فەنتەزي حيكايات

«عىلىم تاپپاي ماقتانبا».

                                                                                                                      اباي

– بالالار، كەندەبايدىڭ بويىنان قانداي ادامگەرشىلىك قاسيەتتەر بايقادىڭدار؟-دەدى ايگۇل ۇستاز داۋسىن سوزا سويلەپ. ونىڭ بۇل مانەرى مەنىڭ ۇيقىمدى كەلتىرىپ جىبەردى.

– سەندەر نەبارى 5-سىنىپتا وقيسىڭدار. سەندەرگە تۇسىنىكتى بولسىن دەپ، وسىلاي باياۋلاتا، اندەتە سويلەيمىن. مۇعاليما جان-جاعىنا قاراپ، بىزدەن جاۋاپ كۇتتى مە، قولداۋ كۇتتى مە، قادالا كوز تاستادى. كىشكەنتاي سىنىپ بولساق نەسى بار، ءسوز ۇقپايتىن كەڭكەلەس ەمەسپىز، اڭگىمەنىڭ استارىن اڭدامايتىن اقىماق ەمەسپىز. ءبىزدىڭ قولىمىزدان ءبارى كەلەدى: پارتادان سەكىرۋ، بوردى شايناماي جۇتۋ، تەرەزەنىڭ الدىنا شىعىپ، سۋرەتكە ءتۇسۋ، گۇلدىڭ جاپىراقتارىنا ەسىمدەرىمىزدى باتتيتىپ جازىپ كەتۋ. پارتامدا جاتقان وقۋلىقتى نەمقۇرايلى جابا سالدىم دا، جاعىمدى تايانىپ، قيالعا بەرىلدىم. ەرتەگىلەردە ايتىلاتىن سيقىرلى جۇزىك مەنىڭ قولىما تۇسسەشى! ءۇش تىلەكتى عانا ورىندايتىن التىن بالىقتى كەزدەستىرسەم قايتەر ەدىم؟ وعان ءۇش ەمەس، ءۇش ءجۇز تىلەگىمدى ورىنداتىپ الار ەدىم.

– حانتورە، ساعان كەندەبايدىڭ قاي ارەكەتى ۇنادى؟-دەپ ۇستاز يىعىمنان قاققاندا بارىپ، ويىمدى كىلت ءۇزدىم.

– ا، كەندەباي ما؟ اتىنا ءمىنىپ، كوزىن جۇمىپ ۇشقانى ۇنادى. سول جەردە مەن بولعاندا كوزىمدى ۇزاق جۇمۋعا شىدامىم جەتپەس ەدى،-دەدىم ورنىمنان شالا كوتەرىلىپ. سىنىپ ءىشىن كۇلكى كومكەردى.

– باسقا قانداي ءىسىن ءجون سانادىڭ؟-دەپ ايگۇل اپاي قاسىمنان كەتەر ەمەس. ءوزى مۇعالىم ەمەس، تەرگەۋشى سياقتى.

– بارلىق ارەكەتىن قۇپ كورەمىن. ەڭ باستىسى-وعان ەشكىم ۇيگە تاپسىرما بەرمەيدى، ول ءتۇننىڭ ءبىر ۋاعىنا دەيىن ءبىز سياقتى ساباق قارامايدى. اتىنا ءمىنىپ، ۇشىپ جۇرەدى.

وقۋشىلار دۋىلداپ كەتتى. مەنىڭ ءسوزىم جاندارىنا جاقسا كەرەك، قول شاپالاقتاپ، كەي تەنتەكتەرى ىسقىرىپ قويادى. ءبىر ساتتە ءبارىمىز بىردەي ورنىمىزدان كوتەرىلدىك.  ءبىر كىسىدەي وقۋلىقتى جاپتىق تا، ۇشاتىن قۇستاي قولىمىزدى قومداپ الدىق. مۇعاليما تۇككە تۇسىنبەي، اندەتىپ الدەنەلەردى ايتا بەردى.

– ادامگەرشىلىك...ۋادەدە تۇرۋ...ەرلىك... -ونىڭ داۋسىن قۇس قاناتىنىڭ سۋىلداپ ۇشقان دىبىسى ءۇزىپ جىبەردى. سىنىپتاعى وتىز وقۋشى اياقتارىمىز جەردەن كوتەرىلىپ، اۋادا ءىلىنىپ تۇرمىز. ءبىرىمىز مۇنى قىزىق كورىپ، سىقىلىقتاپ كۇلسەك، ەندى ءبىرى قورقىپ، باقىرىپ جىلاپ جىبەردى. مەن ەرەكشە ءمازبىن.  تابانىم جەردەن ءبىرجولاتا اجىراعاندا، ءبىر ەركىندىكتى سەزىنگەندەي بولدىم. تەك قولىنان كىتاپ تۇسپەيتىن ءاليحان مەن زاۋرە، ارۋنالار عانا ۇشا المادى. ولار دا قولدارىن قۇستىڭ قاناتىنشا ارى سەرمەدى، بەرى سەرمەدى، تۇك شىقپادى.

– سەندەرگە سالماق تاستاۋ كەرەك،-دەپ جىڭىشكە داۋسىممەن ايعايلاي سويلەدىم. ويتكەنى وزگەلەردەن وزىپ، توبەگە دەيىن قالىقتاپ بارعان مەن ەدىم. باسقالارى مەنىڭ وكشەمە تاياۋ قاشىقتىقتا قالقىپ ءجۇر. مەندەي بولۋ قايدا سەندەرگە؟

– قانە، شاكىرتتەر، تىنىشتىق ساقتايمىز،-دەپ ايگۇل اپاي شاڭق ەتتى. انشەيىندەگى بيازى داۋسى قايدا؟ ۇنىندە وكتەمدىك، ادۋىندىلىق جوق، كەرىسىنشە جالىنۋ باسىم ءتارىزدى. مەن تەرەزەگە جاقىن تۇرعان دوسىم اقبەردىگە دالانى نۇسقادىم. جاڭا بەيىمىمىزدى بۇكىل قالاعا كورسەتپەيمىز بە؟ مەنى ءسوزسىز تۇسىنەتىن جان دوسىم تەرەزەنى اشا قالىپ ەدى، ءبارىمىز ۇمار-جۇمار بولىپ، سىرتقا بەت الدىق. بىرەۋدىڭ اياعى الدەكىمنىڭ ماڭدايىنا ءتيىپ، شار ەتكەن ءۇنى ەستىلدى. وعان نازار سالىپ، قايىرىلعان ەشكىم بولمادى. ۇشۋ قابىلەتى دارىماعان ءۇش وقۋشىسىمەن عانا قالعان قارت ۇستاز ايگۇل  ولارعا:

– تەز سىنىپ جەتەكشىلەرىڭدى شاقىرىڭدار!-دەپ بۇيىردى. قۇددى ءبىر جەتەكشىمىز كەلسە، ءبىزدى اياعىمىزدان تارتىپ تۇسىرەتىندەي. جايشىلىقتا ۋلاپ-شۋلاپ جۇرەتىن داڭعازا باسىمىز مەكتەپتىڭ اۋلاسىنا قاراي قانات قاقتىق. قولىمىز-قانات، اياعىمىز-قۇستىڭ قۇيرىعىنداي. مەن توپ باستاپ كەلەمىن. قاۋىرسىنداي قالىقتاپ، اۋلاعا توپ ەتىپ قونۋدى ويلاپ ەدىم، ونىم تەرىسكە شىقتى. جەرگە قانشا شۇيىلسەم دە، تابان تىرەي المادىم. قارا جەرگە باتەڭكەمنىڭ تۇمسىعى تيە بەرسە بولعانى، قايتادان زۋىلداپ كوككە كوتەرىلەمىن. بۇل جولى بۇرىنعىدان دا الىسقا زىمىراپ بارامىن. قىزىق كورىپ، ساقىلداپ كۇلەسم دە، بويىمدا ۇرەي بارى راس. تىم بولماسا دوسىممەن قاتار قالىقتاسام عوي. ول مەنىڭ اياعىما قانشا جارماسسا دا، يىق تىرەستىرە المادى. تومەنگە قاراي قۇيعىتىپ كەلەمىن. وسى كۇيى جەرگە قادالىپ قالسام قايتەمىن؟ ولەم عوي وندا! وسى وي زارە-قۇتىمدى قاشىرىپ، كوزىمدى تارس جۇمدىم. ءبىر مەزەتتە ۋ-دۋ بولعان وقۋشىلاردىڭ اراسىنان ءبىر-اق شىقتىم. بايقايمىن، ءالى جەرگە جەتپەپپىن. ولار قول سوزىمدا عانا تۇرسا دا، قونا الار ەمەسپىن. سىنىپتاستارىم دا مەنىڭ سوڭىمدى الا، اۋاعا ساپ تۇزەدى. ولار ۇشقىش-ساربازدار سياقتى، مەن-داڭقتى قولباسشىمىن. وسى ويدان ماسايراپ، تومەندە دۇرلىككەندەرگە ماساتتانا قول بۇلعادىم.

– تۇسىڭدەر، كانە! قازىر اتا-انالارىڭا قوڭىراۋ شالامىن!-دەپ جەكىردى سىنىپ جەتەكشىمىز دينارا ۇستاز.

– اكەم ءىسساپاردا، ال انام ۇرىسپايدى،-دەپ مەن  تىپتەن شاتتانا اۋادا توڭكەرىلىپ، بي قيمىلدارىن جاساۋعا كوشتىم. سىنىپتاس دوس-قۇربىلارىم دا  مەنىڭ ارەكەتىمدى قايتالاپ، بيلەي باستادى. جەردە جەرمەن-جەكسەن بولىپ تۇرعان جەتەكشىمىز ادەتىنشە ءبىزدى تەلەفوننىڭ كامەراسىنا تۇسىرە باستادى. ونىڭ داعدىسى وسى. كىم ءتارتىپ بۇزسا، سونى دەرەۋ سۋرەتكە ءتۇسىرىپ، اتا-اناسىنا جولداي قويادى. «اۋرۋ قالسا دا، ادەت قالمايدى» دەگەن وسى.

– بالالار، سىنىپقا قايتىڭدار. مەن سەندەرگە «ەر توستىك» دەگەن ەرتەگى ايتىپ بەرەمىن،-دەپ  داۋىستادى ايگۇل اپاي. ونىڭ ەرتەگىسىنە قىزىققان ءبىز بولمادىق، قايتا كوككە كوتەرىلىپ، سامعاي جونەلدىك. مەكتەپتىڭ ءتورت كوزى تۇگەل جينالىپ، اسپانعا اڭقايىپ قالعان. قانشا وقۋشى الەۋمەتتىك جەلىدەن تىكەلەي ەفير ءتۇسىرىپ تۇرعانىن سەزە قويىپ، اۋەدە ونەر كورسەتە باستادىم. قالعاندارى مەنىڭ قيمىلدارىمدى اينىتپاي قايتالادى.

– اۋ، بالالار، بۇلارىڭ قالاي ءبىز جەر بەتىندە جىبىرلاپ جۇرۋگە جارالعان ادامدارمىز، قۇس ەمەسپىز. قونىڭدار، كانەكەي! -وسىلاي دەپ قول بۇلعاعان قارتاڭ اعايدى تانىمادىم.

– ديرەكتور اعاي، مەن قۇتقارۋشىلارعا قوڭىراۋ شالدىم. دارىگەرلەر مەن پسيحولوگتەرگە دە حابار بەردىم. اتا-انالارى دا قۇلاعدار بولدى،-دەپ ءبىر جاس مۇعالىم ونىڭ الدىندا بەزەك قاعىپ تۇر. ە، ديرەكتور دەگەن قارت كىسى بولا ما؟

– مەن ديرەكتوردى قاتال اپاي دەپ ەلەستەتۋشى ەدىم،-دەپ ساڭق ەتتى سىمبات. ءوزى كىتاپتى مانەرلەپ وقىعاندا، داۋسى شىقپاي قالۋشى ەدى، بۇگىن ساڭقىلداۋىن قارا. ۇنەمى جەردە ءجۇرىپ، ءۇنى شىقپاي قالعان ەكەن عوي. نە دە بولسا، اۋەگە كوتەرىلگەنىمىزگە ءمازبىز.

– مەن قۇتقارۋشىلارعا قوڭىراۋ شالعان اپايدى ديرەكتور ما دەپ جۇرسەم،-دەپ سەزىم جانىمىزعا كەلىپ، شەڭبەر جاساپ تۇرۋعا تىرىستى. بىراق ءبىر كۇش ءبىر-بىرىمىزگە ءبىزدى تىم جاقىنداتپاي، قول ۇستاسۋعا جەتكىزبەي قويدى.  اياق استىنان كادىمگى ۇشقىشقا اينالعانىمىزعا قۋانسام دا، ىشكى قورقىنشىمدى جەڭە الار ەمەسپىن. بىراق ول قالپىمدى دوستارىما سەزدىرۋ ويىمدا جوق. قوقيلانىپ، قولىمدى سەرمەپ-سەرمەپ، ولاردان وزا شىقتىم.

– ديرەكتور كىم؟ ول قانداي بولادى؟ سەندەردە وسىدان باسقا وي جوق پا؟ ودان دا اناۋ بۇلتتارعا دەيىن ۇشىپ بارىپ، سولاردى جاستانىپ ءبىراز جاتايىق!

وسىنى ايتىپ، زۋىلداي جونەلىپ ەدىم، شىر ەتك ەن داۋىستان توقتاپ قالدىم. سويتسەم، تەلەفونىن قولىنا ءبىر ءسات الماسا، دەمى بىتكەندەي ىرسىلداپ قالاتىن كەرىم ەكەن.

– بالالار، تەز قايتايىق! مەن قالتا تەلەفونىمدى پارتانىڭ ۇستىنە ۇمىتىپ كەتىپپىن. سوسىن بۇلتتى توسەك ەتكەنىمىزدى سۋرەتكە تۇسىرمەيمىن بە؟ – ونىڭ وسى ءسوزىن ءبارىمىز ماقۇلداپ، جەرگە قايتا باعىت الدىق. ۇشىپ ادىستەنىپ قالىپپىز، اجەپتاۋىر بۇرىلىپ، ءبىر-ءبىرىمىزدى قاقپاي، ادەمى ساپ تۇزەپ تۇرا قالىستىق. بۇل كەزدە مەكتەپتىڭ اۋلاسى شۋ-شۇرقان بولىپ جاتىر ەدى. ءتارتىپ ساقشىلارى، دارىگەرلەر، انالار، اجەلەر، وقۋشىلار مەن مۇعالىمدەر ميداي ارالاسىپ كەتكەن. ءبىز تەرەزەدەن وپ-وڭاي سىنىپ بولمەسىنە زىمىراپ كىردىك تە، قولىمىزعا تەلەفون تيە سالىسىمەن، جىلدامدىعىمىز كۇشەيىپ، باسىمىزدى توبەگە ۇرىپ الا جازدادىق. بۇگەجەكتەپ ءجۇرىپ، قايتا اسپانعا كوتەرىلدىك. وزگە ءبىر دە ءبىر زاتىمىزدى كەرەك سانامادىق. سەلپي جاساپ، جۇرتتى تاڭ قالدىرۋ-باستى ماقساتىمىز. بۇگىنگى بەينەجازبالارىمىزدىڭ كورسەتىلىمى اتاقتى بلوگەرلەردىڭ  جازبالارىنان اسىپ تۇسەرى انىق. ءوز-ءوزىمىزدى سۋرەتكە ءتۇسىرىپ، باعاناعى تۇيەنىڭ وركەشى ءتارىزدى اقشا بۇلتتى بەتكە الدىق. جىلدامدىعىمىز زىمىراننان ءبىر كەم ەمەس، شۇيلىگىپ كەلىپ، بۇلتقا جاقىندادىق. سىرتتاي قويۋ كورىنگەنىمەن، جاقىنداپ كەلىپ بايقادىق، ءىرىپ كەتكەن اق ماتا ءتارىزدى ەكەن. جايعاسىپ وتىرماق تۇگىلى، ۇستاۋ دا مۇمكىن بولمادى.  سوندا دا ماقتانىڭ اراسىندا جۇرگەندەي سۋرەتكە ءتۇسىپ، ءماز-مەيرام بولدىق.

