سوفى سماتاەۆ – 85 جاس!

Abai.kz اقپاراتتىق پورتالى قازاق ادەبيەتىنە ءباسى بولەك ولجا سالعان ءسوز يەسىن مەرەيلى جاسىمەن قۇتتىقتاي وتىرىپ، جازۋشىنىڭ كۇندەلىگىنەن ۇزىندىلەر بەرۋدى قوش كورىپ وتىرمىز. كوزايىم بولىڭىز، قۇرمەتتى وقىرمان!

مۇڭلى ويلار

(فيلوسوفيالىق تولعامدار)

قالامگەر بولىپ قالماق ءۇشىن ەمەس، ەرمەك ءۇشىن ولەڭ جازاتىنداردى بىلەم. بەرمەك ءۇشىن ەمەس، الدەنەڭدى الماق ءۇشىن ءتۇپ-تۇقيانىڭدى قازاتىندى دا بىلەم.

ولەڭ دەپ جازعاندارى ەش ولشەمگە سىيماسا دا، ەش وڭدەۋ، جوندەۋگە يلىكپەسە دە، توپتالىپ، تۇپتەلىپ، «كىتاپ» دەگەن شەكپەندى ءىلىپ، كىتاپ دۇكەندەرىنە قىسىلا-قىمتىرىلا كىرىپ الىپ، كەڭ سورەلەرگە كوسىلە جايعاسقان سوڭ-اق توڭىرەگىنەن ءوزى تەكتەس كۇلدىبادام كۇيدە ايقايلاعان اتى بار، كۇبىرلەر دە زاتى جوق، الەكەي-شالەكەي بەزەنگەن «ارىپتەستەرىنە» قوديلانا شىكىرەيىپ، شەكەسىنەن قاراپ شىعا كەلەدى. سول ساتتە سورەلەردە التىن ارىپتەرى جارق-جۇرق ەتىپ قورازدانا قالعان الگى «دۇنيەسىنە» قىزىعا، ماساتتانا قاراعان اۆتوردىڭ (ارينە جاقشا ىشىندەگى اۆتوردىڭ) ەكى ەزۋى ەكى قۇلاعىنا جەتىپ، توبەسى كوك اسپاندى تىرەپ، تابانى جۇمىر جەردى تەسىپ جىبەرەردەي شىرەنىپ، الەمدەگى ەڭ قۇدىرەتتى، ەڭ قاسيەتتى كلاسسيك قالپىنا ەنەدى. نەگە ەنبەسىن. انانداي كوزدىڭ جاۋىن الاتىن، ۇستاساڭ سالماعىنان قولىڭ تالاتىن كىرپىشتەي قالىڭ كىتاپتى بۇگىندە ءابدىجامىل كوكەڭ شىعارىپ پا؟.. ءابىش-ءماپىش، مۇحتار-سۇحتار، سوفى-موپىلارىڭ جازا الىپ پا؟.. جازا السا، ءتۇپ-تۇقياندى تۇگەل قازا الىپ پا؟.. ەندەشە ەندىگى مىقتى دا ءوزى. پايعامبار دا ءوزى. قالامىنا قارا سياسىن قۇيىپ الىپ، اق قاعازعا تەلمىرگەن اناۋ كوپ قالامگەرسىماقتىڭ تابىناتىن ءپىرى دە ءوزى.

