«ادىلەتتى جانە پروگرەسسيۆتى قازاقستاننىڭ حالىقتىق كونستيتۋتسياسى ءۇشىن» جالپىۇلتتىق كواليتسياسىنىڭ مۇشەلەرى تۇركىستان وبلىسىنىڭ تۇرعىندارىمەن جاڭا كونستيتۋتسيانىڭ نەگىزگى ەرەكشەلىكتەرىن تالقىلادى. ءتۇرلى الاڭداردا وتكەن كەزدەسۋلەرگە زيالى قاۋىم مەن ەتنومادەني بىرلەستىكتەردىڭ وكىلدەرى، ەڭبەك ۇجىمدارى، كاسىپكەرلەر مەن جاستار قاتىستى. 

سۋرەتتى تۇسىرگەن: ءالي عالىم.

تۇركىستانداعى كونگرەسس-حولل عيماراتىندا ۇيىمداستىرىلعان كەزدەسۋگە مىڭنان استام ادام قاتىستى. اشىق ءارى مازمۇندى اڭگىمە بارىسىندا قاتىسۋشىلار ءوز پىكىرلەرىن ەركىن ءبولىسىپ، كوكەيلەرىندەگى ساۋالدارىن قويدى. جۇرتشىلىق اتا زاڭنىڭ ەل بولاشاعى ءۇشىن ماڭىزى، تاريحي داستۇرلەر ساباقتاستىعى، قوعامنىڭ توپتاسۋى مەن ەلدىڭ دامۋىنداعى رۋحاني قۇندىلىقتاردىڭ الاتىن ورنى تۋرالى ايتتى. 

ءماجىلىس توراعاسى ەرلان قوشانوۆ عاسىرلار بويى قازاق حالقىنىڭ مەملەكەتتىلىگى مەن مادەني كودى قالىپتاسقان قاستەرلى مەكەن – تۇركىستاندا كەزدەسۋدىڭ سيمۆولدىق ءمانى بار ەكەنىن ەرەكشە اتاپ ءوتتى. ول ءدال وسى جەردە جاڭا كونستيتۋتسيانى قابىلداۋ جونىندەگى تاريحي ميسسيانىڭ ماڭىزدىلىعى ەرەكشە سەزىلەتىنىنە توقتالدى.

سۋرەتتى تۇسىرگەن: ءالي عالىم.

– جاڭا كونستيتۋتسيا دەر كەزىندە، ءدال ۋاقىتىندا ازىرلەندى دەپ سانايمىن. قازىرگىدەي اۋمالى-توكپەلى زاماندا، قىرعي-قاباق قاتىناستار بەلەڭ الىپ تۇرعان كەزەڭدە بۇل – سىن-قاتەردىڭ بارىنە ۋاقتىلى بەرىلگەن جاۋاپ. مەملەكەت باسشىسىنىڭ ستراتەگيالىق قادامى. بۇل قادام ەل تاۋەلسىزدىگى مەن تۇتاستىعىن نىعايتۋعا، ىشكى تۇراقتىلىق پەن قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋگە باعىتتالعان. ولار ەشقاشان وزگەرمەيتىن ماڭگىلىك، مىزعىماس كونستيتۋتسيالىق قۇندىلىقتار رەتىندە قاراستىرىلىپ وتىر،– دەدى ە.قوشانوۆ. 

كواليتسيا مۇشەسى جاقسىبەك قۇلەكەەۆ جاڭا كونستيتۋتسيانى قابىلداۋدىڭ تاريحي ماڭىزدىلىعىنا نازار اۋداردى. ول اتا زاڭ جوباسى «قاسقا جول» مەن «ەسكى جولدىڭ» جانە «جەتى جارعىنىڭ» داستۇرلەرىن جالعاي وتىرىپ، قازاق مەملەكەتتىلىگىنىڭ مىڭجىلدىق تاريحي ساباقتاستىعىنا ارقا سۇيەيتىنىن ايتتى. جاقسىبەك قۇلەكەەۆ اتاپ وتكەندەي، كونستيتۋتسيانىڭ جاڭارۋى – ۋاقىت تالابى، ول ەلدىڭ بولاشاق تۇراقتى دامۋىنىڭ كەپىلى بولۋعا ءتيىس.

سۋرەتتى تۇسىرگەن: ءالي عالىم.

عىلىم جانە جوعارى ءبىلىم ءمينيسترى ساياسات نۇربەك الەمنىڭ كوپتەگەن ەلىندە دەموگرافيالىق پروبلەمالار، قۇندىلىقتار داعدارىسى تۋىنداپ وتىرعانىنا توقتالدى. ول بۇگىنگى تاڭدا جاستار تاربيەسىندە تسيفرلى پلاتفورمالاردىڭ ىقپالى ارتىپ كەلە جاتقاندىقتان، اتا زاڭىمىزدا  ادام كاپيتالىن قالىپتاستىرۋعا، عىلىم مەن يننوۆاتسيانى دامىتۋعا جانە وتباسى قولداۋ كورسەتۋگە ەرەكشە ورىن بەرىلگەنىنە ءمان بەردى.

