قازاقستان جاڭا ساياسي جانە ەكونوميكالىق دامۋ كەزەڭىنە قادام باسىپ كەلەدى. مەملەكەتتىك باسقارۋ جۇيەسىن جاڭعىرتۋ، ەنەرگەتيكالىق قاۋىپسىزدىكتى نىعايتۋ، ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋ، جوعارى تەحنولوگيالىق ەكونوميكا قالىپتاستىرۋ جانە ادام كاپيتالىن كۇشەيتۋ – بۇگىندە ەلدىڭ ۇزاق مەرزىمدى دامۋ ستراتەگياسىنىڭ نەگىزگى باسىمدىقتارىنا اينالدى. بۇل باعىتتاردىڭ تابىستى جۇزەگە اسۋى رەفورمالاردىڭ ساپاسى مەن تيىمدىلىگىنە تىكەلەي بايلانىستى.

وسى وزەكتى ماسەلەلەر توڭىرەگىندە مارات سەيداحمەتوۆ – وڭتۇستىك قازاقستان زەرتتەۋ ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ باسقارۋ جانە بيزنەس جوعارى مەكتەبىنىڭ دەكانى، ەكونوميكا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى، قاۋىمداستىرىلعان پروفەسسور ءوز پىكىرىن ءبىلدىردى. ساراپشى پرەزيدەنت باستامالارىنىڭ مەملەكەتتىك باسقارۋ جۇيەسىنە، ەكونوميكانىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگىنە جانە قازاقستاندىقتاردىڭ ءال-اۋقاتىنا ىقپالىنا جان-جاقتى توقتالدى.

- مارات مىرزا، قاسىم-جومارت توقاەۆ قوس پالاتالى پارلامەنتتەن ءبىر پالاتالى قۇرىلتايعا كوشۋدى قازاقستان مەملەكەتتىلىگى تاريحىنداعى «جاڭا كەزەڭنىڭ باستاۋى» دەپاتادى. ءسىزدىڭ ويىڭىزشا, مۇنداي اۋقىمدى ساياسيوزگەرىستەر مەملەكەتتىك باسقارۋ جۇيەسىنىڭ تيىمدىلىگىن قانشالىقتى ارتتىرا الادى? سونىمەن قاتار, وتپەلىكەزەڭدە قانداي تاۋەكەلدەر تۋىنداۋى مۇمكىن?

- بۇل باستاما جۇزەگە اسقان جاعدايدا, ول مەملەكەتتىك باسقارۋ جۇيەسىنىڭ قۇرىلىمىن عانا ەمەس, ساياسي شەشىم قابىلداۋ مادەنيەتىن دە وزگەرتەتىن ءىرى ينستيتۋتسيونالدىق رەفورما بولار ەدى. سوندىقتان ونىڭ تيىمدىلىگى تەك جاڭا ينستيتۋتتىڭ قۇرىلۋىنا ەمەس, ونىڭ وكىلەتتىكتەرى مەن جۇمىس ىستەۋ تەتىكتەرىنىڭ قانشالىقتى ساپالى قالىپتاساتىنىنا بايلانىستى. ەگەر ءبىر پالاتالى قۇرىلتاي زاڭ شىعارۋ قىزمەتىن اناعۇرلىم ىقشام ءارىجەدەل جۇرگىزەتىن ورگانعا اينالسا, وندا:

​سونىمەن بىرگە, قوس پالاتالى پارلامەنتتىڭ نەگىزگى ارتىقشىلىعى – تەجەمەلىك ءارى تەپە-تەڭدىك مەحانيزمدەرىنىڭ بولۋى. جوعارعى پالاتا زاڭداردىڭ ساپاسىن قوسىمشا سۇزگىدەنوتكىزىپ, وڭىرلىك مۇددەلەردىڭ ەسكەرىلۋىنە مۇمكىندىك بەرەدى. ەگەر مۇنداي فۋنكتسيالار جاڭا جۇيەدە ءتيىمدى الماستىرىلماسا, زاڭ شىعارۋ پروتسەسىنىڭ ساپاسىنا اسەر ەتۋ قاۋپى بار.

