قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ

پرەزيدەنتى ق.ك. توقاەۆقا!

اسا مارتەبەلى قاسىم-جومارت كەمەلۇلى!

«شەتەلدىكتەر مەن ازاماتتىعى جوق ادامدارعا قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا تۇراقتى تۇرۋعا رۇقسات بەرۋ» جانە «قانداس مارتەبەسىن بەرۋ نەمەسە ۇزارتۋ» مەملەكەتتىك كورسەتىلەتىن قىزمەتتەرى بويىنشا پيلوتتىق جوبانى ىسكە قوسۋ جانە ىسكە اسىرۋ تۋرالى ۇكىمەت قابىلداعان بىرلەسكەن بۇيرىق قودانىسقا ەنگەن 2026 جىلدعى 30 قاڭتاردان بەرى اتاجۇرتىنا كوشىپ كەلگەن ەتنيكالىق قازاقتاردىڭ قۇجاتتانۋ  پروتسەسسىن وتە قيىنداتىپ جىبەردى.

نەشە جۇزدەگەن وتباسىلار قۇجاتتانا الماي، دالادا قالۋدىڭ الدىندا تۇر.

مەن سىزگە قۇجاتتانا الماي قالعان ەتنيكالىق قازاقتار تۋرالى ەمەس، الدىمەن وسى «پيلوتتىق جوبانىنىڭ» زاڭدىق، قۇقىقتىق جاعىنداعى كەلەڭسىزدىكتەر تۋرالى بايانداماقپىن.

ءبىرىنشى، زاڭنان باستايىن.

قولدانىستاعى «حالىقتىڭ كوشى-قونى تۋرالى» زاڭنىڭ 20-بابىندا  «قانداس» مارتەبەسىن بەرۋدەن جانە (نەمەسە) قانداستاردى قابىلداۋدىڭ وڭىرلىك كۆوتاسىنا ەنگىزۋدەن باس تارتۋ ءۇشىن نەگىزدەر قاراستىرىلعان.

اتالعان باپقا ساي، قانداستاردى اۋماقتىق-اكىمشىلىك بىرلىكتە قابىلداۋدىڭ وڭىرلىك كۆوتاسىنىڭ بولماسا نەمەسە ەتنيكالىق قازاقتار قونىستاندىرۋ ءۇشىن ۇسىنىلعان اۋماقتىق-اكىمشىلىك بىرلىكتەن باس تارتسا، وندا ەتنيكالىق قازاقتارعا «قانداس» مارتەبەسى بەرىلمەيدى.

«قانداس» مارتەبەسى بەرىلمەسە، ولار قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ازاماتتىعىن الا المايدى.

دەمەك، اتاجۇرتىنا ورالعان ەتنيكالىق قازاقتار «قانداس» مارتەبەسىن الىپ، قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ازاماتتىعىنا قول جەتكىزۋى ءۇشىن، ءسوزسىز ۇكىمەت بەلگىلەگەن سەگىز وبلىسقا بارىپ، قونىستانۋى كەرەك!

بۇل نورما 2023 جىلعى 29 ساۋىردەن بەرى قولدانىسقا ەنىپ، بيىلعى 30 قاڭتاردان باستاپ قاتاڭ اتقارىلۋدا.

بۇل – اتاجۇرتىنا ورالعان ەتنيكالىق قازاقتارعا قويىلعان وڭىرلىك شەكەتۋ بولىپ تابىلادى.

ەندى «حالىقتىڭ كوشى-قونى تۋرالى» زاڭداعى وسى 20-باپتىڭ 5) تارماعى تۋرالى كونۆەنتسيا نە دەيدى، كونستيتۋتسيا نە دەيدى، سونى كورەيىك.

ءوزىڭىز جاقسى بىلەسىز، «ازاماتتىق جانە ساياسي قۇقىقتار تۋرالى حالىقارالىق پاكتى» (نيۋ-يورك، 1966 ج. 16 جەلتوقسان) بار.

بۇل پاكتى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ 2005 جىلعى 28 قاراشاداعى №91 زاڭىمەن راتيفيكاتسيالانعان.