ءماجىلىس دەپۋتاتى قايرات بالابيەۆ 2023 جىلى تۇركىستان قالاسىندا وتكەن ۇلتتىق قۇرىلتاي وتىرىسىنىڭ «ادىلەتتى قازاقستان – ادال ازامات» تاقىرىبىنا ارنالعانىنا توقتالدى. وسى ادال ەڭبەك، ادامگەرشىلىك قۇندىلىقتارى جانە پاتريوتيزم قاعيدالارى بۇگىنگى جاڭا كونستيتۋتسيا جوباسىنا ەنىپ وتىر.

«دارا ۇرپاق» قوعامدىق قورىنىڭ ديرەكتورى رۋحابزا قالداربەك كونستيتۋتسيا جوباسىنداعى اتا-انانىڭ جاۋاپكەرشىلىگى تۋرالى نورماعا نازار اۋداردى. ول كەيدە بالالاردىڭ جاۋاپسىزدىعىنىڭ ارتىندا جاۋاپسىز اتا-انالار تۇراتىنىنا توقتالدى. كونستيتۋتسيا ارقىلى بالاعا قامقورلىق جاساۋ مەن تاربيە بەرۋدى اتا-انانىڭ مىندەتى رەتىندە بەكىتۋ – بالالاردى قورعاۋدىڭ ماڭىزدى كەپىلى بولىپ، كوپتەگەن الەۋمەتتىك پروبلەمانىڭ الدىن الۋعا كومەكتەسەتىنىن ايتتى.

ياساۋي اتىنداعى حالىقارالىق قازاق-تۇرىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ زاڭ فاكۋلتەتىنىڭ دەكانى ءاليا قاسىمبەك جاڭا كونستيتۋتسيا جوباسىنىڭ ادام مەن ازاماتتى قورعاۋعا ارنالعان قۇقىقتىق كەپىلدىكتەردى كۇشەيتەتىنىن اتاپ ءوتتى. ول زاڭنىڭ كەرى كۇشىن قولدانۋعا بولمايتىنى تۋرالى نورماعا، مەملەكەتتىڭ ازامات ءۇشىن جاۋاپتى بولىپ، وعان كەلتىرىلگەن زياندى وتەۋگە مىندەتتى ەكەنى جايلى باپتارعا ەرەكشە ءمان بەردى. بۇل شارالار قوعامنىڭ مەملەكەتتىك ينستيتۋتتارعا دەگەن  سەنىمىن نىعايتادى دەگەن پىكىر ءبىلدىردى.

سۋرەتتى تۇسىرگەن: ءالي عالىم.

كاسىپكەر ەربول كوكەنوۆ جاڭا كونستيتۋتسيا جوباسىمەن مۇقيات تانىسىپ، مۇگەدەكتىگى بار ادامداردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋعا باعىتتالعان نورمالاردى ەرەكشە قولداعانىن ايتتى. ول تۇركىستان قالاسىندا اشىلعان ينكليۋزيۆتىك تەاتردى، وندا مۇگەدەكتىگى بار بالالار ۇلكەن ساحنادا ونەر كورسەتە العانىن مىسالعا كەلتىردى. سونىمەن قاتار اتا زاڭدا بەكىتىلگەن تەڭ مۇمكىندىكتەر كەپىلدىكتەرى ناعىز ءادىل ءارى ادامگەرشىلىككە نەگىزدەلگەن قوعام قۇرۋعا ىقپال ەتەتىنىنە سەنىم ءبىلدىردى.

ودان ءارى كواليتسيا مۇشەلەرى ەتنومادەني بىرلەستىكتەردىڭ وكىلدەرىمەن دوڭگەلەك ۇستەلگە قاتىستى. تۇركىستان وبلىسى ەلىمىزدەگى ەڭ كوپۇلتتى وڭىرلەردىڭ ءبىرى، مۇندا 50 ەتنوس وكىلدەرى تۇرادى. سوندىقتان جەرگىلىكتى تۇرعىندار تىنىشتىق پەن تاتۋلىقتى ەرەكشە باعالايدى. كواليتسيا مۇشەلەرى جاڭا كونستيتۋتسيادا ءبىرتۇتاس قازاقستان  حالقى ۇعىمى قامتىلعانىن، ول ەتنيكالىق تەگىنە قاراماي، بارلىق ازاماتتاردىڭ قۇقىعىن قورعاۋعا باعىتتالعانىن اتاپ ءوتتى. بۇل ەلىمىزدە ەتنوسارالىق كەلىسىمدى نىعايتۋعا باعىتتالعان ۇلكەن قادام. قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى مارات ءازىلحانوۆ اسسامبلەيانىڭ ءرولىن ترانسفورماتسيالاپ، حالىق كەڭەسىن قۇرۋ – ازاماتتاردىڭ مەملەكەتتىك ىستەرگە ارالاسۋىن كەڭەيتەتىن، قوعامدىق كەلىسىمدى نىعايتۋعا ۇلەس قوساتىن ماڭىزدى جۇيەلى شەشىم ەكەنىن اتاپ ءوتتى.