– كەلىڭدەر، بۇلتتى قار سياقتى جەنتەكتاپ الىپ، اتىسىپ وينايىق!-دەدىم مەن كوشباسشىلىق قاسيەتىمنىڭ وزگەلەردەن جوعارى ەكەنىن كورسەتىپ. ولار قوستاي كەتتى. ءبىر قىزىعى-تەلەفوندارىمىز دا اۋادا قالقىپ، جانىمىزدان الىسقا كەتە قويمادى.

– جەردىڭ تارتىلىس كۇشى جوق بولدى. قاراڭدارشى، ءبىز ۇيالى تەلەفوندارىمىزدى وزىمىزگە ماگنيتتەي تارتىپ تۇرمىز،-دەدىم جاڭالىق اشقانداي داۋرىعىپ.

– ول نەندەي كۇش؟

– جەر ءبىزدى قالاي تارتادى؟ ەندى ۇشپايمىز با؟

– بىز تەلەفوندى ەمەس، ولار ءبىزدى وزدەرىنە جابىستىرىپ العان جوق پا؟

دوستارىمنىڭ مىنا سوزدەرىنە جاۋاپ بەرمەستەن، بۇلتتى شەتىنەن ءۇزىپ الىپ، ۋىسىمدا شار ءتارىزدى پىشىندە اينالدىرا باستادىم. كىشكەنتاي شار-بۇلتتى سىمباتقا قاراي لاقتىرىپ قالدىم. ونىڭ قىزارىپ كەتكەن بەتىنە بارىپ، مامىقتاي جابىستى. كۇلكىگە قارىق بولدىق تا قالدىق.

– قارمەن اتىسىپ كورسەم دە، بۇلتتى اتىس ويىنى ەتپەپپىن،-دەپ تاڭىرقاعان جانتورە ءبىر كەسەكتى ماعان قاراي جىبەرتىپ قالدى. اپپاق بۇلت يەگىمە جابىسىپ، اياز اتادان اۋماي، اۋادا دوڭگەلەپ ءتۇستىم.

– كۇنگە جاقىن تۇرساق تا، توڭا باستادىم،-دەدى سىمبات كوستيۋمىن قاۋسىرىنىپ.

– ال مەنىڭ قارنىم اشتى،-دەگەن جانتورەنىڭ داۋسى بارىمىزگە تاماق ىشەتىن مەزگىلدىڭ الدەقاشان بولعانىن ەسىمىزگە سالدى.

– بۇلت تاماق بولۋعا جاراي ما؟ ادامنىڭ ءوسىپ-جەتىلۋى ءۇشىن تازا اۋا، ءمولدىر سۋ، ءنارلى تاماق كەرەك. بۇلتتا قورەك زاتتار بار ما؟

– بايقاپ كورەيىك،-دەستى بالالار شۋ ەتىپ. ءبارىمىز اقشا بۇلتتى شەتىنەن الىپ، قاۋجاڭداي باستادىق.

– ساياباقتاردا ساتاتىن ءتاتتى ماقتا سياقتى ما دەسەم، مۇلدە ءدام جوق،-دەپ سىمبات تىرجيىپ، تۇكىرىنىپ قويدى. راس، بۇلتتىڭ ادەمى ءتۇرى بولماسا، ازىق بولۋعا جارايتىن سيقى جوق ەكەن.

– وندا ۇيىمىزگە قايتىپ، تاماق ىشەيىك. ءتۇس اۋا جاڭادان اشىلعان ساياباقتا جولىعايىق. ۇشۋدىڭ قىزىعىنا باتايىق!

سوڭىمنان ىلەسكەن ءبىر توپ دوسىمدى ەرتىپ، جەر-اناعا قونۋعا كۇش سالدىق. بۇل جولى جەرگە بەس مەتردەي جەتپەي تۇرمىز. انە، انام مەن اكەم بىرگە تۇر. ەكەۋى دە قولدارىن بۇلعاپ، الدەنە دەيدى. ەرىندەرىنىڭ جىمىنا قاراپ، نە ايتىپ تۇرعاندارىن سەزدىم.

– وسىنىڭ ءبارى انا تەلەفوننىڭ كەسىرى،-دەيتىندەي انام.

– باسقا ونەرىڭ بولماسا، وسىلاي نە جەردە ەمەس، نە كوكتە ەمەس، ەكى ورتادا قالاتىنىڭ انىق ەدى،-دەپ تۇرعانداي اكەم. ونىڭ ەرنى ۇزاق جىبىرلاعانى سونشا، ماعان قاتتى ۇرسىپ تۇرعانداي سەزىلدى.

– ماسساعان!-دەدى جانتورە جەردى نۇسقاپ. -مەنىڭ بۇكىل تۋىسىم جينالىپتى. تۋعان كۇنىمدە ون شاقتىسى عانا كەلگەن ەدى. ەندى قارا، ناعاشىلارىم، اعا-جەڭگەلەرىم، ءتىپتى كورشىلەرىم دە ءجۇر. ءبارىنىڭ باسى ءبىر-اق ساتتە قوسىلىپتى.

– ولاردى بىرگە كورگەنىڭە قۋانىپ تۇرسىڭ با؟ ال مەن مەكتەپكە اناممەن بىرگە اكەمنىڭ دە باس سۇققانىنا شاتتانىپ قالدىم.

– انە، توپتىڭ تۋرا ورتاسىندا تۇرعان كوزىلدىرىكتى قىز-مەنىڭ شەتەلدە وقىپ جۇرگەن ۇلكەن اپكەم. – سىمبات ادەتىنشە ماقتانا سويلەپ، قالتاسىنداعى بانتيگىن شاشىنا تاقتى. تاقپاي قايتسىن، جەتەكشىمىز ساۋساعىن بەزەپ تۇر.

– قايسىسى سەنىڭ اپكەڭ؟ اناۋ بۇيراباس قارا اعايدىڭ جانىندا تۇرعان با؟-سىمباتتىڭ پارتالاس قۇربىسى سىرعالىم دا سوزگە ارالاستى. ول توپ ىشىنەن ءوز تۋعاندارىن ىزدەيتىندەي.

– بىز ءبىراز عانا ۇشتىق. ال سەنىڭ شەتەلدە ءبىلىم الىپ جۇرگەن اپكەڭ قاي كەزدە كەلىپ ۇلگەرگەن؟ -مەن ماقتانشاق سىمباتتى كەلەمەجدەۋگە كىرىستىم.

– مۇمكىن ەمەس!-دەپ ول كەنەت باقىرىپ جىلاي باستادى.

– اسپاندا دا، جەردە دە ماقتانۋدى ءبىر قويمايسىڭ!-دەپ ونى ءبىرجولاتا كەلەكە ەتتىم.

– جوق. اپكەم يتاليادا وقۋدا بولاتىن. ەگەر ول كەلىپ ۇلگەرسە، ءبىز ۋاقىتتان جاڭىلدىق! اسپاندا ۋاقىت بولەك جىلجيتىن سياقتى!

ونىڭ بۇل سوزىنە كادىمگىدەي ويلانىپ قالدىق. بايقاپ، بارلاپ، جان-جاعىمىزعا زەر سالدىق. جەردە تۇرعانداردىڭ ءبارىنىڭ ۇستەرىندە جىلى كيىم، توعاي جاپىراقتارى بۇرىنعىداي سارعايا باستاعان كۇيدە ەمەس، جەردە جايراپ جاتىر.

– ايگۇل اپايدىڭ شاشىن اق باسىپتى، قاتتى قارتايعان با؟ سوندا ءبىز اسپاندا قانشا ۋاقىت قالىقتادىق؟-دەدىم تومەنگە ءارى تاڭدانا، ءارى قوبالجي قاراپ.

– ونىڭ شاشى بۇرىننان اق شالعان، تەك بوياپ جۇرەتىن.

– بوياپ ۇلگەرمەگەن، نەمەسە ءبىزدى ۋايىمداپ كەنەتتەن اعارىپ كەتكەن،-دەپ جانتورە وي قوستى.

– جەردە جۇرگەندە ۋاقىتتىڭ وتپەيتىنى بار ەدى، اۋەدە ونىڭ قالاي جىلجىپ كەتكەنىن سەزبەي دا قالدىم عوي،-دەپ مەن بۇل جولى ولاردى ماقۇلداي باياۋ سويلەدىم.

– مەنىڭ اپام مەن اكەم كىشكەنتاي ءسابي كوتەرىپ الىپتى. مەن مەكتەپتە وقىپ جۇرگەندە، اپام جاقىندا كىشكەنتاي ءىنىم بولاتىنىن ايتقان.

سىمبات نۇسقاعان جاققا ءبارىمىز كوز تىكتىك. شىنىندا دا ونىڭ اكەسى كىشكەنتاي نارەستەنى قۇنداقتاپ كوتەرىپ الىپتى. اپاسى قوس قولىن كوتەرىپ، جالىنىپ-جالبارىنىپ تۇر.

– جاعدايىمىز قيىن ءتارىزدى،-دەدىم تاعى دا بيلىكتى ءوز قولىما الىپ. ءبىزدىڭ بۇلت جامىلىپ، كۇن كوزىنە قىزدىرىنعانىمىز قىسقا عانا ءسات سياقتى. ال جەردە كوپ نارسە وزگەرگەن.

– كۇزدەن كەيىن قىس كەلەدى. وندا قايتەمىز؟-دەپ سەزىم جىلاي باستادى.

– قونۋدىڭ امالىن جاسايمىز،-دەپ قايراتتاندىم مەن. نە قايران ەتەرىمدى ءالى جوسپارلاعان دا جوقپىن. كينولاردان كورۋشى ەدىم، وسىنداي قيىن جاعدايدا قالعاندا، كوشباسشى مىقتى جوسپار قۇراتىن. جوسپار قۇرار ەدىم-اۋ، ونى قايدا جازامىن؟ قالام-قاعازدان جۇردايمىز عوي.

– بىز سىنىپ بولمەسىنە ۇشىپ كىرە الامىز. ال نەگە ۇيىمىزگە ۇشىپ قايتا المايمىز؟

– مەنىڭ ۇيگە قايتقىم كەلەدى! -سەزىم ءالى جىلاپ تۇر. بەت-اۋزى تىرجيىپ، مۇنشا سۇيكىمسىز كورىنەر مە؟ ودان دا بۇرتيىپ قانا كوز جاسىن بۇلايتىن ايارۋ ادەمى كورىنىپ كەتتى.

ءبىز جان-جاققا بىتىراي قانات سەرمەگەندە، تومەننەن زور داۋىس ەستىلدى. داۋىس زورايتقىشپەن ءبىر اسكەري كيىمدى اعاي سويلەپ تۇر:

– بالالار، تارقاماڭدار. ءبىز قازىر قۇتقارۋشىلاردى جىبەرەمىز. ول اعالارىڭ سەندەردى ۇشاققا مىنگىزىپ، جەرگە تۇسىرەدى. ەشقايسىڭ بولەك كەتپەڭدەر!

– ۇشاقتا شاي، تاماق بەرەسىزدەر مە؟-مەن كەلىسىم جاساۋعا جاراپ قالىپپىن. ول دا مەنى بالا كورمەي، جەل جەتكىزگەن سۇراعىما جاۋاپ بەردى.

– ارينە، ۇلتتىق تاماقتارعا توياتىن بولاسىڭدار. شۇبات، ايران دا بار!

– قازى جەگىم كەلىپ تۇر. –وسى ءسوزدى ايتا سالا جانتورە ءبىر ورنىندا شىر اينالىپ ءسال تۇردى دا، مەنەن بىرەر قادام تومەندەپ كەتتى.

– فاسفۋت بولسا جاقسى ەدى،-دەپ مەن كوپشىلىكتىڭ تىلەگىن جەتكىزدىم. وسى كەزدە جانتورەدەن وزگەمىز تاعى دا الدەنشە مەترگە بيىكتەي جونەلدىك. بۇل جولى شارىقتاۋىمىز وزىمىزگە كادىمگىدەي قورقىنىش اكەلدى.  قول ۇستاسۋعا دا شامامىز كەلمەدى. ۇلارداي شۋلاپ، داۋسىمىز جەر وربيتاسىنان اسىپ كەتتى. جەر-انا ءبىر قوزعالدى.

– دوستارىم، قورىقپاڭدار. ءبىز-جاڭا زاماننىڭ ۇشقىشتارىمىز. بىزگە ەشتەڭە قاۋىپتى ەمەس. ودان دا جانتورەنىڭ ايتقان ءسوزىن قايتالايىق. سوندا ءبىز دە تومەندەيمىز.

مەنىڭ اقىلىما قۇلاق اسقان بالالار حور ايتقانداي ايعايعا باستى:

– بىزدىڭ قازى جەگىمىز كەلەدى!

بىراق ءبىز كۇتكەندەي بولمادى. ەشكىم جانتورەمەن قاتارلاسا المادى. سول اياعىمىز سالبىراپ، اۋەلەگەن كۇيى قالىپ قويدىق. ءتىپتى قۇتقارۋشى اعايدىڭ داۋسى تالىپ ەستىلەدى. بۇل ساتتە ءبىر ورىندا تىپىرلاعان جانتورە تومەندەپ بارا جاتتى. ونىڭ نە دەگەنىن ءبىز ەستي المادىق. قۇيىن سوعىپ، قۇلاعىمىز شۋىلداپ، ەشتەڭەنى ەستىرتپەدى.

– ول نە دەدى؟ قالاي ويلايسىڭدار؟-مەن امالىم قۇرىپ، دوستارىما سۇراۋلى كوزبەن قارادىم.

– ۇي جۇمىسىن ورىنداماي كەلگەنى ءۇشىن مۇعالىمدەردەن كەشىرىم سۇراعان شىعار.

– جوق، ءان ايتقان بولار.

– انەكدوت ايتۋى دا مۇمكىن.

– كەيدە اپاسىنىڭ ءتىلىن المايتىن. اناسىنا جالىنعان شىعار.

ءار ءتۇرلى جاۋاپتان سوڭ، مەنىڭ سانامدا ءبىر وي جارق ەتتى. وسىلاي اۋادا سالبىراپ تۇرا بەرمەي، قاي امال بولسا دا جاساپ كورەيىك. ءدال وسى مەزەتتە تەلەفونىما حابارلاما كەلىپ ءتۇستى:

– جانتورە ۇلتتىق تاماقتاردىڭ اتاۋلارىن ايتىپ ەدى، جەرگە توپ ەتە ءتۇستى. سەندەر دە سونى قايتالاڭدار،-دەپ جازىپتى ولەڭ جاتتاۋدى جانى سۇيەتىن ءاليحان.

– ۇلتتىق تاعامداردىڭ تۇرلەرىن بىلەمىز عوي. بىرىگىپ ايتىپ، ءبارىمىز قونايىق.-مەنىڭ ۇسىنىسىمنان سوڭ ءسال اقىلداستىق تا، بار داۋسىمىزبەن  ايعايعا باستىق:

– قازى-قارتا، جال-جايا، قۋىرداق، اسىلعان ەت،  بال قۋىرداق، تاي قۋىرداق، بورشا ەت...

تۇرعان ورنىمىزدان جىلجىعان دا جوقپىز. بۇل ايلامىز ىسكە اسپادى. تاماعىمىز قارلىققانشا ايعاي  سالساق تا، تومەنگە قۇلديلاپ كەتكەن ەشكىم كورىنبەدى. توڭىرەك قاراۋىتىپ، قورقىنىشتى رەڭگە ۇلاستى. اسپان الەمىندە سايران سالعان قامسىز شاقتا كۇن-انا تەك جادىراپ تۇرىپ ەدى عوي.