وتپەلى كەزەڭدە بىرنەشە تاۋەكەل تۋىنداۋى مۇمكىن:

​ەگەر بۇل وزگەرىستەر كەڭ قوعامدىق تالقىلاۋمەن, ناقتى قۇقىقتىق نەگىزبەن جانە كەزەڭ-كەزەڭىمەن ىسكە اسىرىلسا, وندا ولار مەملەكەتتىك باسقارۋدىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋعا ىقپال ەتۋىمۇمكىن. جالپى العاندا, مۇنداي اۋقىمدى ساياسي رەفورمالاردىڭ تابىسى ولاردىڭ اشىقتىعى, ەسەپتىلىگى, كاسىبيلىگى جانە قوعام سەنىمىنە يە بولۋىندا جاتىر. سوندىقتان كەز كەلگەن جاڭا مودەلدىڭ تيىمدىلىگى ونى جۇزەگە اسىرۋدىڭ ساپاسى مەن دەموكراتيالىق باسقارۋ قاعيداتتارىنىڭ ساقتالۋىنا تىكەلەي بايلانىستى.

- مەملەكەت باسشىسى اتوم ەنەرگەتيكاسىن, گازداندىرۋدى, جاڭارتىلاتىن ەنەرگيا كوزدەرىن جانە ەكولوگيالىقتۇرعىدان ءتيىمدى كومىر ەنەرگەتيكاسىن قاتار دامىتۋعاباسىمدىق بەرىپ وتىر. ءسىز بۇل ستراتەگيانىڭ جۇزەگە اسۋ پەرسپەكتيۆالارىن قالاي باعالايسىز?