ال ەندى وسىنداي «دۇنيەدە جوق شەدەۆرلەردى» تۋعىزاتىندارمەن تالاسىپ كور. تالتاڭداپ كەلىپ اۋزىڭداعى مالتاڭدى جۇلىپ السىن. قالشىلداپ جەتىپ، قالتاڭنىڭ ءتۇبىن تيىن تۇرمايتىنداي ەتىپ تەسىپ جىبەرسىن. نەگە ويتپەسىن. سوناۋ توردە… بيىك… بيىك سونا-اۋ توردە ءوزى وتىرادى. نە قازىنانىڭ بۇكىل قارجىسىن الدىنا وڭگەرىپ الىپ، ولاي شاشسا دا، بىلاي شاشسا دا ەشكىم ەشتەڭە دەي الماس بالاسى، پاناسى، قاراسى، اعاسى وتىرادى. بىردەمە دەپ ۇندەدىم دەگەنشە، «كىتابى كىتاپ ەمەس» دەگەنگە اۋزىڭدى يكەمدەي بۇرە باستاساڭ-اق ۇيەلمەنىڭمەن ۇيپا-تۇيپا بولىپ قوقىستىڭ ۇيىندىسىنەن ءبىر-اق تابىلعانىڭدى بىلمەي دە قالاسىڭ. ال سونسوڭ سىناپ كور. ءوزىڭنىڭ كىتاپسىماعىندى جازىپ كور. تەندەردەن تىپ-تيپىل قىلىپ قاقسىن. شىبىنىڭدى شىرىلداتىپ باقسىن. قوڭىز تەرىپ كەتپەگەنىڭە ءتاۋبا دەپ جان شاقىرعانىڭدى ەشكىمگە سەزدىرمەي، قازانى قاڭسىعان قۋىس ۇيىڭە قۋىلىپ تىعىلارسىڭ.

انە، ەرمەك ءۇشىن جازىلعان كىتاپتىڭ كۇرمەگى مەن كەرمەگىنىڭ قۇدىرەتى. سولاي، باۋىرىم. سولىقتاي بەر سور ماندايىڭدى سويىلعا توسەپ.

***

بەل بەسىكتە ۋىز بولىپ شايقالىپ، تال بەسىكتە ءسابيدىڭ ىڭگاسىمەن تەربەتىلىپ، ەل بەسىكتە ازامات بولىپ ەرجەتىپ، ماڭگىلىك جەر بەسىگىنە كەتەردە الدى-ارتىنا اقتىق رەت كوز سۇزبەس جان بولمايدى.

«كىمىم بار، كىمىم جوق؟» دەپ الدىنا قاراپ ءۇڭىلىپ، ارتىنا قاراپ تۇڭىلەر قازاق بار.

«كۇنىم بار، ءتۇنىم جوق!» دەپ الدىنا قاراپ شالقايىپ، ارتىنا قاراپ مارقاياتىن قازاق بار.

الدىڭعىسى – «ءبىر كۇن باق، ءبىر كۇن تاق، ءبىر كۇن اتاق!» دەپ كەۋدەسىن مانساپقورلىق پەن پايداكۇنەمدىكتىڭ الاباس قۇرتى كەمىرگەن، جازىقسىز جانداردىڭ سورعالاعان جاسىنان التىن قۇراپ، كىناسىز قۇربانداردىڭ جۇرەك قانىنىڭ تامشىسىنان دوللار جاسايتىن پەندەلەر عانا.

كەيىنگىسى – «اي ورتاق، كۇن ورتاق، اسىل ورتاق!» دەپ، «ەلىم!» دەپ ەمىرەنىپ، «حالقىم!» دەپ قامىعىپ، پەندەدەن ادام بولىپ ءوسىپ، ادامنان ازاماتقا اينالىپ، ازاماتتان تۇلعا بولىپ تۋ ۇستاپ، تۇلعادان تۇتقا بولىپ ۇلتىن باستاپ كەتكەن كوسەمدەرى.

سولار – اعايىنىن عانا ەمەس، اۋىلداسىن، ايماعىن عانا ەمەس، جالپاق جۇرتىن جاقىنىم دەيتىن. قانداسىن، قارىنداسىن عانا ەمەس، بارشا قازاعىن، تۇتاس الاشىن – ۇرانداسىم دەيتىن ەلدىڭ ۇلىنان ەلىنىڭ ەرىنە اينالعان.

سولار – ءسوزىنىڭ ءباتۋاسى، كەۋدەسىنىڭ جالىنى، جانىنىڭ جارىعى بار حالىق ۇلاندارى بولىپ، اسپانداعان كوزى تومەنگە تۇسپەيتىن توردەگى تورەلەردىڭ تالايىن ءتاۋباسىنا كەلتىرىپ، جۇرت اعاسى اتانعان.