– تەزىرەك جوعارى كوتەرىلەيىك. نەعۇرلىم كۇنگە جاقىن بولساق، سوعۇرلىم سۋىقتان امان قالامىز.

مەنىڭ اقىلىمدى العان توپ جوعارى قاراي زىمىراي جونەلدى. داۋلاسقاندار دا بولدى.

– مەن عالامتوردان وقىعانمىن. جەردەن بيىكتەگەن سايىن اۋا دا سۋي بەرەدى. ءبىز نەگە ساعان سەنۋىمىز كەرەك؟

– كۇن باتپايدى دەپ پە ەدىڭ؟ كۇن جەردىڭ كەلەسى قىرىنا قاراي اۋناپ تۇسكەندە ءبىز تۇرعان ماڭاي دا سۋىنادى. ۇستىمىزدە سىرت كيىم دە جوق.

– دوستار، سابىر ەتىڭدەر. ءبىز وسى كەزگە دەيىن كۇننىڭ اينالاسىندا ۇشىپ جۇردىك. كۇن-انا ءبىزدى جىلى نۇرىمەن ەركەلەتتى. بۇگىن دە ءۇمىتىمىزدى الداماس.

– كۇندى ماڭايلاپ كورەيىك. ەگەر ول باتۋعا ىڭعايلانسا، ءبىر پانا بولاتىن جەر تابۋىمىز كەرەك،-دەگەن ايارۋدىڭ سوزىنە قۇلاق اسىپ، ءبارىمىز شىرقاۋ بيىككە كوتەرىلدىك. قارسى الدىمىزدان مۇزداي جەل ەستى. اپپاق بۇلتتاردىڭ اراسى ۇياداي جىلى ەكەن. ءسال ايالداپ، كۇن-اناعا جاقىن باردىق. مۇندا بويىڭدى ماۋجىراتار ءبىر جىلىلىق بار.

– تىم بولماسا ءۇسىپ ولمەيتىن بولدىق،-دەدىم جەڭىل كۇرسىنىپ. ءوزىمدى شىتىرمان وقيعالى فيلمدەردىڭ باستى قاھارمانىنداي سەزىنىپ تۇرمىن.

– جانتورە قازىر ۇيىنە بارىپ، قازى جەپ وتىرعان بولار. سورپادان دا ۇرتتاپ، ابدەن الدەنگەنى انىق. -بۇل ءسوزدى سىمبات تامسانىپ تۇرىپ ايتقانى سونشا، ءبارىمىزدىڭ قارنىمىز شۇرىلداي جونەلدى. كەنەت الىستان گۇرىلدەگەن  موتور داۋسى ەستىلدى. العاشىندا قورقىپ قالدىم. بوگدە عالامشاردىڭ تۇرعىندارى ما دەپ سەسكەنگەنىمدى جاسىرا المادىم. سويتسەم، كۇنگە جاقىنداپ كەلە الماي تۇرعان قۇتقارۋشى اعايلاردىڭ ۇشاعى  ەكەن.

– ۇشاق كۇنگە تىم تاياۋ كەلسە، ورتەنىپ كەتەر. ءبىز ءوزىمىز ۇشىپ بارايىق،-دەپ قولىمدى سەرمەي بەرىپ ەدىم، بالالار بەت-بەتتەرىمەن ۇشا جونەلدى. ءبىرىن-ءبىرى قاعىپ-سوعىپ، ورشەلەنە ۇشادى. قۇتقارۋشىلار تەك ءبىرىنشى بولىپ جەتكەنىمىزدى تاڭداپ وتىرعىزاتىنداي جانتالاسادى. الايدا ەشكىم ۇشاققا جاقىنداپ بارا المادى. بۇل نە سيقىر؟ ۇشاقتىڭ قاناتىنان سوققان قۇيىن ءبىزدى تىپتەن ماڭايلاتپادى. ۇشاقتىڭ ەسىگى اشىلدى دا، ىشتەن ارقاسىنا پاراشيۋت بايلاعان باتىر اعاي كورىندى. ءوزى ۇزىن بويلى، كەڭ يىقتى، سىمباتتى ەكەن. مەن دە وسكەندە قۇتقارۋشى بولامىن! جەردىڭ قادىرىن بىلمەي، كىتاپتى جاۋىپ تاستاعان بالالاردى قيىندىقتان اراشالايمىن! وسى ويعا كەلۋىم سول ەكەن، ۇشاقتىڭ جانىنا كوزدى اشىپ-جۇمعانشا جەتىپ باردىم. سوڭىمداعى دوستارىم شۋىلداسىپ قالىپ قويدى.

– بىز ءبارىڭدى قۇتقارامىز. ۋايىمداما، بالاقاي،-دەپ داۋىستادى باتىر اعا. بالاقايى نەسى؟ قارسى الدىندا جيىرما شاقتى ۇشقىشتى باستاپ جۇرگەن كاپيتان تۇرعان جوق پا؟ وسى مەنمەن ويدان سوڭ ۇشاقتان قايتا الىستاپ كەتتىم.  دوستارىمنىڭ قاسىنا بارىپ، ءمان-جايدى باياندادىم.

– بىلۋىمشە، ءبىز جەردە جۇرگەندە تىم اسىپ-تاسىپ، جان ادامعا جاقسىلىق جاساماعان سياقتىمىز. بىرلىكتى، سىيلاستىقتى ۇمىتىپ، تەك تەلەفونعا ۇڭىلدىك. اقىرى سالماقسىزدىق كۇيىنە دۋشار بولدىق. كوپشىلدىكتى ۇمىتىپ، وزىمشىلدىككە دۋشار بولدىق.

– ونى قايدان بىلەسىڭ؟

– تيك-توك بلوگەرى سولاي دەدى مە؟

– جوق، ءوزىمنىڭ جۇرەگىم سولاي دەپ تۇر. قاشانعى تەلەفوننان اقىل سۇراي بەرەمىز؟ ءبىر ۋاق ءوز جۇرەگىمىزدى تىڭدايىقشى. ويلاپ قاراڭدار، سىنىپتا ءاليحان وتىرعان جەرىنەن مۇلدە قوزعالمادى. سەبەبى نەدە؟ ول كىتاپتى كوپ وقيدى. كىتاپحانادا كوپ ۋاقىتىن وتكىزەدى. ءبىز ونى بوتانيك دەپ مازاقتاپ، زامانىنان ارتتا قالعان دەپ كۇلدىك. ال ۇستازدار نەگە ۇشپادى؟ ولار كوپ كىتاپ وقىپ، ءبىلىم جيناعان ادامدار.

– قۇتقارۋشىلار كىتاپ وقىپ وتىرا ما، ادامداردى اجالدان اراشالاي ما؟-سىمباتتىڭ تاپقىر سۇراعىنا دا جاۋاپ تاپتىم.

– ولار ادامداردىڭ، جانۋارلاردىڭ ومىرلەرىن ساقتاپ قالادى. جاساعان جاقسىلىقتارى كوپ بولعان سوڭ، جەردەن كوتەرىلمەيدى. ءارى قۇتقارۋشى باتىر بولۋ ءۇشىن كىتاپپەن دوس بولعاندارى انىق.

– مۇنى بىلگەندە سىنىپ بولمەسىنددەگى بەس گۇلگە دۇرىس قارايتىن ەدىم عوي. سۋدى ۋاقتىلى قۇيماي، بىرەۋى سولىپ قالىپ ەدى. -سىمبات كوزىنەن جاسى مونشاقتاپ جىلاي باستادى.

– اجەم «كۇشىككە تاماعىن بەر» دەگەندە ۇنەمى تەلەفونداعى ويىنعا الدانىپ، ۇمىتىپ كەتۋشى ەدىم. سول كۇشىكتىڭ وبالى شىعار وسىلاي اسپانداپ كەتكەنىم.

– «ءۇي تاپسىرماسىن جازىپ وتىرمىن» دەپ اپامدى الداپ، ءوزىم ونلاين ويىندارعا ەسىم كەتەتىن. سول وڭباعاندىعىمنىڭ جازاسى اۋە بولدى ما؟

– اكەم تەلەفونىمدى تىعىپ تاستاپ، جۇمىسىنا كەتىپ قالعاندا، مەن سورەگە بويىم جەتپەي، كىتاپتاردى ءبىرىنىڭ ۇستىنە ءبىرىن قويىپ، باسپالداق جاساعانمىن. كىتاپتاردىڭ رەنىشى وسىنشاما اۋىر بولادى دەپ ويلاماپپىن.

– مەن ساباققا شاشىمدى جايىپ كەلگەندە، ۇستاز ەسكەرتۋ جاساعان. ال مەن دورەكىلىك تانىتقانمىن. ۇستازدى رەنجىتكەن ادام جەر بەتىندە جورعالاپ جۇرۋگە دە جاراماي قالا ما؟

– ال مەن  ۇيدەگى عالامتور جەلىسىن ءۇزىپ تاستاسا، اتا-اناما قيعىلىق سالاتىنمىن. تۋعان كۇنىمە كىتاپ سىيلايمىز دەگەندە، ءۇيدى باسىما كوتەرىپ جىلاعانمىن. اقىرى قىمبات تەلەفون ساتقىزىپ الدىم. ءبارىمىز دە قاتەلەسپىپىز. سول ەرسى قىلىقتارىمىزدى تۇسىندىك قوي.

ءسوزىمدى اياقتاماي جاتىپ، ءوز ەركىمىزدەن تىس ارقان بويى قاشىقتىققا تومەن تۇستىك. اڭتارىلىپ قالدىق. ون جىل ومىرىمىزدە كىمدەردى رەنجىتسەك،  سولاردىڭ ءبارىن ايتساق، وندا ءۇيدى-ۇيىمىزگە قازىر-اق جەتەرمىز. تەلەفوندارىمىز سوڭىمىزدان قالعان جوق. ءبىزدى قورشاپ، كوزگە كورىنبەيتىن جىپكە ءتىزىلىپ تۇرا قالدى. ءبىر قۋانعانىمىز-ارامىزدى ءبولىپ، قول ۇستاستىرماي تۇرعان بەلگىسىز كۇش جويىلىپ، يىق تىرەستىرىپ تۇرا قالدىق.

– وسى ماسەلەنىڭ ءبارى مىنا اينالاردىڭ كىناسىنەن،-دەدىم ءوزىمدى ەشقاشان جازعىرمايتىن ادەتىمە باسىپ. بەز ەتكەن تەلەفوننىڭ تۇيمەشەسىن باسا قويدىم. اپام مەن اكەم ەكراننان قاتار كورىندى. تۇرلەرىنەن مازاسىز قالىپ بايقالادى.

– بالام، اقىلدى قۇلىنىم،-دەدى انام ەمىرەنىپ. اپامنىڭ وسىنشاما مەيىرلى ءسوز ايتقانى ەسىمدە جوق.

– باتىرىم، سەنىمەن سىرلاسۋعا ۋاقىت تاپپاي، اقشانىڭ سوڭىنا ءتۇسىپ كەتتتىم. رەنجىمەي ۇيگە قايتشى. ۇرىسپايمىن،-دەدى اكەم تىم جۇمساق ۇنمەن. مىنا قىزىقتى قارا! مەن جەرگە قونا الماي ۋايىمداپ جۇرسەم، ولار مەنى بۇرىنعىدان دا جاقسى كورىپ كەتىپتى. مۇنى بىلگەندە اۋەدە ءالى ءبىراز سايرانداي تۇرۋىم كەرەك ەكەن.

– اپا، اكە، سىزدەردىڭ ەش ايىپتارىڭىز جوق. مەن ءوزىم عالامتوردىڭ تۇتقىنىنا اينالىپ... -ءسوزىمنىڭ سوڭىن اپامنىڭ وكسىك ارالاسقان داۋسى ءۇزىپ جىبەردى.

– سەنىمەن دوسىمداي سىرلاسىپ، كەرەك جەرىندە مۇڭداسۋدىڭ ورنىنا قولىڭا اقشا ۇستاتىپ، تەلەفون سىيلاۋدى عانا بىلدىك. ۇيگە قايتشى. وتباسىلىق جاقسى ءداستۇر ويلاپ تاپتىق. ءار كەش سايىن بىرىگىپ كىتاپ وقىپ، سەنىمەن اشىق پىكىرلەسەتىن بولامىز. تەك ورتامىزعا ورالشى!

قوس بىردەي قىمباتتىم ءبىرىن-ءبىرى قۇشاقتاپ، كوز جاستارىن كول ەتىپ وتىر. وسى ساتتە بارلىق وقۋشىلار ءوز اتا-انالارىمەن سويلەسىپ تۇرعان ەدى. ءبارىنىڭ داۋسىندا ساعىنىش پەن وكىنىش رەڭى بار.

– اپا، اكە، جىلاماڭىزدار. مەن ەركىن ءوستىم. بەتىمنەن قاققان جوقسىزدار. بويىمدا باتىرلىق بار. بۇل جاعدايدان دا ەرلىكپەن شىعا الامىن! -ساڭقىلداعان داۋسىم اسەرلى شىقتى ما، اكەم انامدى قۇشاعىنان سىرعىتىپ جىبەرىپ، ەكراننىڭ الدىنا ءبىر ءوزى جايعاستى.

– جەتى اتاڭدى جاتتاتپاعان ەدىم. ءبىلىپ ءجۇرشى. جەتىنشى اتاڭ جاۋ قاشىرعان باتىر بولعان. التىنشى اتاڭ اتاعىنان ات ۇركەتىن بولىس بولعان. بەسسىنشى اتاڭ...

ءتۇۋ، مەن كىلەڭ باتىرلار مەن بي-بولىستاردىڭ ۇرپاعى ەكەنمىن عوي. بۇعان دەيىن نەگە ايتپاعان ەشكىم؟ باسە، بويىمدا تۋلاپ جاتقان قان تەگىن ەمەس ەكەنىن ءىشىم سەزۋشى ەدى. اۋلەت شەجىرەسىن جاتتاپ تۇرعانىمدا كەلەسى جەلىگە تاعى ءبىر سويلەۋشى قوسىلىپ كەتتى. ايگۇل ۇستاز ەكەن.

– سەندەر جانتورەنىڭ امالىن جاساڭدار. بالاپاندار، بار ۋايىمىم سەندەر بولدىڭدار. نە ازىقتارىڭ جوق، نە ءبىلىم الىپ جۇرگەن جوقسىڭدار. ەندىگى كۇندەرىڭ نە بولادى؟

ادام قارتايعاندا ۋايىمشىل بولا ما؟ الدە ايگۇل اپاي ءبىزدى قانشا تەنتەك بولساق تا، شەكتەن تىس جاقسى كورە مە؟ ەلجىرەپ سويلەپ، كوزىنە جاس الدى. ار جاعىنان ءاليحان باستاعان ۇشەۋ قىلتيدى. سىنىپ ءىشىن بەينەقوڭىراۋدان ءبىر كورسەتتى. پارتالاردىڭ كوبى بوس. سىنىپ قاڭىراپ تۇر. ءولى تىنىشتىق ورناعان.

– ويناپ-كۇلىپ جۇرەتىن سەندەر بولماعان سوڭ، كوڭىلىم قۇلازىپ تۇر. بويلارىڭا ۇلتتىق قۇندىلىقتاردى سىڭىرۋگە بارىمدى سالسام دا، سەندەردى تەلەفونعا تاۋەلدىلىكتەن قۇتقارا المادىم. سول ءۇشىن مەنى كەشىرىڭدەر! -ۇستازدىڭ اجىمنەن قىرتىستانعان ءجۇزىن جاس جۋدى. قارتايعاندا مەن دە وسىلاي جىلاۋىق بولامىن با؟

– ۇستاز، قايتا ءسىز ءبىزدى كەشىرىڭىز. تەنتەك بولدىق. كەندەباي ەرتەگىسىنە قىزىقپادىق.