اتالعان «ازاماتتىق جانە ساياسي قۇقىقتار تۋرالى حالىقارالىق پاكتىنىڭ» 12-بابىندا: «كەز كەلگەن مەملەكەتتىڭ اۋماعىندا زاڭدى تۇردە جۇرگەن ءاربىر ادام سول اۋماقتىڭ شەگiندە تۇرعىلىقتى مەكەن-جايدى ءوز قالاۋىنشا تاڭداۋ قۇقىعىنا يە بولۋى تيiس»،-دەپ كورسەتىلگەن.

دەمەك، «حالىقتىڭ كوشى-قونى تۋرالى» زاڭنىڭ 20-بابىنىڭ 5) تارماعى اتاجۇرتىنا ورالعان ەتنيكالىق قازاقتاردى وسى تۇرعىلىقتى مەكەن-جايدى ءوز قالاۋىنشا تاڭداۋ سىندى ازاماتتىق جانە ساياسي قۇقىعىنان ايىرىلعالى وتىر...

ەندى وسى كونۆەنتسيانىڭ نەگىزىندە قابىلدانعان قازاقستان رەسپۋبليكاسى كونستيتۋتسياسىنىڭ 21-بابىندا «1. قازاقستان رەسپۋبليكاسى اۋماعىندا زاڭدى تۇردە جۇرگەن ءاربىر ادام، زاڭدا كورسەتىلگەننەن باسقا رەتتەردە، ونىڭ اۋماعىندا ەركىن ءجۇرىپ-تۇرۋعا جانە تۇرعىلىقتى مەكەندى ءوز قالاۋىنشا تاڭداپ الۋعا قۇقىعى بار»،-دەپ اشىق كورسەتىلگەن.

دەمەك، «حالىقتىڭ كوشى-قونى تۋرالى» زاڭنىڭ 20-بابىنىڭ 5) تارماعى ارقىلى قويىلعان وڭىرلىك شەكتەۋ – ەتنيكالىق قازاقتاردى تۇرعىلىقتى مەكەندى ءوز قالاۋىنشا تاڭداپ الۋ سىندى وسى كونستيتۋتسيالىق قۇقىعىنان تۇگەلدەي ايىرىپ تاستادى.

مەن ۇكىمەتتىڭ كوشىپ كەلۋشىلەردى سول ۇكىمەت بەلگىلەگەن وبلىستارعا قونىستاندىرۋ ساياساتىن تولىق قولدايمىن!

بىراق، ۇكىمەت ءوزى بەكىتكەن وڭىرلەرگە ەتنيكالىق قازاقتاردى مىناداي كونستيتۋتسيالىق قۇقىعىنان شەكتەۋ جولىمەن ەمەس، باسقا تاسىلمەن – ىنتالاندىرۋ ادىسىمەن تارتۋى كەرەك ەدى.

وكىنىشكە وراي، ۇكىمەت ماجبۇرلەۋ جولىن تاڭداپ وتىر...

ەكىنشى، «پيلوتتىق جوبا» تۋرالى.

«پيلوتتىق جوبادا» «قانداس مارتەبەسى تەك قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇكىمەتى بەلگىلەگەن قونىستانۋ وڭىرلەرىنە مىندەتتى تۇردە قونىس اۋدارۋ جاعدايلارىندا، ۇزارتۋ قۇقىعىنسىز 5 (بەس) جىل مەرزىمگە بەرىلەدى»،-دەپ كورسەتىلگەن.

بۇل نورما تۋرالى زاڭ نە دەيدى؟

قولدانىستاعى «حالىقتىڭ كوشى-قونى تۋرالى» زاڭىنىڭ 25-بابىندا  «3) قانداس مارتەبەسىن العان كۇننەن باستاپ ءبىر جىل وتكەن سوڭ توقتاتىلادى»،-دەپ جازۋلى تۇر.

بۇل – ەتنيكالىق قازاقتارعا «قانداس» مارتەبەسى ءبىر جىلعا عانا بەرىلەدى دەگەن ءسوز!