- پرەزيدەنتتىڭ بۇل باستامالارى قازىر پرەزيدەنت ۇسىنعان ەنەرگەتيكالىق ستراتەگيانى قازىرگى الەمدىك ەنەرگەتيكالىق ترانسفورماتسيا جاعدايىندا كەشەندى ءارى پراگماتيكالىق ءتاسىل رەتىندە باعالاۋعا بولادى. ويتكەنى بۇگىنگى تاڭدا كوپتەگەن مەملەكەتتەر ەنەرگەتيكالىق قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋ مەن كومىرتەگى شىعارىندىلارىن ازايتۋدى قاتار قاراستىرىپ وتىر. قازاقستان ءۇشىن دە ەكونوميكانىڭ تۇراقتى دامۋى سەنىمدى ءارى ارتاراپتاندىرىلعان ەنەرگيا جۇيەسىن قالىپتاستىرۋمەن تىكەلەي بايلانىستى. ەڭ الدىمەن, اتوم ەنەرگەتيكاسىن دامىتۋ – ۇزاق مەرزىمدى ەنەرگەتيكالىق قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋدىڭ ماڭىزدى باعىتتارىنىڭ ءبىرى. اتوم ەلەكتر ستانتسيالارى تۇراقتى بازالىق قۋات كوزىن قالىپتاستىرىپ، ءوندىرىس پەن حالىقتى ۇزدىكسىز ەلەكتر ەنەرگياسىمەن قامتاماسىز ەتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. سونىمەن بىرگە, كومىرمەن جۇمىس ىستەيتىن ستانتسيالارعا قاراعاندا كومىرقىشقىل گازىنىڭ شىعارىندىسى ەداۋىر تومەن بولعاندىقتان، بۇل باعىت جاھاندىق دەكاربونيزاتسيا ساياساتىنا سايكەس كەلەدى. گازداندىرۋ باعدارلاماسىن كەڭەيتۋ دە ماڭىزدى قادام بولىپ سانالادى. تابيعي گاز كومىرگە قاراعاندا ەكولوگيالىق تۇرعىدان تازا وتىن بولعاندىقتان, ول اتموسفەراعا تارالاتىن زياندى زاتتاردى ازايتىپ, حالىقتىڭ ءومىر ءسۇرۋ ساپاسىن جاقسارتۋعا ىقپال ەتەدى. سونىمەن قاتار, وڭىرلەردىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋىنا جاڭا سەرپىن بەرەدى. جاڭارتىلاتىن ەنەرگيا كوزدەرىن دامىتۋ – قازىرگى الەمدىك ەنەرگەتيكالىق ساياساتتىڭ باستى باسىمدىقتارىنىڭ ءبىرى. قازاقستاننىڭ جەل جانە كۇن ەنەرگەتيكاسى بويىنشا تابيعي الەۋەتى وتە جوعارى. سوندىقتان وسى باعىتقا ينۆەستيتسيا تارتۋ, جاڭا تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋ جانە ەنەرگيا ساقتاۋ جۇيەلەرىن دامىتۋ ەلدىڭ «جاسىل ەكونوميكاعا» كوشۋىن جەدەلدەتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. ال ەكولوگيالىق تۇرعىدان ءتيىمدى كومىر ەنەرگەتيكاسىن دامىتۋ ماسەلەسىنە كەلسەك, قازاقستاننىڭ كومىر قورى مول بولعاندىقتان، جاقىن جانە ورتا مەرزىمدىكەزەڭدە كومىردەن تولىق باس تارتۋ ەكونوميكالىق تۇرعىدان كۇردەلى. وسى سەبەپتى كومىر ەلەكترستانتسيالارىن زاماناۋي سۇزگىلەۋ جۇيەلەرىمەن جابدىقتاۋ, شىعارىندىلاردى ازايتاتىن تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋ جانە ولاردىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ بەلگىلى ءبىر كەزەڭدە ورىندى شەشىم بولۋىمۇمكىن. بۇل باستامالار حالىقارالىق ۇردىستەرمەن دە ۇندەسەدى. بۇگىندە كوپتەگەن ەلدەر ەنەرگەتيكالىق تەڭگەرىمدى ساقتاۋعا ۇمتىلىپ، جاڭارتىلاتىن ەنەرگيا كوزدەرىن دامىتۋمەن قاتار اتوم ەنەرگەتيكاسىنا قايتا بەت بۇرۋدا، تابيعي گازدى وتپەلى كەزەڭنىڭ ەنەرگيا كوزى رەتىندە پايدالانۋدا. ياعني الەم ءبىر عانا ەنەرگيا كوزىنە ەمەس, ارتاراپتاندىرىلعان ەنەرگەتيكالىق مودەلگە كوشىپكەلەدى. دەگەنمەن, بۇل ستراتەگيانىڭ تابىستى جۇزەگە اسۋىبىرنەشە فاكتورعا بايلانىستى بولادى. اتاپ ايتقاندا:

​جالپى العاندا, پرەزيدەنت ۇسىنعان ەنەرگەتيكالىق ساياسات قازاقستاننىڭ تابيعي رەسۋرستىق الەۋەتىن, ەنەرگەتيكالىق قاۋىپسىزدىگىن جانە حالىقارالىق كليماتتىق مىندەتتەمەلەرىن ۇيلەستىرۋگە باعىتتالعان تەڭگەرىمدى ستراتەگيا رەتىندە باعالانۋى مۇمكىن. ەگەر اتالعان باستامالار عىلىمي نەگىزدە, زاماناۋي تەحنولوگيالارمەن جانە ءتيىمدى مەملەكەتتىك باسقارۋمەن جۇزەگە اسىرىلسا, ولار ەلدىڭ ەنەرگەتيكالىق تاۋەلسىزدىگىن نىعايتىپ، ەكونوميكانىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن ارتتىرۋعا جانە قازاقستاننىڭ جاھاندىق ەنەرگەتيكالىق ترانسفورماتسياداعى ورنىن كۇشەيتۋگە ەلەۋلى ۇلەس قوسا الادى.