– قازىر ءبىز «قوبىلاندى باتىر» جىرىن وقىپ تاۋىسىپ، دۋلات باباتايۇىلىنىڭ «و، اقتان جاس، اقتان جاس» ولەڭىن وقىپ جاتىرمىز. ءاليحان ولەڭدى جاتتاپ تا ۇلگەردى.

ۇستازدىڭ ءسوزىن راستاعىسى كەلدى مە، ەكراننان ءاليحان كورىندى دە، ولەڭدى مانەرلەپ ايتا جونەلدى.

– قاجىما، اقتان، قاجىما،

جەتەرسىڭ، ءالى، جەتەرسىڭ،-دەپ اياقتادى.

بۇل سوزدەر بەينەبىر وزىمىزگە ارنالعانداي، قونا الماي دىڭكەلەگەن جيىرما شاقتى وقۋشى شۋلاپ قويا بەردىك.

– قاجىمايمىز.

– ۇيىمىزگە جەتەمىز!

– قيىندىقتان قورىقپايمىز.

شۋ باسىلا بەرگەنددە، ۇستاز قايتا سويلەدى:

– اباي اتالارىڭ قىرىق بەس قارا ءسوز جازىپ، ءومىردىڭ ءمانىن تۇسندىرگەن. جەتىنشى قارا سوزىندە بىلاي دەپتى: «جاس بالا انادان  تۋعاندا ەكى ءتۇرلى مىنەزبەن تۋادى: بىرەۋى-ىشسەم، جەسەم، ۇيىقتاسام دەپ تۇرادى. بۇلار-ءتاننىڭ قۇمارى، بۇلار بولماسا، ءتان جانعا قوناق ءۇي بولا المايدى، ءھام ءوزى وسپەيدي، قۋات تاپپايدى. بىرەۋى-بىلسەم ەكەن دەمەكلىك. ...مۇنىڭ ءبارى-جان قۇمارى، بىلسەم ەكەن، كورسەم ەكەن، ۇيرەنسەم ەكەن دەگەن.» سەندەر تەك ءتان قۇمارىن ورىنداۋ دەڭگەيىندە قالىپ قويماسىن دەپ تىرىسقان ەدىم، اتتەڭ-اي دەسەڭشى!

جەردە جۇرگەندە قۇلاق اسا بەرمەيتىن ۇستازىمىزدىڭ ءاربىر ءسوزىن قالت جىبەرمەي تىڭدادىق. ول ءسوزىنىڭ سوڭىن جىلاپ اياقتاسا دا، كوڭىلىمىزدە ءبىر ءۇمىت پايدا بولدى. ۇستاز بىزگە تىعىرىقتان شىعاتىن جول كورسەتىپ تۇرعانداي سەزىندىك.

– اباي اتالارىڭ جايلى كوپ بىلسەڭدەر، بالكىم، جەرگە ورالار كۇندەرىڭ دە الىس ەمەس شىعار دەپ ۇمىتتەنەمىن.

– راحمەت، ۇستاز، ءبىز ءتىپتى ءتان قالاۋىن دا ورىنداپ جۇرگەن جوقپىز. اسپانداپ كەتىپ، كوڭىلىمىز  كوتەرىلدى مە، ايتەۋىر ءىشىپ-جەۋدى قويدىق،-دەپ بايانداي بەرىپ ەدىم، بالالار باتىرلىعىمدى جوققا شىعاردى.

– وتىرىك ايتاسىڭ. بىزدە ءىشىپ-جەيتىن ەشتەڭە جوق. ۇشۋدا بەرەكە بولمايدى ەكەن. قالىقتاي بەرسەڭ قارىن توق بولمايدى،-دەپ شۋلاپ الا جونەلدى. مۇعالىمنىڭ كوزىنشە باتىر بولىپ كورىنگىم كەلگەن ىشكى ويىمدى دوستارىم مۇلدە تۇسىنبەدى. وسى كەزدە بايلانىس ءۇزىلىپ كەتتى. تەلەفوندارىمىزعا اتا-انا، جاقىن-جۋىقتار، ءتىلشى، بلوگەرلەردەن قوڭىراۋ جاۋىپ كەتتى. ءبارى ءبىر مەزەتتە قوڭىراۋ شالعاندىقتان، ەشقايسىسىمەن بايلانىسقا شىعا المادىق.  ەسەسىنە قۇتقارۋشىلار قايتا ىزىمىزگە ءتۇسىپ، جاقىن كەلىپ، ۇشاقتىڭ ەسىگىن اشتى. تاعى دا ءبىر-ءبىرىمىزدى باسىپ-جانشىپ، تۇرا ۇمتىلدىق. ىشكى قاۋپىم راستالدى: بۇل جولى ۇشاققا ەشكىم كىرە المادى. بەلگىسىز كۇش «مەن، مەن» دەگەن بالالاردى جان-جاققا لاقتىرىپ جىبەردى.

– دوستار، اباي اتامىزدىڭ ءسوزى ەستەرىڭدە مە؟ ۇستاز ءجيى ايتىپ وتىراتىن «ادامزاتتىڭ ءبارىن ءسۇي باۋىرىم دەپ». وسىلاي اقىل ايتقان ابايدى نەگە تىڭدامايسىڭدار؟ ىشقىنا ايعايلاپ، ولاردى تىرشىلىك ءۇشىن كۇرەستە وزىمشىلدىككە سالىنعان سىقپىتتارىن وزگەرتكىم كەلدى. وعان قۇلاق اسقان ەشكىم بولمادى. جاپا-تارماعاي ۇشاققا جانە ۇمتىلدى. تاعى دا بەتتەي المادى. كۇتپەگەن جەردەن ۇشاققا ورناتىلعان جاساندى ينتەلەكت «قاۋىپ! قاۋىپ!» دەپ بەلگى بەردى. قۇتقارۋشىلار بىزگە ۋادە ەتكەن فاسفۋتتار مەن گازدى سۋسىنداردى اۋاعا تاستادى دا، وزدەرى شۇعىل تۇردە جەرگە قايتۋعا ءماجبۇر بولدى. ناعىز تالاس ەندى باستالدى. سەندۆيچتىڭ جارتىسى اقبەردىنىڭ قولىندا قالسا، ءبىر ءۇزىمى ايارۋدىڭ ۋىسىندا كەتتى. كەيبىر سۋسىندارعا جارماسقاندار ولاردى يەلەنە الماي، شەكسىز اۋە كەڭىستىگىنە قويا بەردى. بەي-بەرەكەت تۇرىمىزگە قاراپ، جىلاپ جىبەردىم. كادىمگىدەي تاۋسىلىپ، ەڭىرەپ سالدىم. جەردە جۇرگەندە ەشقاشان شىن جىلاپ كورمەپپىن، ايتقانىمدى ورىنداتۋ ءۇشىن انشەيىن كوزىمدى جاسقا شىلايتىنمىن. قولىمدا قالعان بۋرگەردىڭ ءبىر ءتۇيىرىن تاڭدايىما سالىپ، ءدامىن الدىم. سۋسىن تيمەگەن سوڭ، كوز جاسىمدى تابيعي شىرىنعا اينالدىردىم. كوز جاسىم كەرمەك تاتيدى، ءارى ۇنامدى، ءارى جاعىمسىز ءبىر كۇي.

– توقتاتىڭدار!-دەدىم بار داۋسىممەن شارىلداپ. -قويىڭدار ەندى. بۇيتە بەرسەك، ەشقاشان جەر-انامىزعا قايتا المايسىز. ماڭگى-باقي ۋاقىتتىڭ قۇرساۋىندا قالىپ، اۋە كەزىپ جۇرەتىن بولامىز!

مەنىڭ اششى ۇنىمنەن ازان-قازان شۋ ساپ تىيىلدى.  «ىشسەم، جەسەم» دەگەن نيەتپەن ءبىرىن-ءبىرى ءتۇتىپ تاستاۋعا دايىن تۇرعاندار ەندى جانار تۇيىستىرۋگە دە داتتەرى جەتپەي، تومەنشىكتەپ قالعان.

– ايگۇل مۇعالىمنىڭ ايتقانى ەستەرىڭنەن شىعىپ كەتتى مە؟ ابايدىڭ ونەگەسىن بيىك ۇستاساق قانا قازىرگى ماسەلەمىز شەشىلەدى. ءبىر-ءبىرىمىزدى تۋعان باۋىرداي كورىپ، قامقور بولايىق! ءبىز جىرتقىش ەمەسپىز، ادام بالاسىمىز!

توپ ىشىنەن ماقۇلداۋ رايىنداعى سوزدەر ەستىلدى:

– يا، ءبىز ادامبىز!

– دۇرىس ايتاسىڭ، باۋىرمال بولايىق!

– ابايدان نە ۇيرەنىپ ەدىك، تۇگەل ەسىمىزگە تۇسىرەيىك!

– جەر مەن كوكتىڭ اراسىندا سەندەلگەننەن قيىنى جوق ەكەن. اقىلداسىپ، قايتۋدىڭ امالىن تابايىق!

كوپشىلىك ويىمدى قوستاعان سوڭ، مەن جىلاعان كەزدە مۇرنىمنىڭ ءبىتىپ قالعانىنا قاراماي سايراي جونەلدىم:

– باستاۋىش سىنىپتاردا ابايدىڭ ولەڭدەرىن وقىپ-ۇيرەنگەنبىز. تەلەفونعا تەلمىرىپ، ءبارىن ۇمىتىپ قالدىق پا؟ -مىڭگىرلەگەن داۋسىما كۇن كۇلىپ، اقشا بۇلتتار اينالامدا دوڭگەلەي ءجۇزدى. تابيعات تا ماعان ءۇن قوسىپ، قۇشاعىنا باسىپ تۇرعانداي.

– بىلتىر قىستا ابايدىڭ «قىس» ولەڭىن وتكەنبىز. مەن جاتتاپ العانمىن. –ايارۋ تاق ەتە قالدى.

– ابايدىڭ «بىلىمدىدەن شىققان ءسوز» دەگەن جولى بار ولەڭىن جارتىلاي بىلەمىن.-اقبەردى دە قۇر الاقان ەمەس ەكەن.

– ال ابايدىڭ ولەڭدەرىن ەسىمىزگە تۇسىردىك. ۇيگە بارار جول قايدا؟ -سىمبات وسىلاي دەپ داۋ كوتەردى.

– بىز كوككە ءبىر-اق كۇندە ۇشقان جوقپىز. بىلىمسىزدىك پەن ويسىزدىقتان اقىرى وسى كۇيگە تۇستىك. سول سياقتى بۇنىڭ قايتۋى دا بىردەن بولمايدى. سابىر كەرەك! -مەن بيلىكتى ءبىرجولاتا ءوز قولىما الىپ، ەلدى بايسالدى بولۋعا شاقىردىم.

– «سابىر ءتۇبى-سارى التىن» دەپ ايتىپ وتىراتىن اجەم،-دەدى سۇيكىمدى ايارۋ ۇزىن كىرپىكتەرىن ءجيى قاعىپ.

– «سارعايعان جەتەر مۇراتقا» دەپ سوڭىن ايتپايتىن با ەدى؟ -سىمبات قۇربىسىن ازىلمەن ءبىر تۇيرەدى. سىنىپتاعىداي شىن شەكىسۋگە ەمەس، قالجىڭمەن سىرلاسۋعا بەيىم ەكەنىن جىلى داۋسىمەن اڭعارتتى.

مەن ىشتەي ويلانىپ، مىناداي ساراپتاما جاسادىم. ۇشۋدىڭ ماشاقاتىنان قۇتىلۋ ءۇشىن ءبىزدىڭ ويىمىز دا تازا بولۋ كەرەك. مەنمەن، پاسىق ويلار جۇرەگىمىزدى كىرلەتسە، ورالۋ ماڭگى ارمان بولىپ قالادى. ۇشپاي قالعان ءاليحان ەشكىمنەن كومەگىن ايامايتىن ناعىز اق كوڭىلدىڭ ءوزى. زاۋرە شىعارعان ەسەبىن سىمبات سياقتى بۇلدانباي كوشىرۋگە بەرەتىن.

– ارۋنا ءوتىنىشىمىزدى جەرگە تاستاپ كورمەپتى. سۋرەتتى دە ادەمى ەتىپ سالىپ، ەستەلىككە تاراتىپ بەرەتىن. –ايارۋ مەن سىمبات، سەزىم ۇشەۋى جارىسا سويلەپ، ويىمدى ءبىرجولاتا بەكىتتى.

– ەندەشە، قىزعانشاقتىققا، وزىمشىلدىككە جول جوق. –مەن التىنشى اتام اسۋباي ءتارىزدى بيلىك ايتىپ، توپ ورتاسىندا ءشانيىپ تۇرمىن.

– «بولىنگەندى ءبورى جەيدى» دەپ ايتىپ وتىراتىن اتام. –سەزىم ءسوزىن حالىق ماقالىمەن تۇزدىقتاپ قويدى. مەن بىلمەيتىن ونەرلەرىڭ كوپ ەكەن عوي. سيقىرلى اينا ءبارىمىزدىڭ ونەرىمىزدى تۇساۋلاپ، ءتىل-اۋىزدان ايىرىپ تاستاپتى.

– «ءجۇز تەڭگەڭ بولعانشا، ءجۇز دوسىڭ بولسىن» دەگەن ماقال بىلەمىن،-دەپ سەنىمسىز ءۇن قاتتى اقبەردى.

– قويشى، ەي، كوپشىل، بىرلىكشىل بولۋ تۋرالى ماقال ايتساڭشى،-دەپ سەزىم ونى بىردەن جازعىرا جونەلدى.

– مىنە، وزگەنىڭ قاتەسىنە كۇلۋگە، كىنالاۋعا ءازىر تۇرامىز. قويۋ كەرەك! –كوشباسشى بولۋدى اقىل ايتۋ دەپ ءتۇسىنىپ، ورتاعا كيىپ كەتتىم.  ءبىر-ءبىرىمىزدى باۋىر تۇتۋعا ۋادە ەتىپ، كۇننىڭ شاپاعاتىنا شومىلىپ، جىلى نۇرعا قارىق بولىپ تۇرا بەردىك. ءبىر شارشاعان ساتتە كوز شىرىمىمىزدى الۋ ءۇشىن قالىڭداۋ شوككەن ماقتا بۇلتقا جانتايدىق. مۇشكىل ءحالىمىزدى تابيعات تا سەزىپ تۇرعانداي، بۇلت توسەنىش بولۋعا كەلىسىپ، ءبىر شەتى ماقتا كورپەگە اينالىپ قويا بەردى. جىبەك جەل ءبىزدى سابيدەي تەربەتىپ، تاڭعاجايىپ ۇيقى الەمىنە جەتەلەي جونەلدى. ءتاتتى ءتۇس كورىپ، ەلەس قۋىپ جاتىرمىز. ءۇيدى-ۇيىمىزگە قايتىپ، تۋعاندارىمىزدىڭ ىستىق قۇشاعىنا ەنگەنىمىزدى ءبارىمىز كورگەندەيمىز. تەك ەشكىم ءتىس جارىپ ەشتەڭە ايتپادى.

