ءماجىلىس دەپۋتاتى ەرمۇرات باپي ەلدەگى كونستيتۋتسيالىق رەفورما بويىنشا پارلامەنت مىنبەرىنەن ءسوز سويلەپ، اتا زاڭعا ەنگىزىلىپ جاتقان وزگەرتۋلەر مەن تۇزەتۋلەر تۋرالى پىكىرىن ءبولىستى. ءبىز دەپۋتاتتىڭ ءماجىلىس مىنبەرىندەگى ءسوزىن Abai.kz اقپاراتتىق پورتالىنىڭ وقىرماندارىنا ۇسىنعاندى ءجون كوردىك. 

ەڭ الدىمەن، ەلدەگى كونستيتۋتسيالىق رەفورمانى تالقىلاۋ جونىندەگى مەنىڭ ۇسىنىسىمدى ءماجىلىستىڭ سپيكەرى رەتىندە كۇن تارتىبىنە ەنگىزگەن شەشىمىڭىز ءۇشىن ازاماتتىق العىس ايتامىن! راسىندا، وسىنداي وراسان وزگەرىسكە قاتىستى مەملەكەتتىك وكىلەتتى ورگاننىڭ تريبۋناسىنان ءسوز ايتپاي، رەسمي رەتتە ۇندەمەي قالۋىمىزعا بولمايتىن ەدى. بۇل ەرتەڭگى كۇنى سىزگە دە، بىزگە دە سىن بولارلىق ماسەلە دەپ بىلەم! 

قۇرمەتتى ارىپتەستەر!

ەلدەگى ساياسي وزگەرىستەر تۋراسىندا پلەنارلىق وتىرىسقا ماسەلە ەنگىزۋ جونىندە ۇسىنىس بىلدىرمەس بۇرىن، ءبىز – باقىتجان بازاربەك، ەركىن ءابىل، قازىبەك يسا، ەلنۇر بەيسەنبەۆ، تاعى باسقا ءبىر توپ دەپۋتات بار – ءبىرىنشى كەزەكتە قازاقستاندىق قوعام مەن سالاۋاتتى ازاماتتىق بەلسەندىلەرگە ءسوز ارناعىمىز كەلگەن.

«جاڭا قازاقستاندى» قالىپتاستىرۋ سۇرانىستارىنا سايكەس، ءبىزدىڭ قوعام ەلدە ساياسي وزگەرىستەر بولۋى كەرەك دەگەن تالاپتى تالماي ايتىپ كەلە جاتقانى ءمالىم. بىراق ءبىز ەلدە بۇرىنعى 30 جىل بويى قالىپتاسقان، سىرەسكەن ساياسي رەجيمنىڭ سەڭى 2022 جىلعى رەفەرەندۋمنىڭ بارىسىندا سوگىلە باستالعانىنا ءمان بەرمەي ءجۇرمىز. سونداعى العاشقى رەفورمانىڭ ناتيجەسىندە بىرتە-بىرتە قالىپتاسقان قۇندىلىقتاردى باعالاي الماي جۇرگەن «سوزىلمالى قارسىلىق دەرتىمىز» ءوزىمىز اڭساپ كەلگەن كونستيتۋتسيالىق وزگەرىستەردى وگەي كورگەنىمىز تىپتەن تۇسىنىكسىز جاعداي بوپ تۇر.

بۇگىنگى قوعامدا، اسىرەسە الەۋمەتتىك جەلىلەردە، سوڭعى التى اي كولەمىندە سۇلباسى جاسالعان كونستيتۋتسيالىق وزگەرىستەرگە قاتىستى باتىل، بىراق ءبىر جاقتان سىڭارجاق سىندار كوپ ايتىلدى. ارينە، ازاماتتىق ۇستانىممەن جانە مەملەكەتتىك مۇددە تۇرعىسىندا ايتىلاتىن سىندارلى سىنعا شەكتەۋ بولماۋى ءتيىس. بىراق سونداي سىن ايتۋدىڭ مۇمكىندىگى قوعامدىق قۇندىلىق ەكەنىن تاعى دا باعالاي ءبىلۋىمىز كەرەك. نازارباەۆتىڭ زامانىندا دەموكراتيالىق دەمى ىشىندە تۇنشىعىپ، سۋىرىلىپ شىعا الماي جۇرگەن قوعامنىڭ تىعىنى سول قۇندىلىقتاردىڭ ارقاسىندا اعىتىلعانىن مويىنداۋىمىز كەرەك!

ءيا، جاڭا كونستيتۋتسيانىڭ جوباسىنا قاتىستى ايتىلىپ جاتقان ءبىراز سىندارلى ءسوزدىڭ توركىنى تىلگە تىرەلىپ جاتىر. ۇلتتىق نامىسى سەلت ەتىپ ويانعان حالىقتىڭ تالابى تەرىس دەپ، ءۇزىلدى-كەسىلدى كەرەعار پىكىر ايتۋدىڭ ءجونى جوق. بۇل تاقىرىپتى جىلى جاۋىپ قويۋعا تاعى دا بولمايتىن ەدى.

