بۇگىنگى تاڭدا ەلىمىزدىڭ اقپاراتتىق كەڭىستىگى مەن الەۋمەتتىك جەلىلەرىندە تاكسي قىزمەتىنە، اسىرەسە «ياندەكس.تاكسي» مونوپولياسىنا جانە وعان بالاما رەتىندە ۇسىنىلعان «Qajet Taxi» جوباسىنا قاتىستى پىكىرتالاستار تولاستاماي تۇر.

بۇل تەك ەكونوميكالىق باسەكەلەستىك نەمەسە تۇرمىستىق قىزمەت كورسەتۋ ماسەلەسى ەمەس. بۇل — قازاق قوعامىنداعى دەكولونيزاتسيا (وتارسىزدانۋ) پروتسەسىنىڭ، تىلدىك قۇقىقتار مەن ۇلتتىق نامىستىڭ جانە ساياسي سانانىڭ ءوسۋى نەمەسە تەجەلۋىنىڭ ايقىن لاكمۋس قاعازى سىندى نىشان تانىتادى.

وتاندىق باق پەن ساراپشىلاردىڭ بايلامىنشا، وسى ءبىر سەرۆيستىك داۋ ارقىلى قازاق سوتسيۋمىنداعى بوداندىق پسيحولوگيا مەن ۇلتتىق دەربەستىككە ۇمتىلىس اراسىنداعى تەرەڭ يدەولوگيالىق جارىلىس كورىنىس تاپتى.

تىلدىك كەمسىتۋشىلىك جانە «ياندەكس» مونوپولياسى: بوداندىق سيندرومى

رەسەيلىك مونوپوليست «ياندەكس.تاكسي» سەرۆيسىنىڭ قازاقستان نارىعىن جاۋلاپ الۋى تەك ەكونوميكالىق ەمەس، يدەولوگيالىق تاۋەلدىلىكتى دە قالىپتاستىردى. باق بەتتەرىندە ءجيى جازىلىپ جۇرگەندەي، جولاۋشىلار مەن جۇرگىزۋشىلەر اراسىنداعى قازاق تىلىنە قاتىستى جانجالدار جۇيەلى سيپات الدى:

قازاقشا سويلەسكەنى ءۇشىن تاپسىرىستان باس تارتۋ، جۇرگىزۋشىلەردىڭ جولاۋشىعا نەمەسە كەرىسىنشە جولاۋشىنىڭ جۇرگىزۋشىگە «رۋسسكي يازىك ۋچيلي؟» دەگەن كەۋدەمسوق تالاپ قويۋى — قوعامداعى لينگۆيستيكالىق كەلەڭسىزدىكتى شىڭعا شىعاردى.

ەلىمىزدىڭ «تۇتىنۋشىلاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ تۋرالى» جانە «ءتىل تۋرالى» زاڭدارىنا سايكەس قىزمەت مەملەكەتتىك تىلدە تولىققاندى كورسەتىلۋى ءتيىس. ال الگوريتمى مەن قولداۋ قىزمەتى سىرتتان باسقارىلاتىن الىپ كومپانيا بۇل تالاپتاردى ءجيى اينالىپ وتەدى.

وتاندىق ساراپشىلاردىڭ پىكىرىنشە، حالىقتىڭ باسىم بولىگىنىڭ مۇنداي ساپاسىز ءارى تىلدىك كەمسىتۋشىلىگى بار قىزمەتتى «امالسىز كونۋ» ارقىلى تۇتىنۋى — كەڭەستىك-كولونيالدىق پسيحولوگيانىڭ («بوداندىق سانانىڭ») ءالى دە تولىق جويىلماعانىن كورسەتەدى.

 «QAJET TAXI»: ۇلتتىق قارسىلىق جانە وتاندىق بالاما

وسى تەڭسىزدىككە جاۋاپ رەتىندە الەۋمەتتىك جەلىدە «ياندەكسكە بويكوت!» ۇرانى كوتەرىلىپ، قازاقشا سويلەيتىن، وتاندىق پلاتفورمالاردى («Qajet Taxi»-ءدى)  قولداۋ باستامالارى پايدا بولدى. بۇل ۇدەرىس مىناداي زاڭدىلىقتاردى اشتى:

ۇلتتىق بۋرجۋازيا مەن تسيفرلىق سۋۆەرەنيتەت: قازاق ءتىلدى ورتانىڭ ءوز تسيفرلىق ءونىمىن جاساۋعا، ۇلتتىق كاپيتالىن قورعاۋعا ۇمتىلۋى — ساياسي سانانىڭ كەلەسى دەڭگەيگە كوتەرىلگەنىن اڭعارتادى.