قازاق اتتى كونتەرى حالىقتىڭ، قازاق دەيتىن كونبىس ۇلتتىڭ ىزاقور قاينار اشۋعا ءبىر باسسا المايتىن قامالى، شىقپايتىن بيىگى، جەتپەيتىن ماقساتى بولمايتىنىن سول قازاعىن باستاعان الاش ازاماتتارىنىڭ بۇكىل ءومىر-عۇمىرى ايعاقتاپ كەتكەن. سول تۇلعالارىمىز بەن تۇتقالارىمىزدىڭ كەسەكتىگىن، نارلىعىن، ەرلىگىن جالعاستىرىپ اكەتە الساق، سوندا عانا الاشتىڭ ىرىسى ارتادى. سوندا عانا الاۋىز قازاقتىڭ اۋزى بىرىگەدى، ءتۇتىنى قوسىلادى. سوندا عانا حالىقتىڭ مەسەلى قايتپايدى. تاۋى شاعىلمايدى. سوندا عانا ءوز سىباعاسى ءوزىنىڭ تاباعىنا تۇسەدى. ءدامدىسى تاڭدايىنا تاتيدى.

ىلايىم سول كۇنگە تەزىرەك جەتۋگە جازسىن.

***

ونەر دەگەنىمىز – توسىندە كەمەسى ءجۇزىپ، اققۋى قالقىعان شالقىعان شالقار تەڭىز بەن باۋىرىندا ورمان-توعايى سىڭسىپ، ۇشارىنا قازباۋىر بۇلت قوناقتاعان تولاعاي تاۋدىڭ كوز جاۋىن الار سۇلۋلىق بولىپ جىمداسا قالار جاعالاۋىنداعى اسەمدىككە تولى كەمەر. سول كەمەرگە قىزىعا ۇمتىلىپ، تالپىنا قول سوزاتىن شىن تالانتتار بار. سونىمەن بىرگە سۇلۋلىقتى تابانىمەن تاپتاپ، ونەر كەمەرىن كەمىرىپ قۇرتىپ، لاستاپ جۇرگەن، تالانتتىلىقتىڭ اۋىلىنان مۇلدە اجىراپ قالعان پارىقسىزدار بار. سول پارىقسىزدىقتىڭ جابايى كورىنىسى اسىرەسە بۇگىنگى رەسەي كينوسى مەن قازاق تۇسىرىلىمدەرىندە كورگەن كوز بەن تىكسىنگەن كوڭىلدى كوپكە دەيىن قۇبىجىققا كەزدەسكەندەي ۇرەيلى اسەردەن اجىراتپاي قويادى.

تولىپ كەتكەن اتىس-شابىس. سارىلداپ سۋداي اققان قىپ-قىزىل قان. تاپا-تال تۇستە بەتتىڭ ارىن بەلگە ءتۇيىپ تاستاعانداردىڭ ايۋاننان دا جامان دورەكىلىكپەن بىرىنە ءبىرى شوگۋى.

ونەر – ادام جاراتىلىسىن جاقسىلىققا عانا باۋليتىن سيقىرلى كۇش دەپ ويلاۋشى ەدىم، ونەردەگى بايىپتىلىق ماحابباتتىڭ يبالىلىعىنان كەم بولماۋعا ءتيىس دەيتىن ۇعىمعا يلىگەتىنمىن. سونىڭ ءبارى بۇگىندە ادىرا قالعانداي. «اپىراۋ، كۇناھارلىقتىڭ شەتى مەن شەگى بولماۋشى ما ەدى؟» دەيسىڭ قينالا كەيىپ. بىراق كەيىگەنىڭدى ەستىپ، كۇيىنگەنىڭدى ءبىلىپ جاتقان كىم بار. زۇلىمدىقتىڭ جارىق بىتكەندى تۇمشالاپ، قاراڭعى تۇنەگىمەن وراپ الاتىنىن ۇعىنعان قىلمىسكەرلەر (قازىرگى زاماناۋي بارشا كينوشىلاردى سولاي اتاماسقا ءاددىم جوق) اقىل توقتاتپاعان جاسوسپىرىمدەردىڭ ساناسىن ۋلاپ، جىرتقىشتىق ءدانىن ارنەنى تەز قابىلداعىش كەۋدەلەرىنە ەگىپ، مىنەز-قۇلىقتارىن جابايىلىقتىڭ رۋحىمەن سۋارىپ جاتقانىن توقتاتار بيلىك بار ما؟ وسىدان كەيىن ءبىرىن ءبىرى پىشاقتاپ، بىرىنە ءبىرى مىلتىق كەزەنگەن مەكتەپ وقۋشىلارىنىڭ بەي-بەرەكەت قادامعا بارۋىن كىمنەن كورەمىز؟ ىزعارى شارپىعان، ىزعىرىعى كۇشەيگەن بۇگىنگى زاماننىڭ سۇپ-سۋىق كەزەڭىنەن جان جىلىتار كۇنگەيدى تابا الارمىز با؟

