وسى تۇستا ءار ايماقتا-اق ۇلت-ازاتتىق كوتەرىلىسى قۇلاشىن كەڭ جايا باستاعان-دى. 1944 جىلدىڭ كۇزىندە ىلەنىڭ نىلقى اۋدانىندا اقپار، سەيىت، عاني باستاعان كوتەرىلىس بولىپ، ىلەزدە بۇكىل ايماقتىڭ بارلىق اۋداندارىن قامتيدى. ءاليحان، ەركىمبەك، جايىربەك قاتارلى ادامدار كوتەرىلىس باسشىلارىمەن تىزە قوسىپ بەلسەندىلىك كورسەتەدى. اقىرى ىلە ويپاتىندا كوتەرىلىسشىلەر باس قوسىپ، ىلە حالقىن ازات ەتەدى. 1944 جىلى قاراشانىڭ جەتىسى كۇنى "شىعىس تۇركىستان مەملەكەتى" دەگەن اتپەن دەربەس وكىمەت جاريالايدى.

تۋلارىندا اي-جۇلدىز بەلگىسى بولادى.

1940 جىلدان بەرى قارۋلى كوتەرىلىسكە باسشىلىق ەتىپ كەلە جاتقان وسپان، شىعىس تۇركىستان وكىمەتىن قولداپ، التاي ايماعىن ازات ەتۋدى ماقسات ەتەدى.

1945 جىلى ناۋرىز ايىندا تارباعاتاي ايماقتارىنىڭ قازاقتارى كوتەرىلىسكە شىعادى. وسى جىلدىڭ مامىر ايىندا ماناس اۋدانىندا قاليبەك رايىمبەكۇلى مەن حامزا ءشومىسبايۇلى حالىقتى ۇيىمداستىرىپ، قىتاي وكىمەتىنە قارسى كوتەرىلىس جاسايدى. ماناس اۋدانى - ءۇرىمجى، تارباعاتاي، ىلە ايماقتارىن جالعاستىراتىن ستراتەگيالىق ءمانى بار جەر-ءدى. قاليبەك پەن حامزا باستاعان كوتەرىلىس وسى ءۇش ايماقتىڭ جولىن كەسكەندىكتەن قىتاي اسكەرى ماناس وزەنىنەن ءوتۋ ەركىندىگىنەن ايرىلادى. تارباعاتاي ايماعىنداعى قىتاي اسكەرلەرىنىڭ بايلانىسى ۇزىلەدى. حامزا ءشومىسبايۇلى دەرەۋ ىلەدەگى شىعىس تۇركىستان حالىق وكىمەتىنەن اسكەري كومەك اكەلەدى. 1945 جىلى تارباعاتاي ازات بولىپ، ايماق ۋاليلىگىنە باشباي تاعايىندالادى.

التاي ايماعىنداعى وسپان باتىر باستاعان كوتەرىلىس تە كۇن سايىن جەڭىسكە جەتىپ وتىرادى. ويتكەنى ۇرىمجىدەن كەلەتىن اسكەري كومەك ەرىكسىز اينالما جولمەن جۇرۋگە مەجبۇر بولادى. ماناس كوتەرىلىسشىلەردىڭ قولىندا قالادى. ەكىنشى جاعىنان، وسپان شىعىس تۇركىستان حالىق وكىمەتىمەن قارىم-قاتىناستا بولادى. ءسويتىپ، ەكى جاقتان جۇرگىزىلگەن كۇرەس ناتيجەسىندە 1945 جىلدىڭ 15 قىركۇيەگىندە التاي ايماعىنىڭ ورتالىعى سارسۇمبە ازات بولادى. ىلە، تارباعاتاي، التاي ايماقتارى قىتايلاردان ازات ەتىلەدى. بۇل ءۇش ايماقتى ىشىنە العان شىعىس تۇركىستان حالىق وكىمەتىنىڭ ورتالىعى ىلە بوپ بەلگىلەنەدى. التاي، تارباعاتاي ونىڭ بولىنبەيتىن ايماقتارى بولادى. وكىمەت باستىعى ءاليحان، اسكەر باستىعى سقاقبەك، التاي ايماعى اسكەر باسشىسى بولىپ وسپان باتىر تاعايىندالادى. التايدىڭ ەكىنشى اسكەر باسشىسىنا دالەلحان سۇگىربايۇلى، ىلە ايماعىنىڭ ۋاليلىگىنە قاسىمبەك بەكىتىلەدى.

شىعىس تۇركىستان وكىمەتى شىڭجان ولكەسىنىڭ جەتى ءۋالاياتىن (وبلىسىن) قىتايلاردىڭ وتارىنان، قول استىنان قۇتقارعانعا دەيىن ۇلتتىق كۇرەستى جۇرگىزە بەرەتىنىن جاريالايدى. تاعى شابۋىل باستالادى. كوتەرىلىسشىلەردىڭ شابۋىلىنا توتەپ بەرە الماعان قىتاي اسكەرلەرىنىڭ قاشۋدان باسقا امالى قالمايدى. ءسويتىپ شىعىس تۇركىستاننىڭ اسكەري كۇشى ءبىر تاراپتان ماناس، ەكىنشى تاراپتان اقسۋ وزەنى سەكىلدى ستراتەگيالىق ءمانى بار جەرلەرگە جاقىندايدى.

حاليفا التاي

"التايدان اۋعان ەل" كىتابىنان

Abai.kz