سونداي-اق كواليتسيا مۇشەلەرى لوكوموتيۆ دەپوسىنىڭ تەمىرجولشىلارىمەن كەزدەستى. اڭگىمە تۇراقتى جۇمىس، قاۋىپسىزدىك جانە ەڭبەك ادامىنا دەگەن قۇرمەتتىڭ ءمان-ماڭىزىنا ارنالدى. وسىنداي ماماندار كۇن سايىن ەكونوميكانىڭ نەگىزگى سالالارىنىڭ تولاسسىز جۇمىس ىستەۋىن قامتاماسىز ەتەدى. ال جاڭا كونستيتۋتسيا مەملەكەتتىك ساياساتتىڭ الەۋمەتتىك باعدارىن كۇشەيتىپ، ازاماتتاردىڭ ەڭبەك قۇقىقتارىن قورعاۋعا قاتىستى نەگىزگى كەپىلدىكتەردى بەكىتەدى.

سۋرەتتى تۇسىرگەن: ءالي عالىم.

سودان كەيىن دەلەگاتسيا مۇشەلەرى «شاعا» يندۋستريالىق پاركىنىڭ جۇمىسىمەن تانىستى. كاسىپورىندار الاڭىندا جۇمىسشىلارمەن جانە ماماندارمەن كەزدەسۋ ءوتىپ، ونەركاسىپتىڭ دامۋى، كاسىپكەرلىك جانە جاڭا جۇمىس ورىندارىن قۇرۋ ماسەلەلەرى تالقىلاندى. اتا زاڭعا ءوندىرىس پەن ەكونوميكالىق ءوسىم ءۇشىن قولايلى، ايقىن ءارى تۇراقتى نورمالار ەنگىزىلگەنى ايتىلدى.

وسى كۇنى كواليتسيا مۇشەلەرى شاعا اۋىلىنىڭ حالقىمەن دە جۇزدەستى. اڭگىمە بارىسىندا تۇرعىندار الداعى رەفەرەندۋم تۋرالى پىكىرلەرىمەن ءبولىسىپ، اۋىلدى دامىتۋ، جۇمىسپەن قامتۋ جانە الەۋمەتتىك قولداۋ ماسەلەلەرىن كوتەردى. ولار جاڭا اتا زاڭ بالالارىنىڭ جانە ايماقتىڭ بولاشاعى ءۇشىن سەنىمدى تىرەك بولاتىنىنا سەنىم ءبىلدىردى.

كەزدەسۋلەردە تۇركىستان وبلىسىنىڭ تۇرعىندارى جاڭا كونستيتۋتسيا زامان تالاپتارىنا ساي ازىرلەنگەنىن، ول قوعامنىڭ ادىلدىككە، تارتىپكە جانە تۇراقتىلىققا ۇمتىلىسىن كورسەتەتىنىن اتاپ ءوتتى. ءاربىر قاتىسۋشى 15 ناۋرىزدا رەفەرەندۋمعا قاتىسىپ، جاڭا اتا زاڭدى قولداۋعا نيەتتى ەكەنىن ءبىلدىردى.

ەسكە سالا كەتەيىك، «ادىلەتتى جانە پروگرەسسيۆتى قازاقستاننىڭ حالىقتىق كونستيتۋتسياسى ءۇشىن» جالپىۇلتتىق كواليتسياسى 12 اقپاندا قۇرىلدى. ونىڭ قۇرامىنا 5 ساياسي پارتيا مەن شامامەن 300-گە تارتا قوعامدىق ۇيىم كىردى. ولار شامامەن 5 ميلليون قازاقستاندىقتى بىرىكتىرەدى.

جالپىۇلتتىق كواليتسياسىنىڭ ءباسپاسوز قىزمەتى 

دايىنداعان: «AMANAT MEDIA GROUP» جشس

تاپسىرىس بەرۋشى: م.ج. وسپانوۆ 

«AMANAT» پارتياسى» قب قاراجاتىنان تولەندى 

Abai.kz