ماڭگىلىك ونەردى پارىقسىزدىڭ قىپ-قىسقا عۇمىرىنىڭ يلەۋىنە ءتۇسىرىپ، نەگە قۇرباندىققا شالدىرامىز؟ جۇلمالاپ جۇندەي بەرسە، كيىم-لىپاسىن دار-دار جىرتىپ، ءابۇيىرىن ايداي الەمگە بادىرايتىپ اشىپ تاستاپ، جالاڭاشتاي بەرسە ماڭگىلىك دەيتىن ونەردىڭ ماعىناسىنان نە قالماق؟

ونەردىن ەڭ كادىرلىسى، ەڭ قاسيەتتىسى سانالىپ، ادام جانىنىڭ قىل پەرنەسىن شەرتىپ بارىپ، سەرگىپ تىرىلەتىن – مۋزىكانىڭ بۇگىنگى جاداۋ، جۇدەۋ كۇي-ءحالىن قاي دەمىمىزبەن ۇرلەپ جىلىتىپ، قاي سەبىمىزبەن تۇزەي الماقپىز؟

ءان-اۋەنگە ءجۇز قايناسا سورپاسى قوسىلمايتىن دىرىلداق، دارىلداق جاساندى جاڭعىرىقتاردى بارىلداق، قىرىلداق داۋىسسىماقتارىمەن جارىسا قايتالاپ، كوك جاشىك پەن كەڭ ساحنالاردى جاۋلاپ الىپ، جايلاپ جۇرگەن انشىسىماق ونەرسىزدەردىڭ ونەردىڭ تاماعىنا سوياۋداي تىرناعىن قاداپ، تامشىلاتا اعىزعان قانىمەن بىرتە-بىرتە سول اسىلىمىزدىڭ عۇمىرىن قاس-قاعىمعا اينالدىرىپ بارا جاتقانىن قاشان كورەمىز؟ قامكوڭىل جاننىڭ قايعى-قاسىرەتىن سەرپىپ جىبەرىپ، قاتۋلى قاباعىن ءموپ-ءمولدىر شۋاعىمەن جادىراتىپ اشاتىن قۇدىرەتتىڭ وزىندەي مۋزىكانى سالدىر-گۇلدىر، داڭعىر-دۇڭگىر بەي-بەرەكەت شۋىلداق دىبىستاردىڭ استىنا كومىپ تاستاپ تۇنشىقتىرىپ بارا جاتقان قاتىگەزدىكتىڭ جۇندەس جۇدىرىعىن نەگە جۇلىپ تاستاماي ءجۇرمىز؟

قايدان جۇلارمىز. وليمپيادا چەمپيوندارىن ماراپاتتاۋ كەشىندەگى دارىلداق، بارىلداق، جارقىلداق، جىرقىلداق كونتسەرتسىماقتى باسشىلارىمىز تۇگەل ەسى شىعا راحاتتانىپ تىڭداسا. سولار ءۇشىن مەن ۇيالدىم دا كوكسوققىر كوك جاشىكتى سوندىرە سالدىم.

شىنىمەن-اق جۇرەگىڭنىڭ قىل ىشەگىن شەرتىپ باسىپ، جان-دۇنيەڭدى اسەمدىككە ۇيىتاتىن ۇلتتىق اۋەزدى ۇننەن اداسىپ قالعانىمىزدى سەزبەي، ماڭگۇرتتىكتىڭ ءسىرى كەپەسىمەن باس تەرىمىزدى قاپتاپ الىپ، زومبي تىرشىلىگىنە كوشكەنىمىزدى بىلمەي دە قالدىق پا؟

ال كۇيىنبەگەن، كۇيمەگەن، ازاپ شەكپەگەن ونەر ادامىنىڭ ازاماتتى ءدۇر سىلكىندىرىپ، تۇلا بويىن تۇگەل باۋراپ الار عالامات دۇنيەنى (شەدەۆردى) تۋعىزارىنا سەنبەيمىن.