- قاسىم-جومارت توقاەۆ قازاقستاندى «ۇلكەن قۇرىلىسالاڭىنا» اينالدىرۋ قاجەتتىگىن ايتىپ, مەملەكەتتىك قاراجات ەڭ الدىمەن ينفراقۇرىلىمدىق جوبالارعا باعىتتالۋى ءتيىس ەكەنىن اتاپ ءوتتى. مۇنى مەملەكەتتىڭ دامۋ باسىمدىقتارىنىڭ ينفراقۇرىلىمدىق باعىتقا قاراي وزگەرۋى دەپ باعالاۋعا بولا ما? مۇنداي ءتاسىلدىڭ قازاقستاندىقتار ءۇشىن قانداي ناقتى پايداسى بولادى?

- پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ قازاقستاندى «ۇلكەن قۇرىلىس الاڭىنا» اينالدىرۋ تۋرالى ۇستانىمىن مەملەكەتتىڭ دامۋ باسىمدىقتارىنىڭ ينفراقۇرىلىمدىق باعىتقا قاراي بەت بۇرۋىنىڭ كورىنىسى رەتىندە باعالاۋعا بولادى. مۇنداي ءتاسىلدىڭ نەگىزگى ماقساتى – ۇزاق مەرزىمدى ەكونوميكالىق ءوسىمنىڭ بەرىك نەگىزىن قالىپتاستىرۋ جانە حالىقتىڭ ءومىر ءسۇرۋ ساپاسىنارتتىرۋ. ينفراقۇرىلىم – ەكونوميكانىڭ «قاڭقاسى».  اۆتوموبيل جانە تەمىرجولدار, ەنەرگەتيكا، سۋ شارۋاشىلىعى, تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق جۇيە, مەكتەپتەر, اۋرۋحانالار مەن تسيفرلىق ينفراقۇرىلىم نەعۇرلىم دامىعان سايىن, وڭىرلەردىڭ ينۆەستيتسيالىق تارتىمدىلىعى ارتىپ, كاسىپكەرلىككە قولايلى جاعداي قالىپتاسادى. سوندىقتان مەملەكەتتىك ينۆەستيتسيالاردى وسىنداي جوبالارعا باعىتتاۋ تەك بۇگىنگى قاجەتتىلىكتى ەمەس, بولاشاق ەكونوميكالىق ءوسىمنىڭ نەگىزىن قالىپتاستىرۋدى كوزدەيدى. بۇل ساياساتتىڭ قازاقستاندىقتار ءۇشىن بىرنەشە ناقتى پايداسى بولۋى مۇمكىن. بىرىنشىدەن, ءىرى قۇرىلىس جوبالارى مىڭداعان جاڭا جۇمىس ورىندارىن اشىپ, قۇرىلىس, ءوندىرىس, كولىك جانە قىزمەت كورسەتۋ سالالارىنىڭ دامۋىنا سەرپىن بەرەدى. ەكىنشىدەن, جاڭارتىلعان جولدار مەن ينجەنەرلىك جەلىلەر شالعاي وڭىرلەردىڭ قولجەتىمدىلىگىن ارتتىرىپ, ازاماتتاردىڭ كۇندەلىكتى تۇرمىسىن جەڭىلدەتەدى. ۇشىنشىدەن، جاڭا