بىراق قازاقتا «باسقا پالە – تىلدەن» دەگەن تاعى ءبىر ءتامسىل بار. داۋىلى دۇلەي قازىرگى قاتقىل حالىقارالىق قاتىناستاردىڭ قورشاۋى مەن ءتارتىبى كۇن سايىن قىرىق قۇبىلعان گەوساياسي الەمدە ءبىز بۇل «پالەنىڭ» قاتەرىنەن ساقتانا ءبىلۋىمىز كەرەك. ءبىز اپەرباقان، اۋمەسىر الدەكىمدەرگە بىلەك كۇشىن بەزەيتىندەي ەل ەمەسپىز.

بىزدە مەملەكەتىمىزدىڭ تاۋەلسىزدىگى مەن جاسامپاز بولاشاعى ءۇشىن سىرتتاعى سوقتىقپالى-سوقپاقتى جولدى ديپلوماتيانىڭ دەمەۋىمەن جانە سىرباز ساياساتپەن ءجۇرىپ وتۋدەن باسقا التەرناتيۆا جوق! جالپىحالىقتىق تالقىلاۋعا ۇسىنىلعان جاڭا كونستيتۋتسيا جوباسىنىڭ جالپى ساياسي سيپاتىن سالاۋاتتى سارالاي بىلگەن ادام ونىڭ مازمۇنى مەن ماقساتى مەملەكەتتىلىكتى، قاۋىپسىزدىگىمىز بەن تاۋەلسىزدىكتىڭ تۇراقتىلىعىن كۇيتتەيتىن استارلى يشارانى تۇسىنسە كەرەكتى.

ۇلەس سالماعى 70 پايىزدان اسقان حالىق ءوزىنىڭ ءتىلىن وزگەگە وكتەمدىكپەن ەمەس، سارى مايعا ىستىق قاسىق باتىرعانداي بايىپپەن تاڭا ءبىلۋ – ءدال بۇگىن الدەقايدا ۇتىمدى ايلا بولار ەدى. ءتىلدى تەكەتىرەس پەن ەرەگەستىڭ قارۋىنا اينالدىرۋ بىزگە ءابۇيىر اپەرمەيدى. ءوزىنىڭ ءتىلىن وكتەمدىكپەن تىقپالاعان يمانسىز يدەيالار پايدا بولعان زاماندا، ەسەرمەن ەگەسۋ – ەستىنىڭ ءىسى بولمايدى.

وسى ورايدا قىزىلوردا قۇرىلتايىندا پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ ايتقان ءبىر ءسوز ساناعا ورالا بەرەدى: «قازاقستاننىڭ پاتريوتى بولۋ – ازاماتتىق جاۋاپكەرشىلىكتى تەرەڭ ءتۇسىنۋ دەگەن ءسوز.

«ۇلت مۇددەسىن جەلەۋ ەتىپ، بوس ايقايعا باساتىن، ودان قالدى ازاماتتارىمىزدىڭ وتانىمىزعا دەگەن شىنايى سۇيىسپەنشىلىگىن ساياسي ۇپاي جيناۋعا پايدالانعىسى كەلەتىن تەرىس پيعىلدى ادامداردىڭ بىزگە قاجەتى جوق»، - دەگەن ەدى مەملەكەت باسشىسى.

بۇگىنگى الەۋمەتتىك جەلىلەردەگى دابىراعا قيقۋ قوسىپ، قوعامدى قاجەتسىز تولقۋعا شاقىرىپ جۇرگەن جەكەلەگەن جەلىكپە پسەۆدو-پاتريوتتاردىڭ قىلىعىنا ءىشىڭ اشيدى. ءبىر عانا «كتك» مۇناي قۇبىرىنداعى اپات ەلدى قانداي قارجىلىق قاۋىپكە تاپ قىلارىن باستان كەشىرە تۇرا، ءبىز الدەكىمگە سەس كورسەتىندەي قاي ارتىمىزعا سەنەمىز؟

«ساۋدا سوعىسى» /پرەزيدەنت ترامپتىڭ پوشلينا شوقپارىن ەسكە الىڭىز/ مەن الەم كارتاسىن بولىستەرگە سالا باستاعان قاتەرلەر قاۋلاعان زاماندا، قازاقستان مەن ونىڭ سىرتىنداعى رەالدى باعالاي، باعامداي الماعان ساياسي كورسوقىرلىق ءبىزدى ورىنى تولماس وكىنىشتەرگە تاپ قىلۋى مۇمكىن. الدەبىرەۋلەر تاعى دا فرونت اشامىز دەپ بىزگە سەس كورسەتىپ، سىرتقى دۇنيە تەڭسەلىپ تۇرعان كەزدە، ءبىز ءوز قولىمىزبەن ىشكى دۇنيەمىزدى دۇربەلەڭگە سالۋعا قاقىمىز جوق!

