مەندە ناعىز دوس جوق، ارىپتەستەر مەن دوستار، جولداستار عانا بارىن كەيىن ءبىلدىم. سول سەكىلدى مەندە ىشەك-قارنى ارالاسقان، جالعىزدىعىم مەن جانىمدى تۇسىنەتىن تۋىس جوعىن دا كەش سەزدىم. مەندە وزىمنەن باسقا ەشتەڭە جوق، ءتىپتى تۆورچەستۆوما دا ەشقاشان قاناعاتتانعان ەمەسپىن. بۇل – ءتۇڭىلۋ ەمەس، ومىرگە، ءوزى وزىڭە ءۇڭىلۋ.

***

مەنىڭ ۇلتىم ىلعي دا الداماق بولىپ، ءوزى الدانۋمەن كەلەدى. سوندىقتان باسىنان سيپاساڭ، باسىبايلى قۇلىڭ بولۋعا بەيىل... اڭقاۋ دا ادال...

***

تەڭىز شەتىندە قىردان دومالاپ تۇسكەن نار تاستار جاتادى. تەڭىز تولقىسا سۋ ىشىندە، قايتسا قۇرلىقتا قالادى. ول تاستىڭ ەكى وتانى بار، بىراق، ەكەۋى دە ونى مويىندامايدى.

***

كالەنداردىڭ ءار بەتىن جىرتقان سايىن تاعى ءبىر تاماشا كۇنىمدى ءوز قولىممەن جەرلەگەندەي ساۋساقتارىم دىرىلدەپ كەتەدى.

***

مەكتەپ قابىرعاسىندا جۇرگەندە ارمانداۋدىڭ ۇلكەن ءمانى بارىن ءوز باسىمنان كەشتىم. جۋرناليست بولام دەدىم – بولدىم. ال، كلاستاسىم جەڭىس ۇشقىش بولام دەدى – بولدى. دەمەك، قيالداۋدان اسقان ارعىماق جوق.

***

اۋرۋدىڭ جاقسىسى، ادامنىڭ جامانى بولمايدى.

***

قازىرگى ادامداردىڭ ءبارى اسىعىس. بىراق قايدا اسىعىپ بارا جاتقاندارىن وزدەرى دە بىلمەيدى. بىلسە، اسىقپاس ەدى عوي...

***

كوركەم شىعارما دەگەنىمىز – ءومىر اتتى الىپ كىتاپتى وقۋ ارقىلى جاسالعان كونسپەكتى عانا. سوندىقتان دا، بىزدەر – جازۋشىلار ءومىردىڭ ماڭگىلىك ستۋدەنتتەرىمىز.

***

روكۋەلل كەنتتىڭ «ەتو يا، گوسپودي» اۆتوبيوگرافياسىن قاراپ شىققان سوڭ، ءدال وسىنداي ومىرباياندىق شىعارما جازعىم كەلدى. ال مەنىڭ ءومىرىم – ءوز زامانداستارىمنىڭ ىشىندەگى ەڭ قىزىقتىسى.

***

بۇگىن ەجەلگى جۇرت – شىعارماشىلىق ۇيىنە كەلدىم. باياعى بازارى تارقاماس قىزىعى دا، قىزى دا كوپ كۇندەر ادىرا قالعان. جىم-جىرت تىنىشتىق. كارىبايدى كوردىم. دۋلات پەن بەكسۇلتان دا وسىندا دەپ ەستىدىم، ءالى كورگەنىم جوق. مەن ەسىك الدىندا ايبىن بولىپ وتىراتىن عابەڭدى ساعىندىم. «اسسالاۋماعالەيكۋم!» دەپ امانداساتىن اقساقال تابا الماۋدان وكىنىشتى نە بار ەكەن! مەن سوڭعى ءتورت-بەس جىلدا ەش نارسە جازعانىم جوق. اقشادان قىسىلعان سوڭ «قاسىرەت» دەگەن تاريحي دراما جازىپ ەدىم، كوڭىلىم تولمادى. ءتىپتى قالامنان قول جازىپ، جاتىرقاپ قالعانىم سونشالىق، زاۋقىم سوقپايدى. بالكىم، بەرەرىمدى بەرىپ الىپ، ەندى ەكى بالام ءۇشىن ءومىر ءسۇرىپ جۇرگەن شىعارمىن.

تۇستەن كەيىن سەبەلەپ جاڭبىر جاۋىپ، تۇمان باستى. قىزىق، اتەش شاقىرىپ، قوي ماڭىرايدى. قوزىلاعان بولۋ كەرەك. قالادا وتىرىپ، اۋىلدى ساعىنعاندا – مۇنداي توسىن ءۇن ەستۋ جانىڭدى جارىلقايدى ەكەن.

1987, ءىV-ءVىىى

***

حح عاسىرداعى قازاق ادەبيەتىندە ءبىر-اق الىپ سۋرەتكەر بار. ول – اۋەزوۆ. ول – تەڭىز بولسا، ءبىز – كولشىك. ول – بايتەرەك بولسا، ءبىز – ماڭايىنداعى بالاپان. اسىلىندا، جالعىز اششى شىندىقتى مويىنداعانىمىز ابزال. مۇقاڭ ءبىزسىز... ءبىر ءوزى بولسا دا جالعىزسىراماس ەدى.

