Qazaqstan ۇلتتىق تەلەارناسىندا تىكەلەي ەفيردە ءوتىپ جاتقان تەلەدەباتتىڭ العاشقى كەزەڭىندە قۇرىلتايىنا قاتىساتىن جەتى ساياسي پارتيانىڭ وكىلدەرى وزدەرىنىڭ سايلاۋ باعدارلامالارىن تانىستىردى.

الدىمەن سپيكەرلەر تەلەدەباتقا قاتىسۋشىلاردىڭ ەتيكا حارتياسىنا قول قويدى. پىكىرسايىس باستالار الدىندا قاتىسۋشىلاردىڭ سويلەۋ رەتى تسيفرلىق راندومايزەر ارقىلى انىقتالدى. وسىدان كەيىن ءار پارتيا وكىلىنە ەكى مينۋتتان ۋاقىت بەرىلىپ، ولار قۇرىلتاي سايلاۋىنا قانداي ماقساتپەن قاتىسىپ وتىرعانىن، قوعامعا ۇسىناتىن نەگىزگى باستامالارى مەن باعدارلاماسىنىڭ باسىم باعىتتارىن تانىستىردى.

ۇلتتىق تەلەدەباتتىڭ ەكىنشى كەزەڭىندە بارلىق پارتيا وكىلدەرىنە بىردەي ەكى ورتاق سۇراق قويىلدى. ءار قاتىسۋشىعا سۇراققا جاۋاپ بەرۋ ءۇشىن 2 مينۋتتان ۋاقىت بەرىلدى. العاشقى سۇراققا پارتيالار جەرەبەدە انىقتالعان كەزەكپەن جاۋاپ بەرسە، ەكىنشى سۇراققا كەرى رەتتىلىكپەن جاۋاپ ۇسىندى.

ءبىرىنشى سۇراق: جاڭا كونستيتۋتسياعا سايكەس، قازاقستان رەسپۋبليكاسى ادام كاپيتالىن، ءبىلىمدى، عىلىمدى، يننوۆاتسيانى دامىتۋدى مەملەكەت قىزمەتىنىڭ ستراتەگيالىق باعىتى دەپ تانيدى. ەندەشە، ەلىمىزدە دارىندى كاسىبي مامانداردىڭ جۇمىس ىستەۋىنە جاعداي جاساپ، باسقا ەلدەردەن بىلىكتىلىگى جوعارى ادامي كاپيتالدى تارتاتىن ايماقتىق حابقا اينالدىرۋ ءۇشىن قانداي زاڭنامالىق تەتىكتەردى ىسكە قوسۋ قاجەت دەپ سانايسىز؟

«ادىلەت» پارتياسىنىڭ وكىلى رەنات بەكتۇروۆ ەلىمىزدىڭ ادامي كاپيتالىن دامىتۋ ءۇشىن باسقا ەلگە كەتىپ قالعان ءوز ازاماتتارىمىزدى قايتارۋ، ولارعا جاقسى جاعداي جاساپ بەرۋ ماسەلەسىن كوتەردى. «بايتاق» پارتياسى وكىلى نۇرگۇل قادىرباەۆا ار كودەكسىن ەنگىزۋ قاجەتتىگىن اتاپ ءوتتى. «اق جول» پارتياسى وكىلى ولجاس نۇرالدينوۆ ساپالى ءبىلىم مەن ادامي كاپيتالدى دامىتۋعا ەرەكشە نازار اۋدارىپ، مەكتەپ باعدارلامالارىن زامان تالابىنا ساي جاڭارتۋ، جاساندى ينتەللەكت باعىتىنداعى ءبىلىمدى ەرتە جاستان ەنگىزۋ قاجەتتىگىن ايتتى. ال حالىق پارتياسىنىڭ وكىلى سۇڭقار يسلام جوعارى وقۋ ورنىن تامامداعان ازاماتتىڭ ءوز ماماندىعى بويىنشا ەڭبەك ەتۋى ماسەلەسىنە توقتالدى.