ءوزىندى ءوزىڭ جۇلىپ جەر ولەرمەندىگىڭ عانا وزگەنىڭ وشكەنىن تىرىلتە الارداي ومىرشەڭ تۋىندىڭنىڭ كىندىگىن كەسىپ بەرەدى. شىنايى ونەردىڭ قۇدىرەتى – ءومىر قانىن ورشىتۋىندە.

***

وسى ءبىز تالاپ پەن تالعامدى اجىراتا الىپ ءجۇرمىز بە؟ كەيبىرەۋدىڭ ەكەۋىن ءبىر ۇعىمعا بالايتىنىن بىلەمىن.

ال ءوزىم قالاي پايىمدار ەدىم دەپ ءبىراز ويلانا كىدىردىم.

«تالاپتىڭ مىنسە تۇلپارىن»، «تالانتتى ەرگە نۇر جاۋار».

دالباسالاپ قۇراستىرا سالدىم-اۋ دەيمىن. ءاي، بىراق…

تالاپتىڭ اتىنا مىنگەننىڭ ءبارى دۇرىس باعىتقا قۇيعىتا جونەلە مە؟

تالاپتى ەردىڭ بارىنە ادالدىقتىڭ نۇرى قۇيىلا بەرە مە؟

تانىپ، بىلۋگە، بىلىمگە، ونەرگە، ادەمىلىككە اسەرلەنە ۇمتىلىپ تالاپتانۋ، مەنىڭشە، ءبىر باسقا. ونداي تالاپ ادامنىڭ ويىن ءوسىرىپ، اسقاقتاتادى. بوي قۋاتىن كۇشەيتىپ، كوبەيتەدى. جاسامپازدىقتىڭ جولىنا جەتەلەپ، دۇنيەنىڭ ءبىر كىرپىشى بولىپ قالانا قالۋىڭا مۇمكىندىك بەرەدى.

بيلىككە، بايلىققا قىزىعىپ، قىزمەتىڭدە قىزمەتسىز وسۋگە، ورىنسىز بوسۋگە، اسقىنۋ-تاسقىنۋعا كيمەلەپ تالاپتانۋ جانە ءبىر بولەك.

ونداي تالاپ ادام بويىنان قاسيەتىن قاشىرىپ، قاسىرەتىن عانا قاستەرلەيدى. دۇنيەنى تۇزەيتىن كىرپىشتەن دۇنيەنى بۇزاتىن قۇمعا اينالدىرادى. ۇلدىق بەينەڭنەن قۇلدىراتىپ، قۇلدىق كەيىپكە تۇسىرەدى.

تالاپتىڭ تالاپتارىن تالقىلاپ، تۋرالىققا تابانداتىپ تۇسىرەتىن قۇدىرەت نە سوندا؟

تاپ باسىپ، ءتىلىپ ءتۇستىم دەمەيمىن – تالاپتى تۋرالايتىن تالعام عانا. تالعامسىز تالاپ – تورموزى جوق كاماز-بەن تەڭ. نە جارعا جىعادى، نە دۋالعا سوعادى.

تالعام – اقىلىڭنىڭ ساقشىسى، ادامدىعىڭنىڭ ولشەۋىشى. اقىلعا جۇگىنبەي، ادالدىعىڭدى تارك ەتسەڭ تالعامنىڭ ءتورت اياعى اسپاننان كەلىپ، اجالىمەن ايمالاسا جونەلەدى. سول سەبەپتى ادام ويىنىڭ بۇزىلماۋىنا، بويىنىڭ بۇلىنبەۋىنە بىردەن ءبىر تەكسەرۋشى تەتىك – تالعامنىڭ تاتىمدىلىعى. سوندا عانا «تاس قياعا ورلەتەر» تازا تالاپتىڭ تۇلپارىنا تۇيعىنداي جاراسىپ جامباس باساسىڭ. مەنىڭ پايىمىم وسى.

