بيىل ماسكەۋدە وتەتىن جەڭىس كۇنىنە ارنالعان اسكەري شەرۋدىڭ فورماتى سوڭعى وتىز جىلداعى ەڭ ەرەكشە نۇسقالاردىڭ ءبىرى بولعالى وتىر. رەسەي قورعانىس مينيسترلىگىنىڭ مالىمدەۋىنشە، بيىلعى شەرۋدە تانكتەر، برونەترانسپورتەرلەر جانە وزگە دە اۋىر اسكەري تەحنيكا كورسەتىلمەيدى. بۇل شەشىم رەسمي تۇردە «قازىرگى احۋالعا بايلانىستى» دەپ تۇسىندىرىلگەنىمەن، ساراپشىلار مۇنى بىرنەشە فاكتوردىڭ جيىنتىق ناتيجەسى رەتىندە باعالايدى.

شەرۋ تولىقتاي توقتاتىلعان جوق. باعدارلامادا اسكەري وقۋ ورىندارىنىڭ كۋرسانتتارىنىڭ ساپتىق شەرۋى مەن اۆياتسيالىق ۇشۋلار ساقتالعان. ياعني، مەرەكەلىك فورمات سيمۆولدىق ءارى يدەولوگيالىق مازمۇنعا كوبىرەك سۇيەنىپ وتىر.

تاريحي كونتەكست: تەحنيكا ءاردايىم باستى رولدە بولعان با؟

جەڭىس شەرۋىنىڭ ەۆوليۋتسياسىنا كوز جۇگىرتسەك، ونىڭ مازمۇنى ءار كەزەڭدە ءارتۇرلى بولعانىن بايقايمىز. ماسەلەن، 1995 جىلعى جەڭىستىڭ 50 جىلدىعىندا اسكەري قۋاتتى دەمونستراتسيالاۋ ەمەس، ارداگەرلەرگە قۇرمەت كورسەتۋ باسىم باعىتقا اينالعان ەدى. بۇل كەزەڭ پوستكەڭەستىك كەڭىستىكتەگى ساياسي جانە الەۋمەتتىك ترانسفورماتسيامەن قاتار كەلگەن سيمۆولدىق قادام رەتىندە قاراستىرىلادى.

الايدا كەيىنگى جىلدارى، اسىرەسە 2000-جىلداردىڭ ورتاسىنان باستاپ، جەڭىس شەرۋى رەسەيدىڭ اسكەري قۋاتىن كورسەتۋ الاڭىنا اينالدى. 2015–2021 جىلدار ارالىعىندا شەرۋگە شامامەن 130–190 بىرلىك اسكەري تەحنيكا قاتىسىپ، بۇل كەزەڭ «اسكەري قۋاتتىڭ شارىقتاۋ شاعى» رەتىندە سيپاتتالادى. سول جىلدارى «ارماتا» تانكى، «يارس» زىمىران كەشەنى، س-400 اۋە قورعانىس جۇيەسى سياقتى زاماناۋي قارۋلار كەڭىنەن كورسەتىلدى.

سوڭعى جىلدارداعى وزگەرىس:

ۋكرايناداعى سوعىس باستالعالى بەرى شەرۋدىڭ فورماتى بىرتىندەپ قىسقارا باستادى. 2023 جىلى ماسكەۋدەگى شەرۋدە تەك سيمۆوليكالىق دەڭگەيدە عانا تەحنيكا كورسەتىلگەنى بايقالدى. سول جىلى ت-34 تانكى جانە ساناۋلى اسكەري تەحنيكا عانا ساپ تۇزەگەن ەدى، بۇل ساراپشىلار اراسىندا «ەڭ جۇپىنى شەرۋ» رەتىندە باعالاندى.