الەۋمەتتىك نىسانداردىڭ سالىنۋى ءبىلىم بەرۋ مەن دەنساۋلىق ساقتاۋ قىزمەتتەرىنىڭ ساپاسىن جاقسارتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. ەكونوميكالىق تۇرعىدان العاندا, ينفراقۇرىلىمعا سالىنعان ينۆەستيتسيالار مۋلتيپليكاتيۆتىك اسەر بەرەدى. ياعني قۇرىلىس ماتەريالدارى ءوندىرىسى, لوگيستيكا، شاعىن جانە ورتا بيزنەس، قىزمەت كورسەتۋ سالالارى قاتار دامىپ, ناتيجەسىندە بيۋدجەتكە تۇسەتىن تۇسىمدەر مەن حالىقتىڭ تابىسى ارتۋى مۇمكىن. سونىمەن قاتار, زاماناۋي ينفراقۇرىلىم شەتەلدىك جانە وتاندىق ينۆەستورلار ءۇشىن دە قولايلى جاعداي قالىپتاستىرادى. بۇل ءتاسىل الەمدىك تاجىريبەگە دە سايكەس كەلەدى. كوپتەگەن دامىعان جانە دامۋشى مەملەكەتتەر ەكونوميكالىق ءوسۋدى جەدەلدەتۋ ءۇشىن كولىك دالىزدەرىن, ەنەرگەتيكالىق نىسانداردى, تسيفرلىق جەلىلەردى جانە كوممۋنالدىق ينفراقۇرىلىمدى جاڭعىرتۋعا باسىمدىق بەرۋدە. قازاقستان ءۇشىن بۇل باعىتتىڭ ماڭىزى ەرەكشە, ويتكەنى ەل ەۋروپا مەن ازيانى بايلانىستىراتىن ماڭىزدى ترانزيتتىك كەڭىستىكتە ورنالاسقان. سونىمەن بىرگە, مۇنداي ساياساتتىڭ تيىمدىلىگى بىرنەشە ماڭىزدى شارتقا تاۋەلدى. ينفراقۇرىلىمدىق جوبالار ناقتى ەكونوميكالىق قاجەتتىلىككە نەگىزدەلۋى, مەملەكەتتىك قاراجات اشىق ءارىءتيىمدى جۇمسالۋى, قۇرىلىس ساپاسىنا قاتاڭ باقىلاۋ جۇرگىزىلۋى جانە جوبالاردىڭ ۇزاق مەرزىمدى الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق قايتارىمى ەسكەرىلۋى قاجەت. سوندا عانا ينۆەستيتسيالار ناقتى ناتيجەگە جەتكىزەدى. جالپى العاندا, ينفراقۇرىلىمدىق دامۋ باعىتى قازاقستان ەكونوميكاسىن ارتاراپتاندىرۋعا, وڭىرلەر اراسىنداعى تەڭگەرىمدى دامۋدى قامتاماسىز ەتۋگە جانە ازاماتتاردىڭ ءومىر ءسۇرۋ ساپاسىن جاقسارتۋعا باعىتتالعان ستراتەگيالىق قادام رەتىندە قاراستىرىلۋى مۇمكىن.