***

قازاقتىڭ كۇيىنە تەڭ كەلەر قۇدىرەت جوق. دومبىرا كۇمبىرى ۇزاق بەبەۋلەپ، ۇزاپ كۇبىرلەپ، ۇزدىگىپ ۇزىلتكەندە استان-كەستەن دۇنيەنىڭ بەزىلدەگەن ءتىلى، بەزەنگەن قارۋى، بوزداعان تۇيەنىڭ، اڭىراعان انانىڭ، سىقىلىقتاپ كۇلگەن بالانىڭ قىم-قۋىت ۇنىمەن كەۋدەڭە قۇيىلادى-اۋ كەيدە. سوندايدا قۇلاعىممەن ەمەس، جانىممەن تىلسىم الەمنىڭ تۇكپىرىنەن سىندارلى دا سىرلى كەڭەسىن ەستىگەندەي بولامىن. ول سىر بىلاي شەشىلەتىن: «ادام بول! اسقاق بول! وزگەنى وزىڭدەي كور، وزەگىنە ءورت سالما. ونەگەڭ مەيىرىمىڭمەن ورىستەسىن. دۇنيە الىس-جۇلىس ءۇشىن جارالماعان. تانىس-ءبىلىس ءۇشىن جارالعان. ۇعىنىسۋدان وتەر ۇلىلىق جوق. تۇسىنىسۋدەن ارتىق تۇرلاۋ جوق. تاتۋلىقتى قاتۋلىقپەن ىرىتپە. دوستىقتى وشتىكپەن جايراتپا. جازعىرا بەرسەڭ، جالعاننىڭ جاعالاسار جاۋى كوپ. جاۋدى تاۋىسا الارمىسىڭ. دالاڭنىڭ، كىناراتتاي بەرسەڭ، ارالاستىرار داۋى كوپ. داۋدى ازايتا الارمىسىڭ. اعايىننىڭ دا اشىعان ايرانداي جەلپىنتەر قيعىلىعى بولادى. كورشىڭنىڭ دە كوك قىمىزداي قىجىلداتار كيكىلجىڭى كاباتتاسادى. قيعىلىققا كيمەلەسسەڭ، كيكىلجىڭگە كەۋدەلەسسەڭ، تورىڭنەن كور قازارسىڭ، توسەگىڭ تابىتقا اينالار. تىرلىكتىڭ ءمانى تاۋبەشىل تىلەكتە، ەلجىرەگەن جۇرەكتە، بىرىككەن بىلەكتە. ەندەشە تاۋبەڭە ۇيى. تىرلىگىڭدى بەرەكەڭمەن وركەندەت. ورىسىڭنەن ۇرىستى قۋىپ، ەسىگىڭنەن ىرىستى ەنگىز. بەسىگىندى تۇزە. تۇزەلگەن بەسىگىڭنەن ءسابيدىڭ ىڭگاسى ۇزىلمەسىن».

قاراڭدارشى، دومبىرا قالاي سويلەيدى، قالاي سايرايدى! دۇنيەنىڭ كەڭدىگىن، دالانىڭ دارقاندىعىن ءۇيىپ-توگىپ كوكىرەگىمە قۇيىپ جىبەردى عوي. جۇرەگىمنىڭ ىزعار تورلاعان ءبىر قىلشىعى قالماعانىن ەندى بىلگەنىمدى كىمگە ايعاقتايىن. وسىدان كەيىن دوس ىزدەسەم، تاتۋلىق اڭساسام، مەيىرىمگە بوكسەم، جاراتقان حاقتىڭ كەۋدەمە ءوز نۇرىن تۇسىرگەنى بولار-اق…

ىرزا كوڭىلىمنىڭ بايىرقالانۋىمەن تەلەۆيزوردىڭ تەتىك-تۇيمەسىن باسىپ قالىپ ەدىم… الگىندەگى ادەمى اسەرىم ايرانداي ءىرىدى. دۋىلداق، شۋىلداق اۋەنسىماقتى بارىلداق، دارىلداق داۋسىمەن قۇلاق قىرناعان انشىسىماق تاڭعاجايىپ دۇنيەمنىڭ بىت-شىتىن شىعارىپ، كەۋدەمە كۇل-قوقىسىن قۇيا سالدى.