دەمەك، «پيلوتتىق جوباداعى» «قانداس» مارتەبەسىن بەرۋ ءتارتىبى قولدانىستاعى «حالىقتىڭ كوشى-قونى تۋرالى» زاڭىنىڭ 25-بابىنىڭ 3) تارماعىنا مۇلدە قايشى!

ءۇشىنشى، «پيلوتتىق جوباداعى» تاعى ءبىر قايشىلىققا تۋرالى ايتا كەتەيىن.

«پيلوتتىق جوباعا» ساي، قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا تۇراقتى تۇرۋعا جانە قانداس مارتەبەسىن الۋعا ۇمىتكەر ادامدار الدىن الا ايقىندالعان ولشەمشارتتار بويىنشا بالداردى اۆتوماتتى تۇردە بەرۋ نەگىزىندە جۇزەگە اسىرىلاتىن بەس كەزەڭنەن تۇراتىن تسيفرلىق باعالاۋدان ءوتۋى كەرەك ەكەن.

سول بەس كەزەڭنەن تۇراتىن تسيفرلىق باعالاۋدىڭ بىرەۋى – «قازتەست» تەستىلەۋ جۇيەسى ارقىلى قازاق تىلىنەن ەمتيحان تاپسىرۋ.

ەندى وسى «پيلوتتىق جوباداعى» قازاق تىلىنەن ەمتيحان تاپسىرۋ تۋرالى نورماعاا زاڭ نە دەيدى ەكەن؟!

قولدانىستاعى «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ازاماتتىعى تۋرالى» زاڭىنىڭ 17-بابىندا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ازاماتتىعىنا قابىلداۋدان نەمەسە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ازاماتتىعىن قالپىنا كەلتىرۋدەن باس تارتۋ نەگiزدەرi كورسەتىلگەن.

اتالعان باپتىڭ 14) تارماعىنا ساي، «..مەملەكەتتىك ءتىلدى قاراپايىم دەڭگەيدە، قازاقستان رەسپۋبليكاسى كونستيتۋتسياسىنىڭ نەگىزدەرىن، سونداي-اق قازاقستان تاريحىن بىلمەسە، ونىڭ ءوتىنىشحاتى قابىلدانبايدى»،-دەپ جازىلعانى راس.

بىراق، وسى 17-باپتىڭ سوڭىندا: «وسى باپتىڭ ءبىرىنشى بولىگىنىڭ 14) تارماقشاسىنىڭ ەرەجەلەرى ەتنوستىق قازاقتارعا قولدانىلمايدى»،-دەپ، اشىق كورسەتىلگەن.

دەمەك، «پيلوتتىق جوباداعى» ەتنوستىق قازاقتاردان قازتەست تەستىلەۋ جۇيەسى ارقىلى قازاق تىلىنەن ەمتيحان الۋ ءتارتىبى دە – «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ازاماتتىعى تۋرالى» زاڭىنىڭ 17-بابىنا قايشى دەگەن ءسوز!

سوعان قاراماستان، بيىلعى 30 قاڭتاردان باستاپ «پيلوتتىق جوبا» قولدانىسقا ەنگىزىلىپ، قاتاڭ اتقارىلىپ جاتىر.

«قانداس» مارتەبەسى دە وسى «پيلوتتىق جوبادا» كورسەتىلگەن تارتىپپەن بەرىلۋدە…

اسا مارتەبەلى قاسىم-جومارت كەمەلۇلى!

قۇداي بۇيىرسا، 1 شىلدەدەن باستاپ قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ جاڭا كونستيتۋتسياسى قولدانىسقا ەنەدى.

جاڭا اتا زاڭىمىزدان ءسىزدىڭ «ادىلەتتى قازاقستان» يدەياڭىز بەن «زاڭ مەن ءتارتىپ» قاعيداتىڭىز كورىنىس تاۋىپ، ەلىمىز جاڭا داۋىرگە قادام تاستاعالى وتىرعان تاريحي ساتتە ۇكىمەتتىڭ كونۆەنتسياعا، كونستيتۋتسياعا جانە قولدانىستاعى زاڭدارعا قايشى وسىنداي كەلەڭىز جوبانى بەكىتىپ، ىسكە قوسۋى; كوشى-قون سالاسىن «پيلوتتىق جوبامەن» باسقارۋدى جولعا قويۋى – وتە قىزىق وقيعا بولدى!