ءدال وسى ورايدا، بۇل جاڭا كونستيتۋتسيانىڭ جالپى سيپاتى، ءبىرىنشى كەزەكتە، سىرتقى قاتەرلەرگە قارسى تۇرۋ مەن ەلدىڭ قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋدى ماقسات تۇتادى دەپ، فەيسبۋك جەلىسىندە جاريالانعان ءبىر جازباما بايلانىستى قىزىلوردالىق قوعامدىق بەلسەندى اعاتايىم سادۋاقاس اڭساتپەن سوزگە كەلىسىپ قالدىم.

سەبەبى، ءدال وسى سىرتقى تاۋەكەلدەر ءتونىپ تۇرعان جاعدايدىڭ جاي-جاپسارىن جۇرتشىلىققا ايتام دەپ، ءوزىمنىڭ جەكە قوعامدىق-ساياسي يميدجىمە نۇقسان كەلىپ جاتسا دا، مەن ناقتى رەال سيتۋاتسيانى ءسوز قىلۋدان جالتارمايمىن. مەملەكەتتىك مۇددە مەن ەلىمىزدىڭ تاۋەلسىزدىگى الدىنداعى مەنىڭ جەكە باس ابىرويىم تۇك تە ەمەس! ەل ىشىندە بەدەلى بار سادۋاقاس اڭسات، ايتقوجا فازىل، رىسبەك سارسەنباي اعالارىم دا قوعامدى قوپاڭداتۋدان بۇرىن، توڭىرەگىندەگى جۇرتشىلىقتى سابىرعا شاقىرىپ، ءپىسىمىللاسى باستالعان وزگەرىستەردى اقساقالدىق ار-وجدانمەن قابىلداي السا دەگەن ىنىلىك تىلەگىم بار!

ايتپاقشى، كونستيتۋتسيا جوباسىنىڭ 48-بابىنا بايلانىستى دا قوعام اراسىندا الاڭداۋشىلىق بار. مۇندا رەسپۋبليكا پرەزيدەنتىنىڭ ار نامىسى مەن قادىر-قاسيەتىنە قورعاۋعا قاتىستى بەرىلەتىن كونستيتۋتسيالىق كەپىلدىكتەر ايتىلادى. ال بۇل باپتىڭ ءۇشىنشى تارماقشاسىندا: «وسى باپتىڭ ەرەجەلەرى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ەكس-پرەزيدەنتىنە دە قولدانىلادى» دەگەن تىركەسكە وراي «بۇرىنعى پرەزيدەنتتىڭ وتباسى مۇشەلەرى بيلىككە قايتىپ كەلۋى مۇمكىن» دەپ، كۇدىك كەلتىرۋشىلەر بار.

الەۋمەتتىك جەلى قولدانۋشىلار اراسىنداعى بۇل الاڭداۋشىلىق قازاقي دولبار-دابىراعا قيقۋ قوسۋدىڭ سىڭارى.  سەبەبى، ەكس-پرەزيدەنت تۇگىلى، بۇگىنگى «پرەزيدەنتتىڭ وتباسى  مۇشەلەرى مەن ونىڭ جاقىن تۋىستارىنا  مەملەكەتتىك قىزمەت اتقارۋعا بولمايدى» دەگەن تالاپ 2022 جىلعى 8 ماۋسىمداعى كونستيتۋتسيالىق زاڭمەن بەكىگەن.

ءسوز سوڭىندا ايتارىم – قازاقستاننىڭ تۇتاستىعىن، قاۋىپسىزدىگى مەن ەگەمەندىگىن قامتاماسىز ەتۋ – ەلىنىڭ ەرتەڭىن ويلاعان ءاربىر ازاماتتىڭ مىندەتى بولۋى كەرەك! «تاۋەلسىزدىك دەگەنىمىز – ەڭ الدىمەن، جالپىۇلتتىق بىرلىك پەن كەلىسىم.

ءبىز ەل بىرلىگىن ساقتاپ، ءوسىپ-وركەندەگەن، ابىروي-بەدەلى جوعارى ءارى قۋاتتى مەملەكەت قۇرۋدى باستى مىندەتىمىز دەپ ساناۋىمىز قاجەت. وسى ماقساتقا ستراتەگيالىق تۇرعىدان قاراپ، پاراساتتى، دانا حالىق ەكەنىمىزدى كورسەتۋىمىز كەرەك».

مۇنداعى «دانا حالىق ەكەنىمىزدى كورسەتۋىمىز كەرەك» دەگەن تىركەستى مەن «قازاقستاندىق قوعام بيلىكپەن سالاۋاتتى جانە ساليقالى مامىلە جۇرگىزۋ دەڭگەيىنە جەتكەنىن كورسەتۋى كەرەك» دەپ، پرەزيدەنتتىك ءسوزدىڭ ءوڭىن ءسال-ءپال اينالدىرىپ ايتقىم كەلەدى!

ەرمۇرات باپي، ءماجىلىس دەپۋتاتى

Abai.kz