ەكونوميكالىق پاتريوتيزم: قارجىنىڭ سىرتقا (رەسەيگە) كەلۋىن توقتاتىپ، جەرگىلىكتى درايۆەرلەر مەن وتاندىق IT-ازىرلەۋشىلەردى قولداۋ يدەياسى ترەندكە اينالدى.

الايدا، وتاندىق ستارتاپتاردىڭ ينفراقۇرىلىمدىق نەمەسە سەرۆيستىك السىزدىگى (سەرۆەرلەردىڭ كەپتەلىسى، گەولوكاتسيانىڭ دالسىزدىگى، كولىك سانىنىڭ ازدىعى) بايقالعاندا، قوعام ەكىگە جارىلدى. مۇندا ساياسي سانانىڭ ناقتى احۋالى انىق كورىندى.

قازاقتىڭ ساياسي سانا احۋالى: مۇمكىندىكتەر مەن قايشىلىقتار

بۇل شۋ قازاق قوعامىنىڭ بۇگىنگى ساياسي-الەۋمەتتىك كەلبەتىندەگى ءۇش باستى تەندەنتسيانى ايقىنداپ بەردى:

1. قازاق ءتىلىن قورعاۋ، وتاندىق ءونىمدى تالاپ ەتۋ.

2. ساپا مەن ارزان باعانى يدەيادان جوعارى قويۋ.

3. «قازاقشا بولسا بولدى» vs «سونداي-اق ساپالى بولۋى ءتيىس».

قازاق قوعامىنىڭ ساياسي سانا احۋالىن تانىتقان ايشىقتى وقيعاعا قورىتىندى تالداۋ جاسايتىن بولساق:

قازاق قوعامى بۇرىنعىداي ءۇنسىز كونە بەرەتىن ەنجار سەكتور ەمەس. مەملەكەتتىك ءتىلدىڭ مارتەبەسىن تۇرمىستىق-ماركەتپلەيستىك دەڭگەيدە تالاپ ەتە الاتىن ازاماتتىق بەلسەندىلىك قالىپتاستى.

حالىقتىڭ بەلگىلى ءبىر بولىگى «ۇلتتىق نامىس» يدەياسىن قولداعانىمەن، كۇندەلىكتى ومىردە ىڭعايلىلىق پەن ساپانى («ياندەكستىڭ» جىلدامدىعىن) تاڭداۋعا ءماجبۇر. بۇل — ساياسي سانانىڭ ءالى دە ەكونوميكالىق مۇمكىندىكتەر مەن تۇتىنۋشىلىق مادەنيەتكە تاۋەلدى ەكەنىن كورسەتەدى.

ۇلتتىق بيزنەس تەك وتانشىلدىق سەزىمگە سۇيەنىپ قانا قويماي، باسەكەگە قابىلەتتى ساپا ۇسىنۋى ءتيىس دەگەن تالاپتىڭ قويىلۋى — ساياسي سانانىڭ ەرەسەك، پراگماتيكالىق سيپات الا باستاعانىنىڭ دالەلى.

ءتۇيىن: «ياندەكس-تاكسي» مەن «Qajet Taxi» توڭىرەگىندەگى شۋ — جاي عانا قوسىمشالار اراسىنداعى باسەكە ەمەس. بۇل — تاۋەلسىزدىكتىڭ 30 جىلدان استام ۋاقىتىندا قالىپتاسقان جاڭا قازاق يدەولوگياسى مەن ەسكى كولونيالدى جۇيەنىڭ قاقتىعىسى بولىپ تابىلادى.

ساياسي سانا تەكسەرىستەن ءوتتى: قازاق قوعامى وتارسىزدانۋعا، ءوز ءتىلى مەن سەرۆيسىن قورعاۋعا دايىن. ەندىگى باستى مىندەت — بۇل يدەولوگيالىق ويانۋدى ساپالى وتاندىق ونىممەن، مىقتى ەكونوميكالىق بازامەن جانە زاڭدىق نورمالارمەن بەكىتۋ. سوندا گانا «بوداندىق سانا» تولىقتاي تاريح قويناۋىنا كەتەدى.

Abai.kz