كۇي ەمەس، كۇيىگىم ۋىلدەپ سىڭسىپ، بوتاداي بوزداپ قويا بەردى. جان تىنىشتىعىن ەندى قاشان تابا الار ەكەم؟

* * *

مەن كەيدە ادامزاتتى تەك قانا ەكى توپتان قۇرالادى-اۋ دەپ پايىمدايمىن. العاشقى شاعىن شوعىر – شىعارماشىلىق يەلەرى. ەكىنشى ۇلكەن توپ – باسقالارى. ويتكەنى شىعارماشىلىق يەلەرى، اسىرەسە اقىن – تابيعات پەن ادامزات، ايتپەسە بولمىس پەن الەۋمەت نەمەسە اللا-تاعالا مەن پەندە اراسىنداعى بايلانىستى سەزىمتال سەرگەكتىگىمەن جالعاستىراتىن قۇدىرەت يەسى، قاسيەت ءتاڭىرىسى.

اقىن مىناۋ تىلسىم الەمنىڭ قاتپار-قاتپارىنا كوڭىل كوزىمەن ءۇڭىلىپ بارىپ، دۇنيەنىڭ تۋرا ءسوزىن جۇرەك ءتىلىنىڭ سەزىم شىڭىنا اينالعان – جىرىمەن جەتكىزەدى عوي.

ال وسى شىعارماشىلىق يەسىنىڭ قۇدىرەتتى كيەسىنىڭ نەگىزى نەدە؟ قاسيەتى مەن قاسىرەتىنىڭ سۇيەنەر تىرەگى قانداي دەيتىن ساۋالداردى ءجيى-ءجيى قوياتىن وقىرماندارىما نە دەر ەدىم؟

ءبىر تامسىلگە جۇگىنەيىن.

الدەبىر قالامگەر (مۇمكىن مارك تۆەن بولار) برۋكلين كوپىرىندە كەۋدەسىندەگى سالبىراعان تاقتايشادا: «سوقىر پەندەگە قايىر بەرىڭىز!» دەگەن جازۋى بار تىلەنشىدەن:

– «كۇنىنە قانشا تاباسىز؟» دەپ سۇرايدى عوي.

– «جۇماسىنا ءتورت-بەس دوللاردى ارەڭ جينايمىن» دەپ پاقىر نەمەڭ جىلاپ جىبەرەدى.

جازۋشى الگىنىڭ تاقتايشاسىنىڭ ەكىنشى بەتىنە الدەنە جازادى دا: «مىنانى ەندى اۋدارىپ تاعىڭىز!» دەپ كەتىپ قالادى.

ارادا اي وتەدى. قالامگەر كوپىر ۇستىندە تىلەنشىمەن تاعى كەزدەسىپ قالادى.

– «اۋ، باۋىرىم، جاعدايىڭ قالاي؟» دەپ كوڭىل بىلدىرگەن قالامگەردى داۋسىنان تانىعان سوقىر:

– «جاعدايىم جاقساردى. كۇنىنە جيىرما-وتىز دوللار تۇسەتىن بولدى. ايىپقا بۇيىرماساڭىز، مىناۋ تاقتايشاعا نە دەپ جازعانىڭىزدى ايتپاس پا ەكەنسىز، مارتەبەلىم؟» دەيدى، قالامگەر ء(سىرا سول ءوزى شىنىندا مارك تۆەن بولار) ءسال عانا جىميىپ:

– «سەنىڭ بۇل تاقتايشاڭدا; «كوكتەم دە كەلەر-اۋ. اتتەڭ-اي، مەن ونى كورە المايمىن عوي!» دەپ جازىلعان» دەپ جاۋاپ بەرەدى.

جازۋشىنىڭ قالامگەرلىك قاسيەتى – وقىرمانىنىڭ ۇيقىداعى ويىن تۇرتكىلەپ وياتۋ عانا ەمەس، وزگەنىڭ وزەگىندەگى وكسىگىمەن دە، وكىنىشىمەن دە ءوزىنىڭ وزەكتەس ەكەنىن ۇعىندىرۋ بولسا كەرەك دەگەنگە كوبىرەك ۇي بەرەم. وسى ايتقانىمدى ۇعىنار جان تابىلسا قالامىمنىڭ بۇلكىلىنەن جاڭىلماسىنا تىلەۋلەستەرىمدى سەندىرە بەرەر ەدىم.