- قازاقستان ورتالىق ازياداعى بولاشاق جوعارى تەحنولوگيالىق حاب رەتىندە قالىپتاسۋدى ماقسات ەتىپ وتىر. ءسىزدىڭ پىكىرىڭىزشە, تەحنولوگيالار, ينۆەستيتسيالارمەن بىلىكتى كادرلار ءۇشىن جاھاندىق قازاقستاننىڭ ورتالىق ازياداعى جوعارى تەحنولوگيالىق حابقا اينالۋ ماقساتى – ۋاقىت تالابىنا ساي قويىلعان ستراتەگيالىق مىندەت. قازىرگى تاڭدا الەمدىك ەكونوميكانىڭ نەگىزگى قوزعاۋشى كۇشى تابيعي رەسۋرستار عانا ەمەس, يننوۆاتسيالار, تسيفرلىق تەحنولوگيالار, جاساندى ينتەللەكت، عىلىم جانە ادامي كاپيتال بولىپ وتىر. سوندىقتان بۇل باعىتتاعى باستامالار قازاقستان ەكونوميكاسىن ساپالى جاڭا دەڭگەيگە كوتەرۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.

- قازاقستاننىڭ بۇل ماقساتقا جەتۋىنە ىقپال ەتەتىن بىرنەشە ماڭىزدى ارتىقشىلىقتارى بار. بىرىنشىدەن, ەلدىڭ ەۋروپا مەن ازيانىڭ تۇيىسكەن جەرىندەگى گەوگرافيالىق ورنالاسۋى حالىقارالىق لوگيستيكا، تسيفرلىق دالىزدەر مەن دەرەكتەر الماسۋ ءۇشىن قولايلى مۇمكىندىك بەرەدى. ەكىنشىدەن, مەملەكەت تسيفرلاندىرۋ, ەلەكتروندىق مەملەكەتتىك قىزمەتتەردى دامىتۋ جانە يننوۆاتسيالىق ەكوجۇيەنى قالىپتاستىرۋ باعىتىندا ايتارلىقتاي تاجىريبە جيناقتادى. ۇشىنشىدەن, حالىقارالىق تەحنولوگيالىق كومپانيالارمەن ىنتىماقتاستىق پەن تسيفرلىق ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋعا ەرەكشە كوڭىل بولىنۋدە. سونىمەن قاتار, جوعارى تەحنولوگيالىق حاب قالىپتاستىرۋ تەك ينفراقۇرىلىم سالۋمەن شەكتەلمەيدى. ەڭ باستى رەسۋرس – ادام كاپيتالى. سوندىقتان ينجەنەرلىك ءبىلىمدى, اقپاراتتىق تەحنولوگيالار سالاسىنداعى مامانداردى, جاساندى ينتەللەكت، كيبەرقاۋىپسىزدىك جانە بيوتەحنولوگيا باعىتىنداعى كادرلاردى دايارلاۋ ستراتەگيالىق باسىمدىققا اينالۋى ءتيىس. ۋنيۆەرسيتەتتەر, عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتتارى مەن بيزنەس اراسىنداعى ىقپالداستىق نەعۇرلىم كۇشەيسە، يننوۆاتسيالىق ەكوجۇيە دە سوعۇرلىم قارقىندى داميدى. جاھاندىق باسەكە وتە جوعارى. بۇگىندە كوپتەگەن مەملەكەتتەر شەتەلدىك ينۆەستيتسيالاردى, تالانتتى مامانداردى جانە جوعارى تەحنولوگيالىق كومپانيالاردى تارتۋعا ۇمتىلۋدا. سوندىقتان قازاقستانعا تۇراقتى قۇقىقتىق ورتا، زياتكەرلىك مەنشىكتى قورعاۋ، ۆەنچۋرلىك قارجىلاندىرۋدى دامىتۋ, عىلىمي زەرتتەۋلەردى كوممەرتسيالاندىرۋ جانە ستارتاپتارعا قولداۋ كورسەتۋ باعىتتارىن جۇيەلى تۇردەجەتىلدىرۋ قاجەت. بۇل رەتتە حالىقارالىق ۇردىستەر دە قازاقستاننىڭ ۇستانىمىمەن سايكەس كەلەدى. الەمدەتسيفرلىق ەكونوميكا، جاساندى ينتەللەكت، «اقىلدى» ءوندىرىس, فينتەح, جاسىل تەحنولوگيالار جانە جوعارى ءونىمدى ەسەپتەۋ جۇيەلەرى ەكونوميكالىق ءوسۋدىڭ نەگىزگى درايۆەرلەرىنە اينالۋدا. وسى سالالاردا باسەكەگە قابىلەتتى ەكوجۇيە قالىپتاستىرا العان مەملەكەتتەر وڭىرلىك تەحنولوگيالىق ورتالىققا اينالۋ مۇمكىندىگىنە يە بولادى. جالپى العاندا، قازاقستاننىڭ جوعارى تەحنولوگيالىق حاب قۇرۋ ماقساتى تولىقتاي جۇزەگە اسۋى مۇمكىن، بىراق بۇل ۇزاق مەرزىمدى ءارى جۇيەلى جۇمىستى تالاپ ەتەدى. ونىڭ تابىسى ەڭ الدىمەن ساپالى ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىنە, عىلىمدى قولداۋعا، يننوۆاتسيالىق كاسىپكەرلىكتى دامىتۋعا, حالىقارالىق ينۆەستيتسيالاردى تارتۋعا جانە تالانتتى ماماندار ءۇشىن قولايلى ورتا قالىپتاستىرۋعا بايلانىستى. ەگەر وسى باعىتتار ءوزارا ۇيلەسىمدى دامىسا, قازاقستان ورتالىق ازياداعى تەحنولوگيالىق يننوۆاتسيالار مەن تسيفرلىق ەكونوميكانىڭ جەتەكشى ورتالىقتارىنىڭ بىرىنە اينالۋعاناقتى مۇمكىندىگى بار.