بۇلت توسەنىپ، مامىق جاستانىپ جاتىپ ويعا كەتتىم. بۇرىن جەردە جۇرگەن كەزىمدە بولمەمدە وڭاشا قالۋدى ۇناتاتىنمىن. ويىنعا بەرىلىپ، تاماقتانباسام، اپام بولمەمە كەلەتىن. سول كەزدە بۇلقان-تالقان اشۋلاناتىنمىن. ءوزىمدى تورداعى قۇستاي سەزىنۋشى ەدىم. اتا-انام ماعان ەركىندىك بەرمەيتىن كۇزەت ساربازدارىنداي كورىنەتىن. سويتسەم، مەنىڭ اڭساعان ەركىندىگىم جالعىزدىق ەكەن، ولاردىڭ كۇيىپ-ءپىسىپ جۇرگەنى باعىنىشتى ۇستاۋ ەمەس، قامقورلىق بولىپ شىقتى. اتتەڭ، سونى ءوز كەزىندە تۇسىنبەگەن مەن دىمبىلمەس ەكەنمىن عوي. تۇسىمدە اپام مەن اكەمدى كوردىم. جۇگىرىپ بارىپ، مويىندارىنا اسىلدىم. قۇشاقتارى مۇنداي ىستىق بولار ما؟ كۇيىپ بارا جاتىپ ويانىپ كەتتىم. بۇلت توسەگىمنەن تۇرىپ، جان-جاعىما قارادىم. كۇن-انا مەيىرلەنە قاراپ تۇر. ءوزى مەنىڭ اپامنان اۋمايتىن سياقتى. ۇنەمى جارىق بولعاندىقتان، قاي مەزگىل ەكەنىن بىلە المادىم. سەندەلىپ جۇرگەنىمىزگە قانشا ۋاقىت بولدى؟ جانىمىزدان كەتپەي، ءۇيىرىلىپ تۇرعان تەلەفونداردىڭ اراسىنان ءوز ايفونىمدى الىپ، ساعاتقا قارادىم. جەردىڭ ۋاقىتىمەن قازىر تاڭعى ءۇش ەكەن. قۇداي بىلەدى، اپام مەنى ۋايىمداپ، كوز ىلمەي وتىرعان شىعار. تيك-توقتى اشىپ قالىپ ەدىم، جەلى جۇلدىزىنا اينالعان جانتورەنىڭ پاراقشاسىنا تاپ بولدىم.  «سالماقسىز بولۋدان ساقتانۋ ءۇشىن كىتاپتى كوپ وقىپ، ۇلتتىق قۇندىلىقتارىمىزدى قادىرلەۋ كەرەك!» دەپ جازىپتى. دۇرىس ايتاسىڭ، دوسىم! سىرتتان كومەك كەلمەيدى. ءوز اقىلىمىز بەن ءبىلىمىمىز عانا قۇتقارادى ءبىزدى.

***

ادام بالاسى ەرەكشە قاسيەتكە يە ەكەنىن اۋەدە ءجۇرىپ ءبىلدىم. كەز كەلگەن جاعدايعا بەيىمدەلۋگە دايىن تۇرادى ەكەنبىز. ۋاقىتتان شاتاسىپ، ءىشىپ-جەمنەن تارشىلىق كورسەك تە، بۇل كۇندەرى كوڭىلىمىز كوتەرىڭكى. قول ۇستاسىپ، شەڭبەر بولىپ تۇرا الامىز. قالاساق، اسپاندى جاڭعىرتىپ انگە سالامىز. بۇلتقا باس قويىپ، ارمانعا بەرىلەمىز. سوندىقتان ءبىزدى ەشقانداي جەل بىتىراتىپ شاشا المايدى. بىرلىگىمىز مىقتى بولعان سوڭ، توبىمىز تارقامايدى.

– حانتورە، موتور ءۇنىن ەستىدىڭ بە؟-دەدى اقبەردى جاتقان جەرىنەن باسىن جۇلىپ الىپ. ءبارىمىز قۇلاق تىكتىك. ءيا، بۇل راسىندا دا موتور داۋسى ەدى، تەك قۇتقارۋشىلاردىڭ ۇشاعىنان ءسال شاعىنداۋ سەكىلدى. ءۇنى تىم باسەڭ، نازىك ەستىلدى.  ءبىز بۇل ۋاقىتتا بەي-بەرەكەت ۇشۋدى قويىپ، توپتانىپ ارەكەت ەتۋگە كوشكەنبىز. وعان كومەكتەسكەن، ارينە، اباي ونەگەسى.  داۋىس جاقىنداپ كەلگەندە، ءىش تارتا تاڭقالدىق. ۇشاق پىشىندەس ءبىر قۇرىلعىنىڭ ىشىندە ادام تارىزدەس ءبىر تىرشىلىك يەلەرى كولبەڭدەيدى. كوزدەرى اتىزداي، قول-اياقتارى شىلدەي، بويلارى قىسقا. سۇيكىمسىز تۇرلەرى از بولعانداي، داۋىستارى دا كەلىسىپ تۇرعان جوق.

– ەي، ادام بالاسى، جەر بەتىنە سىيماي، كوككە ورلەپ شىعىپ، سەرۋەندەيتىن بولعانسىڭدار ما؟ -ۇشاقتىڭ ءبىر شەتى قاقپا تارىزدەنىپ اشىلعان كەزدە، بىزگە قاراپ سويلەگەن العاشقى سىرىڭكەنىڭ ايتقانى وسى بولدى.

– «سالەم-ءسوزدىڭ اناسى» دەگەن. الدىمەن ەسەندەسەيىك،-دەدىم العا قاراي قالىقتاپ شىعىپ.

– ول نە نارسە؟-دەگەن جاۋاپقا دوستارىم كۇلىپ جىبەردى. مىناداي عالامات ۇشاعى، دامىعان عىلىمى بار تىرشىلىك يەلەرى امانداسۋدى بىلمەيتىنى شىنىندا دا كۇلكىلى كورىندى.

– امانداسۋ دەگەن ەڭ العاش كورىسكەن ادامداردىڭ ءبىر-بىرىنە ايتاتىن جىلى ءسوزى. جاعدايىن سۇراۋ، اماندىعىن ءبىلۋ دەگەن عوي. -ەرەجە جاتتاۋعا سالاق باسىم ءوزىم امانداسۋدىڭ انىقتاماسىن قۇراپ كەتكەنىمدى بىلمەي قالدىم.  بەسىنشى اتام بايبولاتتىڭ شەشەندىك ونەرى دارىعانى داۋسىز.

– ول قانداي جىلى ءسوز؟-دەدى ينەلىكتەي قاتقان بوگدە جان.

– سالەمەتسىز بە؟ ارمىسىز! قايىرلى كۇن!  وسى سوزدەردىڭ ءبىرىن قولدانىپ، امانداسۋعا بولادى. –ولار ءوزارا كەڭەسكەن ءتۇر تانىتىپ، ەرىندەرى جىبىرلاپ ءبىراز تۇردى.

– ارمىسىز، ادام بالاسى!-دەدى سالدەن سوڭ دەمىككەن ۇنمەن. ەڭ ادەمى ۇندەرى وسى عانا سياقتى.

– بىلىمى تاسىپ، ونەرى اسقان جەر پەرزەنتتەرىنەن جالىندى سالەم!-دەپ مەن ساڭق ەتە قالدىم. مۇنداي بەينەلى سوزدەردى قالاي تاۋىپ ايتتىم! الدە اسپاندا سالبىراپ تۇرا-تۇرا دىڭكەم قۇرىعاننان، وزىمە بەيمالىم تالانتىم اشىلىپ جاتىر ما؟ ايتەۋىر اياقتىعا جول، اۋىزدىعا ءسوز بەرەر ءتۇرىم كورىنبەدى.

– جەر پەرزەنتتەرى،  ءبىزدىڭ عارىش كەمەمىزگە كىرىپ، اس-اۋقات ىشىڭىزدەر! -توسىن ۇسىنىسقا نە دەرىمدى بىلمەي، دوستارىما قارادىم.

– اباي اتامىزدىڭ «ادامزاتتىڭ ءبارىن ءسۇي باۋىرىم دەپ» دەگەن ءسوزىن ەستەن شىعارمايىق.

– شاقىرعان جەردەن قالمايىق!

– بۇلار ادامزات ەمەس، وزگە عالامشاردىڭ تۇرعىندارى. ولاردى قالاي «باۋىرىم» دەپ قۇشاق جايامىز؟

– بىر قاۋىپ تونسە،  قۇپيا ءسوز «اتتان» بولسىن. نار تاۋەكەل، بوگدەلەردىڭ مەكەنىنە كىرىپ كورەيىك!

سوڭعى ءسوزدى مەن ايتتىم. ءبارى باس شۇلعىپ قوستادى. وسىدان سوڭ سىپايى، بىرلەسكەن قالىپتا عارىش كەمەسىنە كوتەرىلدىك. بارلىق جەردى التىنمەن اپتاپ، كۇمىسپەن كۇپتەپ تاستاعان. بىراق اۋادا ءبىر سالقىندىق بار.

– جەر پەرزەنتى، قازىر كۇش-قۋات سىيلايتىن دارۋمەندەر الدارىڭىزعا كەلەدى.-ينەلىكتەي يميگەن سيىقسىز كاپيتان ءبىزدى داستارقانعا شاقىردى.

– بىزدە، جەردە ونى داستارقان دەپ اتايدى. اسقا وتىرماي تۇرىپ، باتا بەرىلەدى. اق باتا جول اشادى. -اۋىلدا اتام اس الدىندا باتا بەرۋشى ەدى. سودان كورگەنىمدى ىستەپ، بوگدەلەردىڭ جايعان داستارقانىنا باتا بەردىم. بار ويىم ۇيگە قايتۋ بولىپ، ەرنىمنىڭ ۇشىندا جالعىز تىلەگىم قالىپ قويدى.

– اق داستارقان! اق باتا! قانداي تاماشا ولكەدە تۇراسىزدار! -كاپيتان كومەكشىسىنە ىمداپ ەدى، ول ءبىر باتىرمانى باسىپ قالدى. لەزدە ارقايسىمىزدىڭ الدىمىزعا جايناعان داستارقان توسىلدى. ءبىر وكىنىشتىسى-جەكە تاماقتانۋعا تۋرا كەلەدى ەكەن.

– باي داستارقانىڭىزعا، اق نيەتىڭىزگە ريزامىز! -وسىلاي دەپ الما تارىزدەس ءبىر جەمىسكە قول سوزدىم. ادەتىممەن قوماعايلانا ءبىر اساماق ەدىم. ءتىسىم باتپادى.

– اق باتا! اق نيەت! قانداي عاجاپ سوزدەر!-كاپيتان مەنىڭ اۋرەلەنىپ وتىرعانىممەن شارۋاسى جوق،. ءاربىر سوزىمە اسەرلەنىپ، تولقىپ وتىر. قاۋجاعداي الماي مەن اۋرەمىن. دوستارىم دا ءدال وسىنداي سارساڭعا تۇسكەن.

– جەر پەرزەنتى، ءبىز دارۋمەندەردى تىكەلەي جەمەيمىز. ارنايى تۇتىكتەر ارقىلى ىشەمىز. -كومەكشى تاعى ءبىر باتىرمانى باسىپ ەدى، ءاربىر ۇستەلدىڭ جانىنان ءجىپ-جىڭىشكە تۇتىك پايدا بولدى.

– ال جەر تۇرعىندارى اساپ-اساپ جەيدى، سۋسىندى ءسىمىرىپ ىشەدى. شىركىن، قازاقتىڭ قۋىرداعى مەن بال قىمىزىنا نە جەتسىن! -اڭساي ايتقانىم سونشا، ەندى جات جەرلىكتەردىڭ جەرگە بارۋعا اڭسارى اۋدى.  ءبىز تۇتىكتەن تاماقتانىپ، العىسىمىزدى ايتتىق.

– جەر بالاسى، دارۋمەندەر ۇنادى ما؟ -كاپيتان بىزگە تەسىلە قالدى. سۇرعىلت جۇزىنەن نەندەي كوڭىل كۇيدە وتىرعانىن انىق بايقاي المادىم.

– بارى كەرەمەت! راسىمەن قۋات بەرەدى ەكەن. الدەنىپ الدىق. بىراق...

– نە ۇناماي قالدى؟ كەمشىلىك بولسا، ايتىڭدار. ءبىز عىلىمي كەڭەس قۇرىپ، لەزدە تۇزەتەمىز. كاپيتاننىڭ مىنا سوزىنە تاڭ قالدىم. وزدەرى عىلىم ىزدەگەندە جەر پەرزەنتى، مىنا بىزدەن جىلدام سياقتى. ون جىل جەر بەتىندە ءجۇرىپ، اشقان ءبىر عىلىمي جاڭالىعىم جوق. ىشتەي ۇيالىپ قالدىم.

– دامنىڭ ساپاسىنا ايتارىم جوق. ءتىل ۇيىرەدى. تەك اركىمنىڭ جەكە وتىرىپ تاماقتاناتىنى قيىن ەكەن. بىزدە، جەردە قازاق حالقى ورتاعا ۇلكەن داستارقان جايادى دا، سول جەردە وتىرىپ كەڭەسەدى، پىكىرلەسەدى.

كاپيتان كومەكشىسىنە ىمداپ قالدى. ول  ۇلكەن ەكراندى قوسىپ، اق حالات كيگەن بوگدەلەرگە تاپسىرما-نۇسقاۋ بەردى. سالدەن سوڭ الدىمىزداعى جەكە ۇستەلدەر بىرىككەن ۇلكەن داستارحانعا اينالدى. توردە مەن وتىرمىن، كاپيتان وڭ جاعىمدا. وزگەلەرى قاز-قاتار جايعاسقان.

– سەن ايتقان اق داستارحان وسىنداي بولا ما؟-كاپيتاننىڭ ىشكى قۋانىشىن ىركىلىپ سويلەگەنىنەن سەزە قويدىم.

– شۇيىركەلەسىپ وتىرىپ ىشكەن اس تىم ءتاتتى بولادى،-دەدىم ريزاشىلىعىمدى بىلدىرە باسىمدى ءيىپ. ول دا باسىن يمەك ەدى، ءتۇپ-ءتۇزۋ جەلكەسى قوزعالمادى.  ءوزىنىڭ عىلىمي كەڭەسىنە ۇزدىكسىز تاپسىرما بەرە باستادى. جىلدامداتىپ سويلەگەندە دىم تۇسىنبەدىم. بايقاۋىمشا، ءيىلىپ ىزەت ءبىلدىرۋدىڭ عىلىمي جولدارىن تابۋعا  بۇيرىق بەرگەن سىڭايلى. وزدەرى اۋادا دىبىسسىز قالقيدى. سوزدەرى كەيدە يشاراعا اينالىپ كەتەدى.

– اقبەردى، ماعان تانىسۋ تۋرالى ءبىر ماقال ايتشى،-دەدىم جاقىن وتىرعان دوسىما سىبىرلاپ.

– «مىڭنىڭ ءجۇزىن بىلگەنشە، ءبىردىڭ اتىن ءبىل» دەگەن ماقال بار. عالامتوردان وقىعانمىن. -اقبەردى ماعان بۇرىن-سوڭدى بۇلاي كومەكتەسپەگەن شىعار.

– كاپيتان، قازاقتا «مىڭنىڭ ءجۇزىن بىلگەنشە، ءبىردىڭ اتىن ءبىل» دەگەن ماقال بار. تانىسىپ وتىرايىق. مەنىڭ ەسىمىم-حانتورە. بۇل-دوسىم اقبەردى. ودان ارى وتىرعان- ايارۋ. -ءبارىن جاعالاي تانىستىرىپ بىتكەنشە، كاپيتان اتىمىزدى جاتتاپ تا ۇلگەردى.

– ەستە ساقتاۋ قابىلەتىڭىزگە تاڭ قالىپ وتىرمىن،-دەدىم ەسىمىمىزدى ەرنى جىبىرلاي قايتالاعان كاپيتانعا.

