ناۋىرىزدا قىزدارعا گۇل بەرىپ، شامپان ىشكىزىپ اقىسىنا ولاردان بىردەڭە دامەتەدى. 22 ناۋىرىزدا تاعى دا جاڭا جىل دەپ اقشاڭقان كيىز ءۇيدىڭ اراسىندا ءبىر كۇن بولسادا ۇلتتىق كيىم كيىپ قازاق بولىپ ءوزىن الدايدى، ءبىرىنشى ساۋىردە ونىسىنا ءوزى سەنەدى.

ورازادا اۋىز بەكىتىپ اللاعا قۇلشىلىق جاساپ ءجۇردى، قۇربان ايتتا قۇربان شالادى، «ۇلى وتان سوعىسى» دەپ جەڭىس كۇنىن ءالى تويلايدى، ەرلەر كۇنى دەپ ورىس اسكەرىنىڭ قۇرىلعان كۇنىن ەسكە الادى، جۇما نامازعا انا-ساندا بارادى، كەيدە قايتىس بولعان كىسىنىڭ قۇران حاتىم داستارحانى مەن جۇما ناماز قاتار كەلسە پارىز بولعان جۇمانى تاركى ەتىپ، ءىشىپ-جەيتىن استىڭ باسىنا جۇگىرەدى، ەل قاتارى قول جايىپ مەشىت اۋلاسىنداعى حاتىمحانادا بىلق ەتپەي وتىرا بەرەدى...ول وزىنە نە ىڭعايلى سونىڭ ءبارىن اقىلىمەن جاساي بەرەدى، وندا وتان، ۇلت دەگەن تۇسىنىك اتىمەن جوق. ءار مەرەكەنىڭ كەلۋ قاينارىنا ءبىر ءسات ءۇڭىلىپ ويلانبايدى...ءبارىن وزىنشە سينتەزدەگەن...

ءيتىنىڭ قارىنى تويدى، قوجايىن شولدەن قاتالادى، ايقايلادى.....يەسىنە ادال جانۋار ءبىر اياعىن كوتەرىپ اۋزىنا سارىدى...

نۇرحالىق ابدىراقىن

Abai.kz