- پرەزيدەنت ادام كاپيتالىن ەلدىڭ ەڭ باستى ستراتەگيالىق رەسۋرسى دەپ اتادى. بۇل باعىتتىڭ مەملەكەتتىڭ ۇزاق مەرزىمدى دامۋى ءۇشىن ماڭىزى قانداي؟ ءسىزدىڭ ويىڭىزشا، وسى سالاداعى قانداي جوبالاردى ەرەكشە اتاپ وتۋگە بولادى? سونداي-اق مەملەكەتتىك بيۋدجەتتىڭ جارتىسىنان استامىنىڭ الەۋمەتتىك سالاعا باعىتتالۋى نەنى كورسەتەدى?

- پرەزيدەنتتىڭ ادام كاپيتالىن قازاقستاننىڭ باستى ستراتەگيالىق رەسۋرسى رەتىندە اتاۋى – قازىرگى الەمدىكدامۋ ۇردىستەرىنە تولىق سايكەس كەلەتىن ۇستانىم. XXI عاسىردا ەلدەردىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگى تابيعي رەسۋرستاردىڭ كولەمىمەن ەمەس, ازاماتتارىنىڭ بىلىمىمەن, كاسىبي دايارلىعىمەن, دەنساۋلىعىمەن جانە يننوۆاتسيالىق الەۋەتىمەن ايقىندالادى. سوندىقتانادام كاپيتالىنا سالىنعان ينۆەستيتسيا – مەملەكەتتىڭ ۇزاق مەرزىمدى ەكونوميكالىق ءوسىمى مەن الەۋمەتتىك تۇراقتىلىعىنىڭ ەڭ ءتيىمدى ينۆەستيتسياسى. ادام كاپيتالىن دامىتۋ ەڭ الدىمەن ساپالى ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىمەن، عىلىمدى قولداۋمەن، دەنساۋلىق ساقتاۋ قىزمەتتەرىن جەتىلدىرۋمەن جانە ازاماتتاردىڭ كاسىبي الەۋەتىن ارتتىرۋمەن بايلانىستى. وسى باعىتتاعى رەفورمالار ەڭبەك ونىمدىلىگىن كوتەرىپ قانا قويماي، جاڭا تەحنولوگيالاردى يگەرۋگە، يننوۆاتسيالىق وندىرىستەردى دامىتۋعا جانە ۇلتتىق ەكونوميكانىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن كۇشەيتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. بۇل سالاداعى ماڭىزدى باستامالاردىڭ قاتارىندا مەكتەپكە دەيىنگى تاربيەنىڭ قولجەتىمدىلىگىن كەڭەيتۋ، زاماناۋي مەكتەپتەر سالۋ، تەحنيكالىق جانە كاسىپتىك ءبىلىم بەرۋدى ەڭبەك نارىعىنىڭ سۇرانىسىنا بەيىمدەۋ، جوعارى ءبىلىم مەن عىلىمنىڭ ينتەگراتسياسىن كۇشەيتۋ، عىلىمي زەرتتەۋلەردى قارجىلاندىرۋدى ۇلعايتۋ جانە تسيفرلىق داعدىلاردى دامىتۋ جوبالارىن ەرەكشە اتاپ وتۋگە بولادى. سونىمەن قاتار دەنساۋلىق ساقتاۋ ينفراقۇرىلىمىن جاڭعىرتۋ، العاشقى مەديتسينالىق كومەكتىڭ ساپاسىن ارتتىرۋ جانە