– نەسىنە تاڭ قالاسى، حانتورە؟ اباي اتامىز ايتىپتى: «ەستىگەن نارسەنى ۇمىتپاستىققا ءتورت ءتۇرلى سەبەپ بار». كاپيتان ەستىگەنىن قايتالاپ، ويىندا بەكىتىپ وتىردى. سول سەبەپتى ەسىمدەرىمىزدى جاڭىلماي ايتىپ وتىر. -ايارۋ سوزگە ارالاسىپ، تاڭدانىسىمنىڭ ءجونسىز ەكەنىن ايتتى. مەن ونىڭ بۇلايشا ءبىلىمدى بولىپ كەتكەنىنە تىپتەن اۋزىم اشىلىپ قالدى. بۇرىن سىنىپتا وزىنە جولاپ كەتكەندى اپاسىنا ايتىپ شاعىمدانىپ، ۇلداردىڭ شاڭىن قاقتىرۋشى ەدى. ەندى بايسالدى ءبىلىمدى قىزدىڭ كەيپىنە ەنگەن. وسى اۋە وقيعاسى ءبارىمىزدىڭ جان-دۇنيەمىزگە ۇلكەن وزگەرىس اكەلدى-اۋ شىنىمەن.

– حانتورە، بىزدە ناقتى ەسىم جوق. اتقاراتىن قىزمەتىمىزگە قاراي كاپيتان، كومەكشى، ساراپشى دەپ اتاي بەرەمىز.

– وندا ءبىز سىزدەرگە ادەمى ەسىم تاڭداپ بەرەيىك. -سەزىمنىڭ ۇسىنىسىن ءبارىمىز قۋاتتاپ، كاپيتانعا  لايىقتى ات كەڭەستىك. اقبەردى ورنىنان تۇرىپ، كاپيتاننىڭ قۇلاعىنا «سەنىڭ اتىڭ-اقىلباي» دەپ ءۇش رەت ايقايلادى. ءار سوزىنەن سوڭ كاپيتاننىڭ كوزى شىراداي جانىپ، جۇزىنە قان جۇگىردى. ە، بۇلاردىڭ قان-ءسولسىز جۇرگەن ءبىر سەبەپتەرى اتتارى بولماعاندىقتان ەكەن عوي. جەر پەرزەنتتەرى كەلىپ بۇلاردىڭ ماسەلەسىن وپ-وڭاي شەشىپ بەردى. توقتا، ءبىزدىڭ جەرگە قايتۋ ماسەلەمىزدى كىم قولعا الادى؟ وسىلاي قوناق بولىپ، بوگدەلەردى باۋلىپ جۇرە بەرەمىز بە؟

– حانتورە، سەن نەگە ۋايىمشىلسىڭ؟ مەنىڭ كوڭىلدىڭ رايىم باقىلايتىن  قۇرىلعىم سەندە ءبىر ۋايىم بارىن حابارلاپتى. -كاپيتاننىڭ سوزىنە نە دەرىمدى بىلمەدىم. سىر اشايىن با، الدە جاسىرىپ قالايىن با؟ ادامنىڭ كوڭىل كۇيىن كوزىنەن ۇعۋشى ەدى، بۇل پريبورىنا قادالىپ وتىرادى ەكەن.

– ماسەلەمىزدى ايتايىق، مۇمكىن، كومەكتەسەر،-دەستى قىزدار جاعى.

– جاۋ بولىپ شىقسا قايتەمىز. ودان دا ەشتەڭە بىلدىرمەيىك. -بۇل-ۇلداردىڭ شەشىمى.

– جەر پەرزەنتتەرى، سىزدەر الاڭداماڭىزدار. ءبىز مارستا تۇراتىن جاراتىلىس يەلەرىمىز. جەردە عاجايىپ تىرشىلىك بارىن الدەقاشان انىقتاعانبىز. بىراق جەر بالالارىمەن ءبىرىنشى رەت كەزدەسىپ وتىرمىز. سوندىقتان دوستىق نيەتىمىزدى بىلدىرەمىز.

كاپيتاننىڭ تازا قازاقشا سوزىنە قايران قالىپ وتىرمىن. مارس تۇرعىندارى بولسا مارسشا سويلەمەي مە؟ ءبىزدىڭ ءتىلىمىزدى قايدان بىلەدى؟

– جاساندى ينتەلەكت تۇرلەرىن وتە كوپ ويلاپ تاپتىق. ءبىز ءوز تىلىمىزدە ويلايمىز، ال اۋدارماشى جاساندى ينتەلەكت ونى بىردەن اۋدارىپ، دىبىستاپ بەرەدى. سول ءۇشىن ارامىزدا تىلدىك كەدەرگى تۋىنداپ تۇرعان جوق.

كاپيتاننىڭ ءسوزى دوستىق كوپىرىن ورناتىپ، جىلى بايلانىستى تەرەڭدەتە ءتۇستى. ءبىز ءوز ماسەلەمىزدى بايان ەتتىك. جەر دەپ اتالاتىن نۇرلى عالامشاردا تىم الاڭسىز ءومىر سۇرگەنىمىزدى، كەيىن تەلەفونعا تاۋەلدى بولىپ، بارلىق قۇندىلىقتارىمىزدى قۇردىمعا كەتىرىپ، اقىر سوڭىندا سالماقسىز كۇيگە ۇشىراعانىمىزدى بايانداپ بەردىم. ول عىلىمي كەڭەسىن قۇرىپ، بىردەن تاپسىرما بەردى. شۇعىل كەڭەس «جەر پەرزەنتتەرىن قالاي ۇيلەرىنە قايتارامىز؟» دەگەن تاقىرىپتا اشىلدى.

– جاردەمباي، تەزدەتسىن،-دەدى كومەكشىسىن ەسىمىمەن اتاعان اقىلباي كاپيتان. ۇلكەن ەكراننان قاۋىرت تىرلىككە كىرىسكەن عالىمداردىڭ بەينەسى كورىندى.

– حانتورە، بايقاۋىمشا، جەر پەرزەنتتەرى تىم سۇلۋ ەكەن. ءبىز مىڭجىلدىقتار بويىنا سىرت كەلبەتىمىزدى سۇيكىمدى ەتۋگە تىرىسىپ كەلەمىز. ازىرگە جەتكەن بيىگىمىز شامادى. -كاپيتان  اسەرلى سويلەپ، ءبىراز دەمىكتى.

– جەر بەتىندە العاش ادام بالاسى پايدا بولعاندا، سۇلۋ بولماپتى. تالماي ەڭبەك ەتىپ، سۇلۋلىققا قۇمارتىپتى. اقىرى قازىرگىدەي قاراسا كوز سۇيسىنەتىندەي بولمىسقا يە بولىپپىز. -بىلگىشسىنىپ وتىرمىن. العاش دەگەن قاي عاسىر دەپ سۇراسا نە دەيمىن؟ قاپ، قازاقستان تاريحىنىڭ حرونولوگيالىق كەستەسىن جاتتاپ اۋىم كەرەك ەدى. بىراق اقىلباي كاپيتان مەنى سۇراقپەن قىسپادى.

– ەڭبەك ەتۋدەن كەندە ەمەسپىز. ءبىزدىڭ بار ۋاقىتىمىز عىلىمي جاڭالىق اشۋمەن وتەدى،-دەپ جەڭىل كۇرسىندى اقىلباي.

– سىزدەردە قانداي ۇلى ادامدار بار، ياعني، قايتالانباس ونەرلى جاندار؟ قازاقتا اباي قۇنانبايۇلى دەگەن ۇلى حاكىم، اقىن، ويشىل ءومىر سۇرگەن. ونىڭ سوزدەرى ءجۇز سەكسەن جىل وتسە دە، ءالى جاڭعىرىپ تۇر. سۇلۋلىق اقىلمەن دە كەلەتىن شىعار.

– بىزدە ءبارى عالىم. بىراق سۇلۋ ەشكىم جوق.

– اباي «عىلىم تاپپاي ماقتانبا» دەپ ايتىپتى. ناعىز ادام بولۋ ءۇشىن «بەس اسىل ءىستى» بويعا جيناۋعا ونەگە ەتىپتى. ولار-تالاپ...

ءسوزىمدى دوستارىم جالعاپ اكەتتى.

– تالاپ، ەڭبەك، تەرەڭ وي، قاناعات، راقىم.

– ال ادامدىققا جات قىلىقتاردى اباي اتا «بەس دۇشپان» دەپ اتاپتى. ولار-وسەك، وتىرىك، ماقتانشاق، ەرىنشەك، بەكەر مال شاشپاق.

اقىلباي مەن جاردەمبايدىڭ بار نازارى بىزدە، اۋزىمىزعا كىرىپ كەتە جازداپ ۇيىپ قالعان.

– تالاپ-جاقسى ءىس قىلۋعا تالپىنۋ،-دەپ سەزىم كاپيتانعا قاراپ سويلەپ كەتتى.

– ەڭبەك-سول تالپىنعان ىسكە جەتكىزەتىن ۇلى ءىس،-دەدى ايارۋ كەڭ تىنىستاپ.

– تەرەڭ وي-ادامنىڭ ساناسىندا ۇنەمى ءجۇرىپ تۇراتىن بيىك وي قورىتۋ ءۇردىسى،-دەدى سىمبات اسپاي-ساسپاي.

– قاناعات-قول جەتكەن تابىسقا شۇكىر ەتۋ، بارعا كوڭىل تويدىرۋ. -كەرىم دە اڭگىمەگە كىرىستى.

– راقىم-بۇكىل تىرشىلىككە مەيىرىممەن قاراپ، كەڭپەيىلدىلىك تانىتۋ، قاجەت جەردە كەشىرە ءبىلۋ،-دەگەن سىمبات ماعان قارادى.

– «بەس دۇشپان» دەگەن وسەكتەن باستالادى. سۇلۋ، اقىلدى بولۋ ءۇشىن الىپ قاشپا سوزدەن اۋلاق بولۋ كەرەك. عايبات سويلەمەۋ كەرەك.

مەنىڭ ويىمدى اقبەردى ءىلىپ اكەتتى.

– وتىرىك-وسەكتىڭ دوسى. وتىرىك جۇرگەن جەردە ەشقانداي ءىس العا جىلجىمايدى.

– ماقتانشاقتىق وتىرىكتەن شىعادى. ماقتانشاق بولۋ جاقسى ءىس ەمەس. -جەر بەتىندە ماقتانۋدان الدىنا جان سالمايتىن سىمبات تىپتەن ساليقالى وي تاستادى.

– ەرىنشەكتىك-ءبىزدىڭ سالماقسىز كۇيگە ۇشىراۋىمىزدىڭ باستى سەبەبى. ەرىنشەك بولۋ-ونەر مەن تالانتتىڭ جاۋى،-دەپ مەن ءوز باسىمنان كەشكەنىمدى قوسا بەينەلەدىم.

– بەكەر مال شاشپاق دەگەن-قولداعى باردى ىسىراپ ەتۋ، زايا كەتىرۋ. اباي اتامىز بۇعان دا قارسى.

كاپيتان اقىلباي كوزى توستاعانداي بولىپ وتىردى دا، ارقايسىمىزعا يىلە باستادى. عىلىمي كەڭەس ءبىلۋ، ىزەت ءبىلدىرۋدىڭ جولدارىن تاپقانىن بىلدىك.

– جەر پەرزەنتتەرى، سەندەر قانداي باقىتتىسىڭدار؟! شىنايى ادام بولۋدىڭ ەرەجەسىن جازىپ كەتكەن عۇلاما تۇلعالارىڭ بار. نەگە وسىنشاما سۇلۋ ەكەندەرىڭنىڭ قۇپياسىن مەن دە تۇسىنە باستادىم.

ءبىز قول شاپالاقتاپ، ولارعا ءىلتيپات كورسەتتىك. سىنىپتاعىداي ىسقىرىپ، ەلدىڭ مازاسىن المادىق. بيازى سويلەپ، قاسقايىپ وتىرمىز. وزگە عالامشاردىڭ تۇرعىندارىنا ۇلگى بولۋعا جاراپ قالعانىمىزعا ىشتەي مارقايىپ، ماقتان تۇتىپ وتىرمىز.

– عىلىمي كەڭەسكە ءسات سايىن تاپسىرما بەرىپ، ۇزدىكسىز جاڭالىق اشقىزىپ كەلدىم. ونىم ارتىق بولىپتى. قولىمىزداعى عىلىمي جەتىستىكتەردى قاناعات تۇتۋدى ءجون كورەمىن. –كاپيتاننىڭ مىنا ءسوزىن ءتانتى بولعان بىزدەر ءدۇر ەتىپ قالقىمالى ورىندىقتاردان تۇردىق. مارستىقتاردىڭ ونەگەنى قابىلداۋى تىم جىلدام ەكەن. تاماشا!

ءبىز داستارقانعا باتا بەرگەن سوڭ، ءبىر باتىرما ارقىلى ونى جيناپ تاستادى. سودان سوڭ عارىش كەمەسىن ارالاۋعا شاقىردى. ءبىز قۋانا كەلىستىك. ءوڭىمىز تۇگىلى تۇسىمىزدە كورمەگەن عارىش كەمەسىن ەمىن-ەركىن ارالاۋ باقىتى بۇيىرادى دەپ كىم ويلاپتى؟ تاڭدانىسىمىزدى تەرەڭ جاسىرىپ، كاپيتانعا ەرىپ كەلە جاتىرمىز. بارلىق بولمەلەر جوعارى تەحنولوگيالارمەن جابدىقتالعان.  ءبىر شاعىن بولمەدە ءبىر قىزمەتكەر  ءتۇرلى-ءتۇستى كوزاينەك تاعىپ وتىر. ونىڭ سەبەبىن سۇراسام، ءمانىسى بىلاي ەكەن:

– بىزدە جالىعۋ دەگەن بولادى. كۇندە قايتالاناتىن تىرلىكتەردەن مارستىقتار قاجىپ كەتەدى. سول سۇرقاي ءومىرىمىزدى تىم بولماسا ونلاين تۇرلەندىرۋ ءۇشىن وسىلاي ءتۇرلى-ءتۇستى كوزىلدىرىك تاعىپ، جاساندى جايقالعان الەمگە كىرەمىز. بۇل شارانى ساۋىقتىرۋ دەپ اتايمىز.

دوستارىما قاراپ ەدىم، ولار سىر بەرمەدى. ءبىز جەردە جۇرگەن كەزىمىزدە «شارشادىق، ءومىر قىزىقسىز» دەپ اتتان سالۋشى ەدىك. سويتسەك، ناعىز باقىت جەر بەتىنە كەلىپ قوناقتاپتى عوي. سۇلۋ تابيعات، ونەرلى ادامدار، ىنتىماعى جاراسقان وتباسى، ادال دوستار! نەنى ارمان ەتسەڭ، سوعان شىنىمەن قۇلاش ۇرۋعا مۇمكىندىك بار. مىنالارداي كوزىلدىرىككە الدانىپ، جالعان ءومىر ءسۇرىپ جۇرگەن جوقپىز.

– بىلەسىز بە؟ جەر تۇرعىندارىندا يگى ءداستۇر بار. ول توي دەپ اتالادى. قۋانىش كەزىندە ۇلكەن داستارقان جايادى، ءان ايتادى، بي بيلەيدى، ءتۇرلى ويىندار وينايدى. ساۋىق كەشى دەپ تە اتالادى. ونەردى تاماشالاۋ ءۇشىن ارنايى كونتسەرتكە بارادى. بۇكىل جەر شارىن ارالاپ، ونەرىنە ادام بالاسىن تامساندىرعان ديماش ءانشىمىزدى ايتساڭىزشى!

بۇل جولعى سوزىمە كاپيتان تۇسىنبەي قالدى. ءسوزىن ءۇزىپ سويلەپ، اۋرەگە ءتۇستى.

– توي دەگەن نە؟ ساۋىق كەشى دەگەن ساۋىقتىرۋ ەمەس پە؟

– يا، ول دا ساۋىقتىرۋ شاراسىنا ۇقسايدى. بىراق ول جەردە جالعىزدىققا ورىن جوق. ءبارى شىنايى، ومىرشەڭ كەلەدى.