2024 جىلى تەحنيكا ازداپ كوبەيگەنىمەن، بۇرىنعى ماسشتابقا جەتكەن جوق. شەرۋدە ت-34, بتر-82ا، «يسكاندەر» جەدەل-تاكتيكالىق كەشەنى، س-400 اۋە قورعانىس جۇيەسى جانە «يارس» ستراتەگيالىق زىمىران كەشەنى عانا كورسەتىلگەن بولاتىن. بۇل قۇرام بۇرىنعى جىلدارمەن سالىستىرعاندا ايتارلىقتاي قىسقارعانىن اڭعارتادى.

2025 جىلى مەرەيتويلىق داتاعا بايلانىستى اسكەري تەحنيكانىڭ قاتىسۋى قايتا ارتقانىمەن، ول دا 2010-جىلداردىڭ دەڭگەيىنە جەتكەن جوق.

2026 جىل: جاڭا فورمات پا، الدە ۋاقىتشا شەكتەۋ مە؟

بيىلعى شەشىم — اسكەري تەحنيكانى مۇلدە الىپ تاستاۋ — ەرەكشە نازار اۋدارتادى. رەسمي تۇردە بۇل «قازىرگى احۋالعا بايلانىستى» دەپ تۇسىندىرىلسە دە، ساراپشىلار مۇنى بىرنەشە ىقتيمال فاكتورلارمەن بايلانىستىرادى.

بىرىنشىدەن، قازىرگى گەوساياسي جاعداي مەن اسكەري رەسۋرستاردىڭ نەگىزگى بولىگىنىڭ باسقا باعىتتارعا جۇمىلدىرىلۋى پاراد فورماتىنا اسەر ەتۋى مۇمكىن. ەكىنشىدەن، ىشكى اقپاراتتىق ساياساتتا سيمۆولدىق، ادام فاكتورى باسىم فورماتتى كورسەتۋ ارقىلى ارداگەرلەرگە قۇرمەت يدەياسىن كۇشەيتۋ ماقساتى بولۋى ىقتيمال. ۇشىنشىدەن، قاۋىپسىزدىك جانە لوگيستيكالىق شەكتەۋلەر دە ماڭىزدى ءرول اتقارادى.

ءسيمۆوليزمنىڭ كۇشەيۋى

اسكەري تەحنيكانىڭ ازايۋى جەڭىس شەرۋىنىڭ مازمۇنى بىرتىندەپ سيمۆولدىق سيپاتقا اۋىسىپ جاتقانىن كورسەتەدى. ەگەر بۇرىن بۇل شارا اسكەري قۋاتتى دەمونستراتسيالاۋ الاڭى بولسا، قازىر ونىڭ يدەولوگيالىق جانە تاريحي جادىنى ساقتاۋ فۋنكتسياسى كۇشەيىپ كەلەدى.

دەگەنمەن بۇل وزگەرىستەردىڭ تۇراقتى ترەند پە، الدە ۋاقىتشا قۇبىلىس پا ەكەنى ءالى بەلگىسىز. سوڭعى ون جىلداعى ديناميكاعا قاراساق، شەرۋدىڭ فورماتى ساياسي جانە اسكەري جاعدايعا قاراي ءجيى وزگەرىپ وتىرعان.

قورىتىندى: ماسكەۋدەگى جەڭىس شەرۋىنىڭ بيىلعى فورماتى — تەك ۇيىمداستىرۋشىلىق شەشىم عانا ەمەس، كەڭىرەك ساياسي-الەۋمەتتىك كونتەكستىڭ كورىنىسى. اسكەري تەحنيكانىڭ تولىق الىنىپ تاستالۋى رەسەيدىڭ مەرەكەلىك يدەولوگياسىندا جاڭا كەزەڭ باستالىپ كەلە مە دەگەن سۇراقتى تۋىنداتادى. الايدا بۇل ءۇردىستىڭ ۇزاق مەرزىمدى باعىت ەكەنى نەمەسە ۋاقىتشا شەكتەۋ ەكەنى الداعى جىلدارداعى شەرۋلەردەن عانا ايقىندالماق.

ءابىل-سەرىك الىاكبار

Abai.kz