حالىقتىڭ ءومىر ءسۇرۋ ۇزاقتىعىن ۇلعايتۋعا باعىتتالعان باعدارلامالاردىڭ دا ستراتەگيالىق ماڭىزى زور. ەرەكشە نازار اۋدارۋعا تۇرارلىق باعىتتاردىڭ ءبىرى – جاساندى ينتەللەكت، اقپاراتتىق تەحنولوگيالار، ينجەنەريا، بيوتەحنولوگيا جانە جوعارى تەحنولوگيالىق وندىرىستەر ءۇشىن جاڭا بۋىن ماماندارىن دايارلاۋ. سەبەبى ءدال وسى سالالار الداعى ونجىلدىقتاردا ەكونوميكالىق ءوسۋدىڭ نەگىزگى درايۆەرلەرىنە اينالادى. مەملەكەتتىك بيۋدجەتتىڭ جارتىسىنان استامىنىڭ الەۋمەتتىك سالاعا باعىتتالۋى مەملەكەتتىڭ الەۋمەتتىك جاۋاپكەرشىلىگىنىڭ جوعارى ەكەنىن جانە ازاماتتاردىڭ ءال-اۋقاتىن مەملەكەتتىك ساياساتتىڭ نەگىزگى باسىمدىعى رەتىندە قاراستىراتىنىن كورسەتەدى. بۇل قاراجات ءبىلىم بەرۋ، دەنساۋلىق ساقتاۋ, الەۋمەتتىك قورعاۋ، مادەنيەت، سپورت جانە حالىقتىڭ الەۋمەتتىك وسال توپتارىن قولداۋ سياقتى ماڭىزدى باعىتتارعا جۇمسالادى. مۇنداي ساياسات الەۋمەتتىك تۇراقتىلىقتى ساقتاۋعا, ادامي الەۋەتتى دامىتۋعا جانە قوعامداعى تەڭ مۇمكىندىكتەردى قامتاماسىز ەتۋگە ىقپال ەتەدى. سونىمەن بىرگە، الەۋمەتتىك شىعىنداردىڭ جوعارى ۇلەسى وزدىگىنەن جەتكىلىكتى كورسەتكىش ەمەس. ونىڭ ناقتى ناتيجەسى بولىنگەن قارجىنىڭ ءتيىمدى يگەرىلۋىنە, كورسەتىلەتىن قىزمەتتەردىڭ ساپاسىنا جانە ازاماتتاردىڭ ءومىر ساپاسىنىڭ ناقتى جاقسارۋىنا بايلانىستى باعالانادى. سوندىقتان الەۋمەتتىك ينۆەستيتسيالار ناقتى رەفورمالارمەن, تسيفرلاندىرۋمەن, ءتيىمدى باسقارۋمەن جانە قوعامدىق باقىلاۋمەن ۇشتاسقاندا عانا ۇزاق مەرزىمدى ناتيجەبەرەدى. جالپى العاندا، ادام كاپيتالىن دامىتۋعا باسىمدىق بەرۋ – قازاقستاننىڭ ۇزاق مەرزىمدى دامۋ ستراتەگياسىنىڭ وزەگى. ءبىلىمدى, دەنى ساۋ, كاسىبي بىلىكتىجانە شىعارماشىل ازاماتتار قالىپتاسقان جاعدايدا عانا ەل يننوۆاتسيالىق ەكونوميكا قۇرىپ، جاھاندىق باسەكەدە ءوز ورنىن نىعايتا الادى. سوندىقتان الەۋمەتتىك سالاعا بولىنەتىن اۋقىمدى قارجىنى شىعىن رەتىندە ەمەس, قازاقستاننىڭ بولاشاعىنا سالىنعان ستراتەگيالىق ينۆەستيتسيا رەتىندە قاراستىرعان ءجون.

Abai.kz