– ان دەگەن نە؟ ديماش قالايشا جەر ءجۇزىن ارالاپ شىقتى؟

– ان-ونەردىڭ ءبىر ءتۇرى. ديماش ءان ورىنداپ، عالامات داۋىسىمەن الەمدى ءدۇر سىلكىندىردى. –ماقتانعاننان اۋزىما ورامدى ءسوز تۇسپەي، كىدىرىپ قالدىم. ماقتانشاقتىقتان اۋلاق بولۋ كەرەكتىگى ەسىمە ءتۇستى. جوق، بۇل رۋحاني ماقتانىش قوي. رۋحاني ماقتانۋ ارقاشان ورىندى.

– اباي دا دوم بىرادا ويناپ، ءان سالعان. قانشاما اندەرى بار. -سەزىم ءسوزىمدى ساباقتادى.

– ابايدىڭ «ءاندى سۇيسەڭ، مەنشە ءسۇي» دەگەن ۇلى ءسوزى بار. دانىشپان اقىن ءاندى ەرەكشە سۇيگەن. جۇرەگى ۇنەمى ءان سالىپ تۇرعان. بۇل-ۇلى ونەر. -ايارۋ مەن سەزىم ءبىرىن-ءبىرى تولىقتىرىپ، كاپيتاننىڭ ساناسىنا ءتيىستى اقپاراتتاردى جەتكىزدى-اۋ دەيمىن. كاپيتان ءبىر كەزدە بارىپ تىلگە كەلدى:

– جەردى سىرتتاي بارلاپ، زەرتتەپ جۇرگەنىمىزگە قانشا ۋاقىت ءوتتى؟ سوندا دا ادام بالاسىنىڭ وسىنشاما تىلسىم قىرلارى بارىن ەش بىلمەپپىز.  ءان دەگەن ايعاي ەمەس ەكەنىن بۇگىن ءتۇسىندىم. ابايدىڭ ءانىن ورىنداپ بەرىڭىزدەرشى. جاتتاپ الايىق!

مەن ايارۋعا قارادىم. ءان ساباعىندا تامىلجىتا شىرقايتىن ادەمى داۋىستى ءانشى ءوزى ەمەس پە؟ ول سەزىم مەن سىمباتقا كوز قيىعىن تاستادى. مۇنىسى «قوستاڭدار» دەگەن بەلگى. شاعىن بولمەدە ابايدىڭ «جەلسىز تۇندە جارىق اي» ءانى اۋەلەدى. بالاڭ، نازىك داۋىستار ەركىن سامعادى. ادامزاتتىڭ ابايى مۇراعا قالدىرعان ۇلى اۋەن كۇن جۇيەسىندەگى عالامشارلاردىڭ بارىنە ەستىلىپ، ولاردى ءوز سيقىرىمەن تەربەپ تۇردى:

جەلسىز تۇندە جارىق اي،

ساۋلەسى سۋدا دىرىلدەپ،

اۋىلدىڭ جانى تەرەڭ ساي،

تاسىعان وزەن گۇرىلدەپ...

جان-جۇرەككە جەتىپ،  وي-سانانى جاڭعىرتقان تاڭعاجايىپ ءان ءتامام بولعاندا، دۇركىرەتە قول سوقتىق. كوڭىلىمىزگە قونىس تەپكەن ادامزاتتىڭ ۇلى ونەر تابىستارىنا ماقتانۋ، كەۋدە كەرۋ سەزىمدەرى ءالى اتويلاپ تۇردى.

– جەر پەرزەنتتەرى، سەندەردىڭ وسىنشاما سۇلۋ بولۋ سەبەپتەرىڭنىڭ سىرىن ەندى ءتۇسىندىم. سەندەر ونەردى جاراتتىڭدار. سول سەبەپتەن دە جاندارىڭ دا، تاندەرىڭ دە سۇلۋ. -كاپيتان اقىلبايدىڭ سوزىنە باس ءيىپ، يناباتتى ءتۇر تانىتتىق. شىركىن، جەردە جۇرگەندە نەگە سونشا ەركە، ەسەر، تەنتەك بولدىق؟ نەگە شىبىق تيمەس شىڭق ەتەرلەردىڭ كەيپىندە جۇردىك؟ ەندى، مىنە، كۇن-انانىڭ باۋىرىندا وزگە عالامشاردىڭ تۇرعىندارىنا ءبىلىم مەن ونەردەن  ءدارىس وقيتىن دەڭگەيگە جەتىپ تۇرمىز. ۇيگە قايتۋدىڭ كىلتىن تاپقاندايمىن. قينالساق، ابايدان اقىل سۇرايىق. جانىمىز قىسىلسا، اباي الەمىنەن جاۋاپ ىزدەيىك.

– بىلەسىز بە، وتە ەرتەدە قازاق جەرىندە قورقىت اتا دەگەن ويشىل ءومىر ءسۇرىپتى. سول ابىز اجالمەن كۇرەستە ۇلى قۇدىرەتتى ونەردەن تاۋىپتى. -ايارۋ وسىلاي دەپ ساڭق ەتكەندە، كوزىم باقىرايىپ كەتتى. قىزداردىڭ اقىلدى، ويعا جىلدام، تاپقىر كەلەتىنى نەسى ەكەن؟ بۇل اقپاراتتى قاي كەزدە كورە قويدى؟

– عالامتور تەك قانا زيان ەمەس. ءبىلىم جەتىلدىرۋگە دە بولادى،-دەپ سىبىر ەتتى ايارۋ ويىمدى وقىپ قويعانداي.

– بىزدە، مارستا ەڭبەك ەرلەپ تۇر. عىلىم قارىشتاپ دامىعان. بىراق ادامزاتتان  كەنجەلەپ قالۋىمىزدىڭ سەبەبى-ونەر دامىتپاپپىز. ءان سالا المايمىز. ءبيى مۇلدە بىلمەيمىز. –كاپيتان تاعى دا عىلىمي كەڭەسشىلەرىنە تاپسىرما بەرىپ، بىلدىرلاي جونەلدى.

– سوز ونەرىن ايتايىق اقىلباي كاپيتانعا. ولەڭ وقىپ، جىر ايتىپ، سۋرەت سالىپ، سىر ايتىپ، ونەرگە ماحابباتتارىن وياتايىق. -دوستارىم دۋىلداپ، ءبىر اۋىزدان وسىلاي دەستى. ءبىز ءبىر-ءبىر ەكرانعا تونە قالدىق. مەن ءوز جانىمنان ولەڭ شىعارا باستادىم. جۇرەگىم ۇيقاستى جولداردى ءوزى توگىپ تاستادى. مەن تەك ەكرانعا جازىپ ۇلگەردىم. اقبەردى ءبىر داستارحاندا ۇلتتىق تاعامداردان ءدام تاتىپ وتىرعان بەرەكەلى وتباسىنىڭ سۋرەتىن سالدى. سەزىم جۇمباق جاسىردى. ايارۋ ويۋ-ورنەكپەن جەردىڭ كارتاسىن بەلگىلەدى. كاپيتان بىزگە نازار اۋدارعاندا، بارلىعىمىز ونەر تۋىندىمىزدى اياقتاپ ۇلگەردىك.

– بىز ويىمىزدى سيمۆولدارمەن جەتكىزەمىز،-دەدى اقىلباي ەكرانعا تاڭدانا قاراپ.

– بىز، ادام بالاسى ويىمىزدى ونەر تۋىندىسى ارقىلى جۇرەكپەن جەتكىزەمىز،-دەدىم  تولقي سويلەپ. -ولەڭىمدى وقىپ بەرەيىن.

– پەرزەنتىمىز ءبىز جەردىڭ،

قوناق بولىپ سەن كەلگىن،

ابايى بار دانىشپان،

عاجابى كوپ بۇل ەلدىڭ!

عىلىم تاۋىپ ماقتانعان،

ءبىلىم الىپ شاتتانعان،

ناعىز ادام مىنا ءبىز،

بولاشاققا اتتانعان.

كەي سوزدەرىم ۇيقاستان ءسۇرىنىپ جاتسا دا، شىن جۇرەكتەن شىققان سوڭ، كاپيتان قۋانا قابىل الدى. جەرگە قوناققا باراتىنىن حابارلاپ، سەرىكتەستەرىن دە قۋانتىپ قويدى. وزدەرى قۋانعاندا شىر كوبەلەك اينالادى ەكەن. ءبىز ولارعا ءتوس قاعىستىرىپ، قۇشاقتاسۋدى، ارقاعا قاعىپ قۇتتىقتاۋدى، ءسۇيىنشى سۇراپ شىن شاتتانۋدى ۇيرەتتىك. مارە-سارە بولىپ، قۋانىشىمىز قوينىمىزعا سىيماي تۇرعاندا، جاردەمباي كەلدى. عارىش كەمەسىنىڭ سىرتىندا كۇدىكتى قوزعالىس انىقتالعانىن حابارلادى. وعان قوسا ءبىزدىڭ سالماقسىز كۇيدەن تولىق ارىلعانىمىزدى جاريالادى. ەكرانعا اقىلبايمەن بىرگە كوز تاستاساق، «سالەمدەمە» دەگەن جازۋى بار الىپ دوربا اۋادا قالىقتاپ تۇر.

– سىناماعا ۇلگى الىڭدار!-دەپ تاپسىردى اقىلباي قۇشاعىنان مەنى بوساتپاي.

– مارس پەن جەر ەندى دوس بولادى. بۇل-جەردەن جەتكەن سالەمدەمە. قاۋىپتى ەشتەڭە جوق! -مەنىڭ  نىق سەنىممەن ايتقان سوزىمە مارستىقتار ويلانىپ قالدى. اقىلبايعا عارىش كەمەسىنىڭ ەسىگىن اشۋدان باسقا جول قالمادى. جەردەگى عالىمدار دا عىلىمي جاڭالىقتارىن وسى الىپ دورباعا ءتۇيىپ جىبەرگەن سياقتى. تۇيىنشەكتىڭ بۋىلعان اۋزى سويلەپ كەتتى. سالەمدەمەنىڭ قۇرامى ساعىنىشقا تولى حاتتتار، ۇلى ادامداردىڭ ۇلاعات سوزدەرى جازىلعان گازەت-جۋرنالدار، وتباسىلىق سۋرەتتەر، ەڭ باستىسى اباي اقىننىڭ كىتاپتارى ەكەن. سالەمدەمەنىڭ اۋزى اشىلعاندا، جان-دارمەن ۇمتىلمادىق. مادەنيەت ساقتاپ، الدىمەن قىزدارعا كەزەك بەردىك. ولار ءوز وتباسىلارىنىڭ، جاقىندارىنىڭ جۇرەكجاردى حاتتارىن الىپ، كوز جاستارىنا ەرىك بەردى. قاۋىشارىن، كەزدەسەر ءساتىن ءبىلىپ ساعىنۋ باقىت قوي، شىركىن! سودان كەيىن عانا ۇلدار جاعى ءۇشبۋ حاتتاردى اشىپ، مانەرلەپ وقۋعا كىرىستىك. جانتورە بۇكىل جۇرتتى جاپپاي كىتاپ وقۋعا ۇندەپتى. قازىر ءاربىر بالانىڭ قالتاسىندا ابايدىڭ كىتاپتارى، كيىمددەرىندە دانىشپاننىڭ ۇلى سوزدەرى، تەلەفوندارىندا اباي اندەرى قۇيقىلجيدى ەكەن.

– بىزدىڭ عالىمدار دا مىقتى عوي. بالالاردىڭ سالماقسىزدىق كۇيگە تۇسۋىنە ونەر مەن بىلىمنەن قول ءۇزىپ، ۋاقىتىن ءولتىرىپ، تەلەفونعا قۇر تەلمىرۋلەرى سەبەپ بولعانىن دالەلدەپ شىعىپتى. –اقبەردى مارستىقتاردىڭ الدىندا ماقتانىشىن جاسىرمادى.

– بىراق تەلەفوننان باس تارتقان ەشكىم جوق. كەرىسىنشە ونى تەك ءبىلىم الۋ، بايلانىس قۇرالى رەتىندە عانا قالدىرۋدى ءجون كورىپتى. قانداي تاماشا! -سىمبات تەلەفونمەن ءبىرجولاتا قوشتاسپاسىنا قۋانىپ تۇرعانداي.

– يا، تەلەفون جاي عانا عىلىمنىڭ جەتىستىگى. ءبىز ونى ءبىلىم الۋ ماقساتىندا قولدانعانىمىز ورىندى. دەنساۋلىققا زيان كەلگەنشە قولدان تۇسىرمەي ۇستاپ، تاۋەلدى بولۋدان تىيىلامىز!

– قۇپ بولادى، كاپيتان حانتورە!-دەگەن ۇراندى جاۋاپ ەستىدىم. وسى ءسات اقىلباي دا بىزگە كۇلىمدەپ قاراپ تۇرعانداي سەزىلدى. بۇعان دەيىن ءوڭ-ءتۇسسىز بوزارعان جۇزىنە قىزىل شىراي جۇگىرىپتى.

– كاپيتان اقىلباي، ءسىزدى ونەرى مەن عىلىمى ءسات ساناپ العا باسقان  جەر كىندىگى قازاق ەلىنە قوناققا شاقىرامىن! سالەمدەمەدەن سىزگە دە ۇسىنعىم كەلەدى. اباي اتامىزدىڭ ولەڭدەر كىتابى جاندارىڭىزدان تابىلسىن!

– جۇرىڭىزدەر، قۇدايى قوناق بولىڭىزدار! سۇلۋلىقتىڭ سىرىن ۇيرەنەسىزدەر! ءارى قازاق حالقى وتە باۋىرمال، سىرتقا تەپپەيدى. -ايارۋ دا قيىلا ءوتىنىپ، اقىرى اقىلباي عارىش كەمەسىنىڭ باعىتىن جەرگە قاراي بۇردى. جول بويى ابايدىڭ اندەرى شىرقالىپ، ولەڭدەرى باپپەن وقىلىپ جاتتى. حاكىمنىڭ قاراسوزدەرى مارس تۇرعىندارىن دا قالىڭ ويعا باستادى. ولار از ۋاقىتتا بىزدەن ۇيرەنگەن سالتتارى بويىنشا جەرمەن تىلدەسىپ، ولاردان ءسۇيىنشى سۇرادى:

– سۇيىنشى! ءبىز جەر پەرزەنتتەرىن وزدەرىنىڭ اتامەكەنىنە امان-ەسەن اپارا جاتىرمىز. ولاردا سالماقسىزدىق دەرتى بايقالمايدى. شەتتەرىنەن وتە دارىندى، كىلەڭ العىر بالالار ەكەن!

– قالاعانىڭىزدى الىڭىز، مارس كاپيتانى! جەر حالقى سىزدەردى گۇل شوعىمەن قارسى الۋعا دايار! –بۇل جاۋاپتى ەستىگەن بىزدەر الاقايلاپ، مارستىقتاردى قۇشاقتاي الدىق. ابايدىڭ «ادامزاتتىڭ ءبارىن ءسۇي باۋىرىم دەپ» دەگەن ونەگەسى سانامىزعا ءسىڭىپ كەتىپتى.

زىمىراپ كەلەمىز! ايالداۋدى بىلمەي جۇيتكىپ كەلەمىز. جارىقتىڭ جىلدامدىعى دا بىزگە ىلەسە المايدى. ويتكەنى ءبىز ءوز قاتەلىگىمىزدەن ساباق الىپ، جەردى ساعىنىپ كەلەمىز. تابان تىرەپ، تايعاناقتاماي ءومىر ءسۇرۋ ءۇشىن بالاعا اقىل مەن ءبىلىم، ونەر مەن عىلىم كەرەك ەكەن. قۇر بوسقا تەلەفونعا تاۋەلدى بولۋ ءبىزدى بار ونەردەن ايىراتىنىن ەندى بىلدىك. قايتىپ سالماقسىز كۇيگە تۇسپەيمىز.