***

كوپكە قۇلاق اسپاعان قالامگەردىڭ ىركىلىسى از بولادى. ال وڭ مەن سولىنا ۇڭىلمەگەن جۇيتكۋدىڭ ولپى-سولپى كەمشىلىگى مول. سوندىقتان جازۋشى ادامنىڭ «ءوزىم بىلەمگە» باسا بەرمەي، وزگەنىڭ تىلەگىمەن دە ساناسا بىلگەنى ءجون. سوندايدا دوسىنىڭ لەپىرگەن پىكىرىنەن گورى كەي-كەيدە قاسىنىڭ قاساقى سىنى الدەقايدا شىنايى ءھام پايدالى ەكەنىن ەسكەرگەنى دۇرىس. ويتكەنى پەندەنىڭ ءبىرىن-ءبىرى جەك كورۋى – ءبىرىنىڭ بىرىنە دەگەن سۇيىسپەنشىلىگىنەن مۇلدە تەرەڭ بولاتىنىن اياۋلىڭنىڭ مولدىرەگەن جانارىنان دا دۇشپانىڭنىڭ وڭمەنىڭنەن وتەر سۇستى قاراسىنىڭ وتكىرلىگى ايتقىزباي-اق ايعاقتايدى. سول سەبەپتى دە ادامنىڭ وزىنە وزىنەن ارتىق سىنشى بولمايدى دەسەك، جاۋىڭنان دوس ىزدەپ اۋرەلەنۋدىڭ ابەستىك ەكەنىن ەسىڭنەن شىعارماعان ءجون. سوندا عانا جالعان مەن شىندىقتىڭ ارا-جىگىن ءدال اجىراتا الاسىڭ. وتىرىكتىڭ زۇلىمدىعى سونداي، ماقتاعان ءتاڭىرىسىن قۇلدىراتىپ قۇلعا اينالدىرىپ جىبەرەدى. ال اقيقاتتىڭ ساۋلەسى تۇسكەن ۇساق-تۇيەكتىڭ ءوزى وزگەرىپ، ۇلعايىپ سالا بەرەدى. انە، جالعان مەن شىندىقتىڭ اق پەن قاراداي بىتىسپەس ايىرماسى.

جازۋشىلىق تىرلىك – قيىن تىرلىك. عۇمىر بويى جازعانىڭ ءوزىڭدى ءوزىڭ قايتالاۋ بولىپ كورىنەتىندەي سەزىنەسىڭ دە جانىڭدى قيناعان ازابىڭدى ارقالاۋمەن وتەسىڭ. ءارى سول كىتاپتارىڭ – شىعارماشىلىعىڭنىڭ ەڭ عاجايىپ ءتۇيىندىسىن تۋدىراتىن دايىندىقتىڭ باسپالداقتارى سەكىلدەنەتىنى تاعى بار. ىزدەنۋىڭ، تالپىنۋىڭ، شارق ۇرۋىڭ كوبەيگەن سايىن قوبالجۋىڭ دا، قوڭىلتاقسۋىڭ دا ۇدەي تۇسەدى. شەدەۆر بولاتىن دۇنيەڭنىڭ جازىلار كەزى، تۇساۋكەسەر تۇسى الىستاي بەرەدى. ال سەن بولساڭ قوڭىر كۇزىڭنەن قىراۋلى قىسىڭا اۋىسار مەزەتىڭنىڭ قۇرساۋىنا قامالعان سايىن ءار كىتابىڭدى كوزىڭمەن ءبىر-ءبىر سيپاپ، كوڭىلىڭنەن شىعا قويماعانىن تۇيسىنە، تەرەڭ كۇرسىنەسىڭ. قالامگەرلىك عۇمىرىڭنىڭ جالعاندىعى مەن شىندىعى دا وسىندا. وسى وكسىككە بەرگىسىز كۇرسىنىستە.

Abai.kz