بۇل – وتە قورقىنىشتى جاعداي دەۋگە بولادى!!

اششى دا بولسا ايتايىن، بۇل «بىرلەسكەن بۇيرىق» – «پيلوتتىق جوبانى»  جاساۋشىلار مەن ونى بەكىتۋشىلەردىڭ كونۆەنتسيا، كونستيتۋتسيا، زاڭ جانە قۇقىق جونىڭدەگى ساۋاتىنىڭ ءنول ەكەنىن كورسەتتى!

كوشى-قون سالاسىن رەتتەۋ تۋرالى ءسىزدىڭ نۇسقاۋ بەرگەنىڭىزدى بىلەم، بىراق ءدال وسىنداي شاش ەمەس، باس الاتىن تاپسىرما بەرمەگەنىڭىزگە مەن ءجۇز پايىز سەنىمدىمىن!

نەگە ەكەنىن تۇسىنىكسىز، «پيلوتتىق جوبا» اۆتورلارى قولدانىستاعى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كونستيتۋتسياسىنىڭ 69-بابىندا: «3. ۇكىمەتتىڭ قاۋلىلارى جانە پرەمەر-ءمينيستردىڭ وكىمدەرى كونستيتۋتسياعا، زاڭ اكتىلەرىنە، رەسپۋبليكا پرەزيدەنتىنىڭ جارلىقتارى مەن وكىمدەرىنە قايشى كەلمەۋگە ءتيىس»،-دەگەن نورماسىن مۇلدە ەسكەرمەگەن!

سۋرەت: akorda.kz سايتىنان الىندى.

باسقالاردى بىلاي قويعاندا، مەن: «قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ قۇقىقتىق ماسەلەلەر جونىندەگى كومەكشىسى ەرجان جيەنباەۆ پەن مەملەكەتتىك قۇقىق ءبولىمىنىڭ مەڭگەرۋشىسى ايدار جارىلعانوۆ قايدا قاراپ وتىر؟»،-دەپ، تاڭ قالدىم.

سۋرەت: akorda.kz سايتىنان الىندى.

كوشى-قون سالاسىنا جاۋاپتى كەيبىر لاۋازىمدى تۇلعالار شەتتەن كەلگەن قازاقتاردى ۇناتپاۋى، ءتىپتى جەك كورۋى مۇمكىن.

بۇل – قالىپتى قۇبىلىس.

بىراق، ولار كونۆەنتسيانى، كونستيتۋتسيانى جانە زاڭداردى قۇرمەتتەۋى كەرەك قوي...

اسا مارتەبەلى قاسىم-جومارت كەمەلۇلى!

سىزدەن اتالعان «پيلوتتىق جوبانى» كۇشىنەن قالدىرۋ، كوشى-قون سالاسىن، كونۆەنتسيالار مەن اتا زاڭدى ساقتاي وتىرىپ، باسقا تاسىلدەرمەن رەتتەۋ تۋرالى پارمەن بەرۋىڭىزدى جانە وسى جوبانى بەكىتكەن لاۋزىمدى تۇلعالاردىڭ ارەكەتىنە قۇقىقتىق باعا بەرىپ، زاڭدىق جاۋاپقا تارتۋىڭىزدى سۇرايمىن.

ەسكەرتۋ: «پيلوتتىق جوبانىڭ» كەسىرىنەن قۇجاتتانا الماي قالعان 260-قا تاياۋ قانداس وتباسىنىڭ ءتىزىمى قوسا تىركەلدى، بۇل ءتىزىم ءالى دە جالعاسىپ جاتىر.

اۋىت مۇقيبەك،

«قۇرمەت» وردەنىنىڭ يەگەرى

Abai.kz