مارستىڭ عارىش كەمەسى «بايقوڭىر» عارىش ايلاعىنا تۇمسىق تىرەدى. ەسىك اشىلا بەرگەندە، اۋەلەگەن ءان، كۇمبىرلەگەن كۇي ەستىلدى. قازاق ەلى مارس تۇرعىندارىن اتا سالتىمەن قارسى الدى. گۇل شوقتارىن لاقتىرىپ، ەرەكشە قۇرمەت كورسەتتى. تابانىمىز جەرگە تيگەندە، قاتتى قۋاندىق. سالبىراپ اۋەدە تۇرعاننان ارتىق قورلىق جوق ەكەن. تىلشىلەردىڭ بارلىق سۇراقتارىنا ەكى-اق سوزبەن جاۋاپ بەردىك: «ابايدى وقىڭدار!» ابايدىڭ ولەڭدەرىن وقىعان ءبىز جاڭا دوس، شىن باۋىر تاپتىق. سالماقتى بولمىسىمىزعا ورالدىق. جەر مەن مارستىڭ دوستىعىننا دانەكەر بولدىق. جەر پەرزەنتتەرىنىڭ ونەر مەن ءبىلىمىن جالىنداتىپ، جەر-انانىڭ  بەسىگىندە ءومىر سۇرگەنى قانداي باقىت!

حالىقتىڭ ىقىلاسىنان سوڭ، ءبىز مەكتەبىمىزگە ورالدىق. ءبىر قىزىعى، عارىشتا بىرنەشە اي جۇرگەندەي سەزىنگەن ەدىك، بىراق جەر ۋاقىتىمەن نەبارى بىرنەشە ساعات قانا ءوتىپتى. سىنىپقا كىرگەندە ءبارى بۇرىنعىشا كورىندى: سول باياعى پارتالار، قابىرعاداعى كارتالار جانە ايگۇل اپايدىڭ مەيىرىمدى ءجۇزى. بىراق ءبىز وزگەرىپ ورالدىق.

ەسىكتەن ەنگەندە ءوزىمدى باسقا الەمگە تۇسكەندەي سەزىندىم. سىنىپ ءىشى ادەتتەگىدەن تىنىش كورىندى. كەرىم ەكەۋمىز پارتامىزعا بارىپ جايعاستىق. مەنىڭ قولىم ادەتتەگىدەي پارتا استىنداعى تەلەفونعا ەمەس، سومكەمدەگى ەسكى وقۋلىققا قاراي سوزىلدى. ونى سيپاپ كوردىم. قاعازدىڭ ءيىسى، سيانىڭ تابى – مۇنىڭ ءبارى مارستىڭ سۋىق تەمىرى مەن جاساندى جارىعىنان مىڭ ەسە قىمبات ەكەنىن ەندى ۇققاندايمىن.

قاسىمداعى كەرىمگە قارادىم. ول دا ءۇنسىز. ادەتتە قوڭىراۋ سوعىلعانشا تيكتوك قاراپ، بىرەۋگە حات جازىپ وتىراتىن دوسىم تەرەزەگە قاراپ، تەرەڭ ويعا باتىپ كەتىپتى. سىمبات بولسا ايناسىنا قاراۋدى مۇلدەم ۇمىتىپ، الدىنداعى اق قاعازعا ءتۇرلى-ءتۇستى قارىنداشتارمەن بىردەڭەنى بەرىلە سىزىپ جاتىر. جاقىنداپ قاراسام، ول مارستا كورگەن التىن كۇمبەزدى عيماراتتار مەن ءبىزدىڭ اۋىلدىڭ جاپ-جاسىل باعىن بىرىكتىرىپ، بولاشاقتىڭ بەينەلەپ جاتىر ەكەن. سۋرەتتەگى مەكتەپتىڭ توبەسىندە ۇلكەن تەلەسكوپ پەن كۇن پانەلدەرى ورنالاسقان، ال اۋلاسىندا روبوتتار بالالارمەن بىرگە اعاش ەگىپ ءجۇر. بۇل جاي عانا سۋرەت ەمەس، ونىڭ ورىندالعىسى كەلەتىن ارمانى ەكەنىن ءتۇسىندىم. ءبىزدىڭ ءبارىمىزدىڭ دە بويىمىزدا «سالماقسىزدىق» دەرتىنەن قالعان ءبىر سالماقتىلىق پايدا بولعان ەدى.

ايگۇل اپاي جۋرنالىن اشىپ، كوزىلدىرىگىنىڭ ۇستىنەن بىزگە بارلاي قارادى. ونىڭ جۇزىندە ءبىر جۇمباق كۇلكى بار. ول ءبىزدىڭ قايدا بولعانىمىزدى، نە كورگەنىمىزدى سەزىپ تۇرعانداي. مۇعالىم جايلاپ ورنىنان تۇرىپ، تاقتا الدىنا شىقتى. ول بوردى الىپ، تاقتاعا ۇلكەن ارىپتەرمەن «ەرلىك پەن ءبىلىم» دەپ جازدى.

– بالالار، -دەدى ول داۋسىن ءسال كوتەرىپ. – بۇگىن ءبىز كەندەباي تۋرالى سويلەسىپ جاتىرمىز. كەندەبايدىڭ ەرتەگىسىن ءبارىڭ بىلەسىڭدەر. ول – قيالداعى كەيىپكەر. بىراق شىن مانىندە، ەرلىك دەگەن تەك قانا جاۋمەن سوعىسۋ نەمەسە الىپ كۇش يەسى بولۋ ەمەس. ەرلىك – ول ءوزىڭنىڭ بويىڭداعى قورقىنىشتى جەڭۋ جانە اينالاڭا پايداڭدى تيگىزۋ.

ايگۇل اپاي وسىنى ايتىپ، ماعان قاراي ءبىر قادام باستى. سىنىپ ءىشى سىلتىدەي تىندى. ءتىپتى سىرتتاعى قۇستاردىڭ شىقىلىعى دا ەستىلمەي قالعانداي.

– حانتورە، -دەدى ۇستاز ماعان تىكە قاراپ. – سەن بۇگىن ەرەكشە وي ۇستىندە وتىرسىڭ. كوزىڭنەن ءبىر ۇلكەن ساپاردان كەلگەن جيھانكەزدىڭ بەينەسىن كورىپ تۇرمىن. ساعان كەندەبايدىڭ قاي ارەكەتى ۇنادى؟ جانە ءبىزدىڭ زاماندا، وسى مەكتەپ قابىرعاسىندا وتىرىپ، كەندەبايشا ەرلىك جاساۋ مۇمكىن بە؟

مەنىڭ بويىمدى ءبىر جىلۋلىق بيلەدى. جايلاپ ورنىمنان تۇردىم. بۇرىنعىداي نەمقۇرايلى ەمەس، نىق تۇردىم. تابانىمنىڭ جەرگە ءتيىپ تۇرعانى، جەردىڭ تارتىلىس كۇشى مەنى باقىتقا بولەگەندەي بولدى.

– ۇستاز، -دەدىم بۇكىل سىنىپقا ەستىلەتىندەي انىق داۋىسپەن. – كەندەبايدىڭ اتىنا ءمىنىپ ۇشقانى ەمەس، ونىڭ حالىق ءۇشىن جاساعان جاقسىلىعى ناعىز ەرلىك ەكەن. ءبىز دە كەندەباي سياقتى كوككە سامعاعىمىز كەلسە، الدىمەن جەردە نىق تۇرۋدى ۇيرەنۋىمىز كەرەك. ال جەردە مىعىم تۇرۋ – ول اباي اتامىز ايتقان «بەس اسىل ءىستى» بويعا جيناۋ. ءبىز دە ءوز «تۇلپارىمىزدى» عىلىمنان تاۋىپ، ىبىراي اتامىز ارمانداعان «ايشىلىق الىس جەرلەردى» بىلىممەن جاقىنداتۋىمىز كەرەك. مەنىڭ ۇسىنىسىم: مەكتەبىمىزدە «جاس عالىمدار» يننوۆاتسيالىق زەرتحاناسىن اشايىق!

سىنىپ ءىشى دۋ ەتە ءتۇستى. كەرىم مەن سىمبات بىردەن مەنى قولداپ، ءوز مىندەتتەرىن ءبولىپ الدى. كوپ ۇزاماي، ايگۇل مۇعاليمانىڭ قولداۋىمەن مەكتەپ كىتاپحاناسىنىڭ ءبىر قاناتى ناعىز عىلىم ورداسىنا اينالدى. بىراق ءبارى ءبىز ويلاعانداي وڭاي بولا قويمادى.

ءبىزدىڭ توبىمىز – كەرىم، سىمبات جانە ايارۋ – العاشقى جوبامىزدى باستادىق. ماقساتىمىز – «زەردە» دەپ اتالاتىن، قازاقتىڭ رۋحاني قازىناسىن تۇسىنەتىن جاساندى ينتەللەكت باعدارلاماسىن جاساۋ ەدى. ءبىرىنشى سىناق كۇنى زەرتحاناعا ايگۇل اپايدى شاقىرىپ، ۇلكەن ۇمىتپەن «زەردەنى» قوستىق.

– سالەم، زەردە! بىزگە ىبىراي ءالتىنساريننىڭ ءبىلىم تۋرالى ءبىر ويىن ايتىپ بەرشى، -دەدىم مەن تولقىپ.

بىراق قۇلتەمىر ءبىر ءسات ۇندەمەي تۇردى دا، كەنەتتەن ەكراندا قاتەلەر تىزبەگى قاپتاپ كەتتى. – قاتە... جۇيە... ءبىلىم — بۇل، -دەپ، قۇلتەمىر قىسقا تۇيىقتالۋدان ءوشىپ قالدى.

ەكىنشى رەت تەكسەرگەندە دە وڭعان جوقپىز. «زەردە» سويلەگەنىمەن، ابايدىڭ تەرەڭ قارا سوزدەرىن تەحنيكالىق نۇسقاۋلىقتارمەن شاتاستىرىپ، ماعىناسىز سويلەمدەر قۇراستىردى. زەرتحانانىڭ ءىشىن كۇيىك ءيىسى الىپ، كەرىم اشۋدان پەرنەتاقتانى يتەرىپ جىبەردى.

– بولمايدى ەكەن! جاي عانا الگوريتم ابايدىڭ جۇرەگىن قايدان ءتۇسىنسىن؟ -دەدى كەرىم ءتۇڭىلىپ. سىمبات بولسا كۇرسىنىپ، شەتكە شىعىپ كەتتى. ءۇمىتىمىز ۇزىلۋگە شاق قالدى.

مەن تەرەزەگە قاراپ، مارستاعى اقىلباي كاپيتاننىڭ «بىزدە ءبارى بار، تەك جىلۋلىق جوق» دەگەن ءسوزىن ەسىمە ءتۇسىردىم.

– جوق، دوستار! -دەدىم مەن باتىل داۋىستاپ – ءبىز قاتەلەستىك، ويتكەنى قۇلتەمىرگە تەك اقپارات بەردىك، بىراق «جان» بەرگەنىمىز جوق. ىبىراي اتامىز مەكتەپ اشقاندا تەك عيمارات سالعان جوق، ول بالالاردىڭ جۇرەگىنە جول ىزدەدى. ءبىز الگوريتمدى قايتا قاراۋىمىز كەرەك.

ءبىز ابايدىڭ قىرىق بەس قارا ءسوزىن قايتا وقىپ، «ادام بالاسىن باۋىر سانايتىن» مەيىرىم كودىن جازدىق. كەرىم ءتۇنى بويى قۇلتەمىردىڭ ساناسىنداعى ولقىلىقتاردى تۇزەپ، جۇيەنىڭ «لوگيكالىق جۇرەگىن» قايتا قۇراستىردى.

ءۇشىنشى اپتانىڭ سوڭىندا، كوزىمىز ءىسىپ، شارشاپ وتىرعاندا، كەرىم سوڭعى نۇكتەنى قويدى. قوسقىشتى باستىق. بۇل جولى شۋ دا، ءتۇتىن دە بولعان جوق. زەرتحانا ىشىندە قوڭىر، جاعىمدى داۋىس ەستىلدى: – «وقىساڭىز، بالالار، شامنان شىراق جاعىلار...» بۇل جارىق تەك بولمەنى ەمەس، كوڭىلىڭدى دە نۇرلاندىرۋى ءتيىس. سالەم، جاس عالىمدار! مەن –زەردەمىن.

ءبىز ءبىر-بىرىمىزگە قاراپ، قۋانىشتان ايقايلاپ جىبەردىك! بۇل – ناعىز جەڭىس ەدى. قانشاما ساتسىزدىك پەن قاتەلىكتەن وتكەن سوڭ كەلگەن بۇل جەتىستىك ءبىز ءۇشىن مارسقا ۇشقاننان دا بيىك ەرلىكتەي سەزىلدى.

– بۇكىل مەكتەپ وقۋشىلارى جان بۇيىرعان زەردە قۇلتەمىردىڭ جانىنان شىقپايتىن بولدى. بىزگە قىزىعا دا، قىزعانا قارايتىندارى ءسوزسىز. –جارتىلاي اۋەلەپ بارىپ، ۇلتتىق تاعامداردى اتاپ، ساپارى قىسقا بولعان جانتورە ماقتانۋ تۋرالى ءسوزدىڭ شەتىن شىعاردى. بالالار ۇلارداي شۋلاپ الا جونەلدى.

– ماقتانشاق بولۋ-«بەس دۇشپان ءىستىڭ» ءبىرى.

– ماقتانساق، تاعى دا ۇشىپ كەتەرمىز.

– جەر پەرزەنتى بولعان قانداي جاقسى! ماقتانىشتان اۋلاق بولايىق!

– وقۋشىلار! قىمباتتى شاكىرتتەر!-دەگەن مەكتەپ ديرەكتورىنىڭ جۋان داۋسى جينالعانداردىڭ تۋ سىرتىنان ەستىلدى. ءبارى جالت بۇرىلعاندا، بىرنەشە مۇعالىممەن قاتارلاسا تۇرعان مەكتەپ باسشىسىن كوردى. وقۋشىلار قاق جارىلىپ، ىزەت ءبىلدىردى.

– اباي اتامىز «عىلىم تاپپاي ماقتانبا» دەگەن. عىلىمىڭدى دامىتپاساڭ، باسقا ماقتاننىڭ بەكەر ەكەنىن وسيەت ەتكەن. سەندەر عىلىمدى يگەرىپ جۇرسىڭدەر. ماقتانىشتارىڭ ورىندى!

ديرەكتوردىڭ سوزىنەن سوڭ، ءجۇزىمىز جايناپ سالا بەردى. «ماقتانساق، تاعى ۇشىپ كەتەمىز بە؟» دەگەن قاۋپىمىز دە سەيىلدى.

– بىز-جەر پەرزەنتىمىز دامىتقان ونەر-ءبىلىمدى،-دەدى ايارۋ اشىق ماقتانۋعا كوشىپ. ونى تىيعان ەشكىم بولمادى.

– بىز-جەر پەرزەنتىمىز يگەرگەن ءىلىم-ءبىلىمدى،-دەپ كەرىم قوسىلا كەتتى. ۇيقاستىرا سويلەۋىن قاراي گور!

– جەر كىندىگىن مەكەن ەتكەن،-دەپ سىمبات حانتورەگە سۇراۋلى كوز تاستادى. مۇنىسى «ءسوزىمدى جالعا» دەگەنى. حانتورە جىلدامداتا ءسوز باستادى.

– ماقتان ەتەم قازاق ەلىمدى!

ادەمى ءسوز جۇپتاعان ءبىلىمدى، ونەرلى شاكىرتتەردىڭ وسى لەبىزى ۇرانعا اينالىپ، جەر عالامشارىن الديلەپ تۇردى:

جەڭىسبەك كوكەنوۆ

Abai.kz