سوڭعى جىلدارى الەمدىك گەوساياسي احۋال كۇردەلەنىپ، ءىرى دەرجاۆالاردىڭ ەكونوميكالىق جۇيەسىنە ايتارلىقتاي قىسىم تۇسە باستادى. ونى وزدەرىنىز دە بايقاپ جۇرسىزدەر. سولاردىڭ قاتارىندا، رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ ەكونوميكاسى دا بار.

سوناۋ ءبىر كەزدەرى تابيعي رەسۋرستارعا سۇيەنىپ، تۇراقتى ءوسىم كورسەتكەن بۇل ەلدىڭ شارۋاشىلىعى بۇگىندە سان ءتۇرلى سانكتسيالار مەن ىشكى قۇرىلىمدىق السىزدىكتەردىڭ سالدارىنان تىعىرىققا تىرەلدى. تىرەلگەندە ونباي تىرەلدى. ەكونوميكالىق توقىراۋ، ينفلياتسيانىڭ ءوسۋى، حالىقتىڭ تۇرمىس دەڭگەيىنىڭ كۇرت تومەندەۋى – مۇنىڭ ءبارى قوعام ىشىندە الەۋمەتتىك كۇيزەلىستى كۇشەيتىپ، كوشى-قون ءۇردىسىن جانداندىرا باستادى.

ەكونوميكانىڭ السىرەۋى رەسەيدە ەڭ الدىمەن حالىقتىڭ كۇندەلىكتى ومىرىنەن كورىنەدى. باعانىڭ شارىقتاۋى، جۇمىس ورىندارىنىڭ قىسقارۋى، شاعىن جانە ورتا بيزنەستىڭ تۇرالاۋىنا بايلانىستى تابىس كەمىدى. اسىرەسە، قالالارداعى ورتا تاپ وكىلدەرى ءۇشىن جاعداي كۇردەلەنە ءتۇستى. بۇرىن تۇراقتى جالاقى الىپ كەلگەن ماماندار ەندى قىسقارتۋعا ۇشىراپ، جاڭا جۇمىس تابۋ قيىندادى. ال اۋىلدىق ايماقتاردا جاعداي بۇدان دا مۇشكىل – ينفراقۇرىلىم ءالسىز، ينۆەستيتسيا جوق، جاستاردىڭ بولاشاققا دەگەن سەنىمى مۇلدە جوعالدى.

كۇندەلىكتى رەسەي جانالىقتارىنان وقىپ، كورىپ، بىلگەنىمىزدەي، ازىق-تۇلىك باعاسىنىڭ ءوسۋى، كوممۋنالدىق قىزمەتتەردىڭ قىمباتتاۋى قاراپايىم تۇرعىنداردىڭ قالتاسىنا اۋىر سوققى بولۋدا. اسىرەسە، يمپورتقا تاۋەلدى تاۋارلار بويىنشا تاپشىلىق بايقالىپ، ءوز كەزەگىندە نارىقتاعى باعانىڭ ودان ءارى وسۋىنە اكەلىپ وتىر. سوندىقتان، تىعىرىققا تىرەلگەن حالىقتىڭ كوپ بولىگى شەتەلگە قونىس اۋدارۋدى قاراستىرا باستادى.

ەندى سۇراق تۋىندايدى: ولار قايدا قونىس اۋدارادى؟ جاعراپيالىق تۇرعىدان قاراساق، رەسەيمەن شەكارالاس ەلدىڭ العاشقى باعىتى قازاقستان -  سوڭعى جىلدارى ولارعا تارتىمدى باعىتقا اينالدى. ءبىزدىڭ ەلدە ۆيزالىق رەجيمنىڭ جوقتىعى، شەكارانىڭ مۇلدە اشىقتىعى، ورىس ءتىلىنىڭ قازاقستاندا كەڭەس وداعىنداي الىدە ءوز كۇشىندە تۇرۋى، كوشى-قوندى مۇلدە جەڭىلدەتىپ جىبەردى. قازىرگى كۇندەرى ولاردىڭ اعىلىپ كەلىپ جاتقاندىعىدا سودان. كەيبىر دەرەكتەرگە سۇيەنسەك، وسى جانە كەلەسى جىلدارى ەلىمىزگە ءبىراز ميلليونعا جۋىق جۇمىسسىز، تابىسسىز، اشىققان ءسىبىر، پوۆولجە، التاي ولكەسىنىڭ تۇرعىندارى قونىس اۋدارۋى مۇمكىن، - دەپ ايتىلۋدا. ارينە، قۇداي بەتىن ارمەن قىلسىن!

سونىمەن، ءارى كەتتىك.