***

قازاق ادەبيەتى مەن ونەرىندە ءدال قازىر ەپتەپ توقىراۋ بار. ءۇردىس وسەتىن كۇن جاقىن. جاقىن بولعاندا 200 جىلدان سوڭ. ول شاقتا بىرەۋ بار، بىرەۋ جوق. مەن ءوزىم... جوق بولامىن-اۋ.

***

نەگە ەكەنى بەلگىسىز، كوركەم شىعارما وقۋعا بالا جاستان بەرى زاۋقىم جوق. الەمدەگى ماقتاۋلى ادەبيەتتىڭ ايدارىنان جەل ەسكەن شوق تۋىندىلارىن جۇتىنىپ-اق قولعا الامىن، امال قايسى، قىزىقتىرمايدى. ءبارى باياعىدان بەلگىلى دۇنيە سياقتى، تاڭقالدىرعان ەمەس. سودان سوڭ وزىنشە وي ايتقان تۇستارىن شولىپ، اتتاپ-بۇتتاپ، پاراقتاي باستايمىن. ال كەرىسىنشە، تانىمدىق ادەبيەتتەر تارتادى.

ءوزىم دە سولارشا جازا الاتىن سەنىم مەن سەزىم نەگە باسىم ەكەن مەندە؟

***

كورنەي چۋكوۆسكي: «پيساتەل ۆ روسسي دولجەن جيت دولگو». ال قازاق جازۋشىلارى ودان دا كوپ جاساۋى كەرەك.

***

قىزىق، قالادا ميلليونداعان حالقى بار قالادا تۇرعان كەزىڭدە تۋعان جەرىڭ، ءتىپتى ءوز ءۇيىڭ – ولەڭ توسەگىڭ، ۇيەلمەنىڭ، اتى-ءجون، اتا تەگىڭ بارىن ۇمىتاسىڭ. ونى قويشى، اسپاندا اي مەن كۇن بارىن سەزبەيسىڭ.

***

تاعى ءبىر قىزىعى، قالا ادامدارى ءبىر-بىرىمەن تىعىز تۇرعان سايىن ارالارى سۋىپ، بوتەنسي بەرمەك. مەنىڭشە، ءبارىمىزدى «شاھار» دەپ اتالار ۇلكەن (الىپ) ماشينا قورابىنا سالىپ الىپ، قاساپحاناعا (قاراڭعى كورگە) اكەتىپ بارا جاتقانداي قورقىنىشتى.

***

ءبىز بارلىعىمىز بىردەي كۇلەتىن، بىردەي سويلەيتىن، بىردەي ويلايتىن، ءبىر-ءبىرىمىزدىڭ ارتىقشىلىعىمىز بەن كەمشىلىگىمىزدى بايقامايتىن، ماڭگىرىپ جۇرە بەرەر «دەل-سال» دەپ اتالار ءدارى ءىشىپ الىپ، سەندەلىپ جۇرگەن سەكىلدىمىز.

***

كوكتوبەدەگى تەلەباعانا قولىندا شامى بار الماتىنىڭ كۇزەتشىسى سەكىلدى.

***

مەن كەيدە ءوزىمدى قوس اينەكتىڭ ەكى اراسىندا قالىپ قويعان شىبىنداي بەيشارا دا قاۋقارسىز سەزىنەم. كەيدە جاعالاۋعا جەتە الماي بۇزىلىپ، ياكورگە كوگەندەلىپ قالعان نۇق قايىعىنداي جانسىز دا دارمەنسىز سەزىنەم. ال كەيدە جەل تيگەن ورتتەي لاپىلداي شارپىپ جاناتىنىم، التايدىڭ اقيىعىنداي زەڭگىر اسپاندا قالىقتاپ قايسار قىلىق كورسەتەرىم بار. قايعىسى مەن قۋانىشى جالعاسا جارىسقان تاعدىرىما ريزامىن دا، ءتاۋبا، شۇكىر دەيمىن. بىراق... تىم-تىم قۇيرىق-جالسىز قالدىرعان جوقپىسىڭ، ءتاڭىرىم؟

مەنىڭ زامانداستارىمنىڭ ىشىندەگى بىلىمدارلىعى جوعارى، ادەبيەت اۋىلىنا اۋەزوۆتىك دايىندىقپەن كەلگەن ەكى جىگىتتى بولەكشە اتاعىم كەلەدى. ولار – ءابىش (كەكىلباەۆ) پەن مۇحتار (ماعاۋين).

***

بۇكىل ادامزات ساعان قاراپ تۇرعانداي، ءوز-ءوزىڭدى شەكسىز جاۋاپكەرشىلىكتە سەزىنگەندە عانا ويلاعان ماقساتىڭا جەتە الاسىڭ.

***

مەن ءار شىعارمامدى جازۋعا وتىرعان سايىن ەڭ العاشقى ءارى ەڭ اقىرعى شىعارماعا كىرىسكەندەي كوڭىلىم تولقىپ جۇرەكسىنەمىن.

عابيت ساپاربەكوۆتىڭ فەيسبۋك پاراقشاسىنان

Abai.kz