شەتەلدەردە سوعىسقا قاتىناسقاندارعا جازا جەڭىلدەي مە؟!
بۇگىن ءماجىلىستىڭ جالپى وتىرىسىندا دەپۋتات جارقىنبەك امانتايۇلى شەتەلدىك قارۋلى قاقتىعىستارعا قاتىسقان قازاقستان ازاماتتارىنا قاتىستى قىلمىستىق ساياساتتى ىزگىلەندىرۋ ماسەلەسىن قاراستىرۋدى ۇسىندى.
بۇل تۇرعىدا تەرروريستىك ۇيىمدار قۇرامىندا بولماعان جانە اسكەري قىلمىس جاساماعان ادامداردى قامتۋ كەرەك ەكەنى ايتىلدى.
- قازىرگى كەزەڭدە حالىقارالىق قاتىناستار جۇيەسىندە گەوساياسي جانە گەوەكونوميكالىق شيەلەنىستەر كۇشەيە ءتۇستى. مەملەكەتتەر اراسىنداعى سانكتسيالىق شەكتەۋدىڭ ۇلعايۋى، اسكەري-ساياسي تەكەتىرەستىڭ جيىلەۋى الەمدىك قاۋىپسىزدىك ارحيتەكتۋراسىنا ايتارلىقتاي اسەر ەتىپ وتىر. وسىنداي كۇردەلى جاعدايدا ءتۇرلى تاراپتار قارۋلى قاقتىعىستارعا ادامدار تارتۋ ءۇشىن جالداۋ، الداۋ، ۇگىتتەۋ ءتاسىلىن بەلسەندى قولدانۋدا. وكىنىشكە قاراي، مۇنداي ىقپالعا تۇسكەن وتانداستارىمىزدىڭ سانى ارتىپ كەلەدى. قازاقستان رەسپۋبليكاسى قىلمىستىق كودەكسىنىڭ 172-بابى بويىنشا (شەتەلدىك قارۋلى قاقتىعىستارعا قاتىسۋ) تىركەلگەن قىلمىستىق ىستەردىڭ سانى جىل سايىن ءوسىپ كەلەدى. اتاپ ايتقاندا، 2023 جىلى – 23 ءىس، 2024 جىلى – 36 ءىس، 2025 جىلى – 141 ءىس تىركەلدى. وسى 2025 جىلى تىركەلگەن ىستەر بويىنشا 26 ادام سوتتالعان، - دەدى ج. امانتايۇلى باس پروكۋرور مەن ىشكى ىستەر ءمينيسترىنىڭ اتىنا جولداعان ساۋالىندا.
ونىڭ پايىمىنشا، بۇل كورسەتكىش الەمدەگى اسكەري قاقتىعىستىڭ ۋشىعۋى سالدارىنان ازاماتتاردى تارتۋ ارەكەتىنىڭ دە ەسەلەپ ارتقانىن اڭعارتادى.
- حالىقارالىق تاجىريبەگە نازار اۋدارساق، بىرقاتار مەملەكەت ءوز ازاماتتارىنىڭ شەتەلدىڭ رەسمي قارۋلى كۇشتەرى قۇرامىندا ۇرىس قيمىلىنا قاتىسۋىن اۆتوماتتى تۇردە قىلمىس رەتىندە قاراستىرمايدى. قاتاڭ جاۋاپكەرشىلىك، نەگىزىنەن، تەرروريستىك ۇيىمدار قاتارىنا قوسىلعاندارعا، اسكەري قىلمىس جاساعاندارعا نەمەسە ءوز مەملەكەتىنىڭ ۇلتتىق مۇددەسىنە قارسى ارەكەت ەتكەندەرگە قولدانىلادى. ارينە، قارۋلى قاقتىعىس ايماعىنا ەشكىم اجال ىزدەپ، سەبەپسىز بارمايدى. ءبىرى – الەۋمەتتىك قيىندىقتىڭ سالدارىنان، ءبىرى – اداسۋ نەمەسە الدانۋ ارقىلى، ەندى ءبىرى ماجبۇرلەۋ جاعدايىندا بارۋى مۇمكىن. وسىنداي جاعدايعا تاپ بولعانداردىڭ دەنى تابىستى جۇمىس تابامىز دەگەن ءۇمىتتىڭ جەتەگىندە ءجۇرىپ ۇرىنىپ قالعانىن ايتادى. قۇرىققا ىلىنگەنىن تۇسىنگەن شاقتا، شەگىنەرگە جەر جوق، شاراسىز جات ەلدىڭ قاندى مايدانىنىڭ قاتىسۋشىسىنا اينالادى. ارتتا اڭىراپ، اتا-انا، ەڭىرەپ وتباسى مەن جاقىندارى قالادى. الايدا ءوز ىسىنە وكىنىپ، ەلگە ورالۋعا نيەت بىلدىرگەن ازاماتتار ءۇشىن قازىرگى زاڭناماداعى قاتاڭ سانكتسيا ەلەۋلى توسقاۋىل بولىپ وتىر. تاۋبەسىنە كەلىپ، وتانعا ورالعان ازاماتتىڭ ۇزاق مەرزىمگە باس بوستاندىعىنان ايىرىلۋى ونىڭ تولىققاندى قايتا الەۋمەتتەنۋىنە كەرى اسەر ەتۋى مۇمكىن، - دەدى دەپۋتات.
ونىڭ پىكىرىنشە، وسى رەتتە حالىقارالىق تاجىريبەنى جانە ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك مۇددەلەرىن ەسكەرە وتىرىپ، تەرروريستىك ۇيىمدار قۇرامىندا بولماعان جانە اسكەري قىلمىس جاساماعان ازاماتتارعا قاتىستى قىلمىستىق ساياساتتى ىزگىلەندىرۋ ماسەلەسىن قاراستىرۋ ورىندى بولار ەدى.
وسىعان بايلانىستى دەپۋتات مىناداي ۇسىنىستاردى جولدادى:
- الەم ەلدەرىنىڭ قۇقىقتىق تاجىريبەسىن جان-جاقتى زەردەلەپ، قازاقستان رەسپۋبليكاسى قىلمىستىق كودەكسىنىڭ
170-172 باپتارىن جەتىلدىرۋ جانە سارالاۋ بولىگىن ناقتىلاۋ بويىنشا زاڭنامالىق وزگەرىستەر پاكەتىن ازىرلەپ، پارلامەنت قاراۋىنا ەنگىزۋدى;
- تەرروريستىك ۇيىمدار قۇرامىندا بولماعان، اسكەري قىلمىس جاساماعان جانە ءوز ەركىمەن ەلىمىزگە ورالعان ازاماتتارعا قاتىستى قۇقىقتىق باعالاۋدىڭ سارالانعان تەتىگىن ەنگىزۋدى قاراستىرۋ قاجەت. اتاپ ايتقاندا، ولاردىڭ قوعامعا قاۋىپتىلىك دەڭگەيىن ەسكەرە وتىرىپ، شارتتى جازا، باس بوستاندىعىن شەكتەۋ، پروباتسيالىق باقىلاۋ نەمەسە وزگە دە بالامالى جازانى قولدانۋ مۇمكىندىگىن زاڭنامالىق تۇرعىدان بەكىتۋدى;
- شەتەلدىك قارۋلى قاقتىعىستارعا قاتىسىپ، ەلگە ورالعان ازاماتتاردى قۇقىقتىق، پسيحولوگيالىق جانە الەۋمەتتىك وڭالتۋعا باعىتتالعان كەشەندى مەملەكەتتىك باعدارلاما ازىرلەۋدى ۇسىندى.
Abai.kz
