جاڭا كونستيتۋتسيا - ەل بولاشاعىنا باعىتتالعان ستراتەگيالىق قۇجات. ول تەك قۇقىقتىق نورمالاردىڭ جيىنتىعى عانا ەمەس، مەملەكەت دامۋىنىڭ، قوعام جاڭعىرۋىنىڭ، ەڭ باستىسى ادامي كاپيتالدى نىعايتۋدىڭ بەرىك ىرگەتاسى.

بۇگىنگى جاھاندىق وزگەرىستەر داۋىرىندە ۇلتتىق مۇددەنى قورعاۋ، ازاماتتاردىڭ قۇقىعىن ساقتاۋ جانە ۇرپاقتىڭ مەملەكەت پەن بولاشاق الدىنداعى جاۋاپكەرشىلىگىن ارتتىرۋ - ۋاقىت تالابى. وسى تۇرعىدا ق.جۇبانوۆ اتىنداعى اقتوبە وڭىرلىك ۋنيۆەرسيتەتى قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى جانە الەۋمەتتىك-ساياسي پاندەر كافەدراسىنىڭ مەڭگەرۋشىسى، فيلوسوفيا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى ۇمبەتقان سارسەمبين جاڭا كونستيتۋتسيا مازمۇنىنىڭ وزەگىندە ادام كاپيتالى تۇرعانىن ايتادى. ساراپشىنىڭ پىكىرىنشە، قازىرگى كەزەڭدە ەلدىڭ ينتەللەكتۋالدىق الەۋەتىن ارتتىرۋ  ستراتەگيالىق باسىمدىقتاردىڭ ءبىرى.

«جاڭا كونستيتۋتسيانىڭ مازمۇنى ادامي كاپيتالدى نىعايتۋعا باعىتتالعان. بۇل قازىرگى الەمنىڭ جاعدايىندا اسا قاجەت. ۇلتتىق مۇددەنى قورعاۋ، ادام قۇقىعىن ساقتاۋ، ۇرپاقتىڭ مەملەكەت پەن بولاشاق الدىنداعى جاۋاپكەرشىلىگىن ارتتىرۋ - وسى قۇجاتتىڭ باستى مىندەتتەرىنىڭ ءبىرى»، - دەيدى ۇمبەتقان سارسەمبين.

ونىڭ ايتۋىنشا، قوعامدا ۇلتتىق ينتەلليگەنتسيانى قالىپتاستىرۋ ماڭىزدى ماسەلە. قاي سالادا بولماسىن تالانتتى، ءبىلىمدى، مادەنيەتى جوعارى ازاماتتار مەملەكەت تاراپىنان قولداۋ تابۋى ءتيىس. اسىرەسە عىلىم سالاسىندا قىزمەت ەتەتىن ماماندار اتاق ءۇشىن ەمەس، ەل يگىلىگى ءۇشىن ەڭبەك ەتۋى قاجەت.

«عىلىمدا ادامدار قۇر اتاق ءۇشىن ەمەس، ەلگە پايدام ءتيسىن دەگەن ۇعىممەن قىزمەت ەتۋى قاجەت. مەملەكەت تاراپىنان عالىمدارعا قولداۋ كوپ. مۇنىڭ ءبارى بولاشاق ءۇشىن جاسالىپ وتىرعان قادامدار. عالىمدار دا وسى جاۋاپكەرشىلىكتى تەرەڭ سەزىنۋى ءتيىس»، - دەيدى ول.

شىنىندا دا، الەمدىك تاجىريبەدە ادامي كاپيتالدى دامىتۋ - تۇراقتى دامۋدىڭ نەگىزگى فاكتورى سانالادى. كوپتەگەن مەملەكەتتەر ءبىلىم مەن عىلىمعا ينۆەستيتسيا سالۋ ارقىلى ەكونوميكالىق ءارى الەۋمەتتىك سەرپىلىسكە قول جەتكىزدى. تاريحقا كوز جۇگىرتسەك، قازاق حالقى دا ۇلتتىق ينتەلليگەنتسيا قالىپتاستىرۋدا مول تاجىريبە جيناقتاعان.

ماسەلەن، حح عاسىر باسىنداعى الاش قوزعالىسى وكىلدەرى ەل تاۋەلسىزدىگىنەن ايىرىلعان كەزەڭنىڭ وزىندە ۇلتتىق مۇددە جولىندا ايانباي ەڭبەك ەتتى. ولار ءبىلىم مەن پاراساتتى قوعامدى العا سۇيرەيتىن كۇش رەتىندە تانىدى. قيىندىققا قاراماستان حالىقتىڭ بىرلىگى مەن رۋحاني تۇتاستىعىن ساقتاۋعا ۇمتىلدى.

ۇمبەتقان سارسەمبيننىڭ پايىمىنشا، بۇگىنگى تاۋەلسىزدىك جاعدايىندا مۇمكىندىك تە، مەملەكەتتىك قولداۋ دا بار. ەندىگى ماسەلە ءار ازاماتتىڭ ءوز ىسىنە جاۋاپكەرشىلىكپەن قاراۋى.

«قازىر تاۋەلسىزدىك تۇسىندا ءومىر ءسۇرىپ جاتقان ەلگە، ۇرپاققا مۇمكىندىك مول. مەملەكەت تاراپىنان قولداۋ بار. تەك ءار ادام ءوز ىسىنە جاۋاپتى، بارىنشا ءادىل بولۋى كەرەك. حالىق پەن بيلىك اراسىندا رۋحاني بايلانىستى ورناتاتىن -ينتەلليگەنتسيا»، - دەيدى عالىم.

ساراپشى جاڭا اتا زاڭدى تاريحي شەشىم دەپ باعالايدى. ونىڭ ايتۋىنشا، قۇجاتتا قازىرگى الەمدەگى احۋال، قوعام ىشىندەگى وزەكتى ماسەلەلەر ەسكەرىلگەن. بۇل - مەملەكەت بولاشاعىن ايقىندايتىن ماڭىزدى قادام.

قوعامعا بۇگىندە سەنىم مەن جاۋاپكەرشىلىك قاجەت. ادامي كاپيتالدى نىعايتۋ ءىسى دە مەملەكەت پەن حالىقتىڭ بىرلىگىنە تىكەلەي بايلانىستى. ءار سالادا ءوز مىندەتى ادال ءارى ساپالى اتقارىلعان جاعدايدا عانا كونستيتۋتسيادا كوزدەلگەن جاڭعىرۋ يدەيالارى تولىق جۇزەگە اسپاق. ۇمبەتقان سارسەمبيننىڭ پىكىرىنشە، جاڭا كونستيتۋتسيا بولاشاققا باعىتتالعان ستراتەگيالىق باعدار. ەگەر ونىڭ مازمۇنى تولىققاندى ىسكە اسسا، ەل دامۋىنا بەرەرى مول بولماق.

Abai.kz