قازىرگى، رەسەيدەن كەلىپ جاتقان جۇمىسسىز، تابىسسىز قالعان تۇرعىندارعا شەكتەۋ قويۋ ءۇشىن كەلەسى ءىس-شارالاردى قابىلداۋ كەرەك سەكىلدى. بۇل ءوزىمىزدىڭ ويىمىز جانە پىكىرىمىز.

الدىمەن، ەڭبەك نارىعىن قورعاۋ شارالارى قاجەت. رەسەيدەن كەلگەندەردىڭ كوپشىلىگى جەرگىلىكتى حالىقتىڭ جۇمىس ورىندارىنىڭ ءبىرازىن الىپ قويۋى مۇمكىن. سوندىقتان نەگىزگى سالالاردا شەتەلدىك جۇمىس كۇشىنە كۆوتا ەنگىزۋ، ال ستراتەگيالىق ماڭىزى بار سەكتورلاردا (مەملەكەتتىك قىزمەت، قاۋىپسىزدىك، ينفراقۇرىلىم) شەتەل ازاماتتارىنىڭ جۇمىس ىستەۋىنە مۇلدەم شەكتەۋ قويۋ كەرەك. سونىمەن قاتار جۇمىس بەرۋشىلەرگە دە جاۋاپكەرشىلىك جۇكتەلۋى ءتيىس — زاڭسىز ەڭبەككە تارتقانى ءۇشىن قاتاڭ سانكتسيالار قاراستىرىلۋى ءجون-اق.

سونداي-اق، قارجىلىق جانە كاسىپكەرلىك قىزمەتكە باقىلاۋ ورناتۋ ماڭىزدى. رەسەيدەن كەلەتىن تۇلعالار سانكتسيالاردان اينالىپ ءوتۋ ءۇشىن قازاقستاندى پايدالانۋى مۇمكىن. مۇنداي تاۋەكەلدەردى ىستەتپەۋگە، ياعني بانكتەر مەن قارجى ۇيىمدارى كۇماندى ترانزاكتسيالاردى مۇقيات تەكسەرۋى، ال جاڭا اشىلاتىن بيزنەس سۋبەكتىلەرىنىڭ تۇپكى بەنەفيتسيارلارىن انىقتاۋ تەتىكتەرى كۇشەيتىلۋى ءتيىس. بۇل قازاقستاننىڭ حالىقارالىق بەدەلىن ساقتاۋ ءۇشىن دە ماڭىزدى.

جانە، تاعى ءبىر ناقتى ايتارىمىز، اقپاراتتىق جانە يدەولوگيالىق قاۋىپسىزدىك جاعدايى. سىرتتان كەلگەن ادامدار وزدەرىمەن بىرگە اقپاراتتىق كۇن ءتارتىبىن الىپ كەلۋى مۇمكىن. سوندىقتان، ەل ىشىندە ارانداتۋشىلىق، ۇلتارالىق ارازدىقتى قوزدىرۋ، جالعان اقپارات تاراتۋ سياقتى ارەكەتتەرگە قاتان تيىم سالۋ كەرەك. مۇنداي قۇقىق بۇزۋشىلىقتار ءۇشىن اكىمشىلىك عانا ەمەس، قىلمىستىق جاۋاپكەرشىلىك قاراستىرۋ ورىندى-اۋ دەيمىز.

سونىمەن قاتار، الەۋمەتتىك ينفراقۇرىلىمعا تۇسەتىن جۇكتەمەنى باقىلاۋ كەرەك. مەكتەپ، اۋرۋحانا، تۇرعىن ءۇي نارىعى سياقتى سالالارعا سىرتتان كەلەتىن ادامدار قاتتى اسەر ەتەدى. سوندىقتان ولاردىڭ ەلىمىزگە، قازاقتاردىڭ كەزىندەگى اشتىقتان بوسىپ كەتكەنىندەي اعىلىپ كەلۋىنە ناقتى شەكتەۋ قويۋ كەرەك. وعان قوسا، قازىر جىلى ايلار باستالدى.

قورىتىندىلاي كەلە، قازاقستان رەسەيدەن دامىلسىز، توقتاۋسىز كەلىپ جاتقان، جۇمىسسىز، اشىققان تۇرعىندارعا قاتىستى ناقتى ءارى قاتاڭ ساياسات جۇرگىزۋى كەرەك. باقىلاۋ، شەكتەۋ جانە جاۋاپكەرشىلىك تەتىكتەرى كۇشەيتىلسە، ەل ىشىندەگى تۇراقتىلىق ساقتالادى جانە سىرتقى تاۋەكەلدەر ءتيىمدى باسقارىلادى.

بەيسەنعازى ۇلىقبەك، 

قازاقستان جۋرناليستەر وداعىنىڭ مۇشەسى

Abai.kz