ەكىنشى سۇراق: ەلىمىزدە دارىگەر، مۇعالىم جانە ينجەنەر سياقتى ماڭىزدى ماماندىقتار بويىنشا كادر تاپشىلىعى ساقتالىپ وتىر. اسىرەسە وڭىرلەردە بۇل ماسەلە اسا وزەكتى. وسى ماسەلەنى جالاقىنى كوتەرۋ ارقىلى شەشۋگە بولا ما، الدە مامان دايىنداۋ، ولاردى وڭىرلەرگە تارتۋ جۇيەسىن تۇبەگەيلى وزگەرتۋ قاجەت پە؟ وسى ماسەلەگە قاتىستى ءسىزدىڭ پارتيا ناقتى قانداي شەشىم ۇسىنادى؟

«ادىلەت» پارتياسىنىڭ وكىلى رەنات بەكتۇروۆ وڭىرلەردە جاستاردى قولداۋ باعدارلامالارىن كوبەيتىپ، ولارعا جاعداي جاساۋ ماڭىزدى ەكەنىن اتاپ ءوتتى. ولارعا بەرىلەتىن ەڭبەكاقىعا دا نازار اۋدارىلۋى قاجەتتىگىنە توقتالدى. جسدپ وكىلى تازابەك سامبەتباي ەڭ جوعارى جالاقىنى دارىگەرلەر مەن مۇعالىمدەر الۋى كەرەك. كەشەندى تۇردە وسى سالاعا وزگەرىستەر كەرەك دەگەن ۇستانىم ءبىلدىردى. «اۋىل» پارتياسىنىڭ وكىلى سەرىك ەگىزباەۆ وڭىرلەردەگى مامان تاپشىلىعىن ازايتۋ ءۇشىن كەشەندى شارالار قاجەت ەكەنىن ايتتى. Reslublica وكىلى ەكاتەرينا سمولياكوۆا مامان تاپشىلىعى، اسىرەسە، ەرەكشە بالالارمەن جۇمىس ىستەيتىن مامانداردى وقىتۋ ماسەلەسىن كوتەردى.

پىكىرسايىستىڭ ءۇشىنشى كەزەڭى «بەتپە-بەت» فورماتىندا ءوتتى. بۇل بولىمدە ءار پارتيا ءوز تاڭداۋى بويىنشا باسقا ءبىر پارتياعا ءبىر سۇراق قويىپ، قارسى تاراپ وعان جاۋاپ بەردى. كەيىن سۇراق قويعان تاراپ جاۋاپقا قاتىستى ءوز پىكىرىن بىلدىرۋگە مۇمكىندىك الدى.

سەرىك ەگىزباەۆ ءوز ساۋالىن قازاقستان حالىق پارتياسىنىڭ وكىلىنە قويدى. ول پارتيانىڭ جاس ماماننىڭ تاجىريبەدەن ءوتۋ مەرزىمىن نە سەبەپتى قىسقارتۋدى ۇسىنىپ وتىرعانىن سۇرادى. بۇعان جاۋاپ رەتىندە يسلام سۇڭقار «ماماندىق بويىنشا ءبىلىم الدى ما، سول ماماندىق بويىنشا جۇمىس ىستەسىن. مەملەكەت بولگەن بيۋدجەت قاراجاتىن دالاعا شاشپاي، ونى ەكونوميكانىڭ ناقتى سەكتورىنا جۇمساۋ كەرەك. ءار وقۋ بىتىرگەن مامان ەلدىڭ ەكونوميكاسىنا قىزمەت ەتۋى ءتيىس» دەگەن ۇستانىم ايتتى.

نۇرگۇل قادىرباەۆا سۇراعىن «اۋىل» پارتياسىنىڭ وكىلىنە قويدى. «قالادا تۇرىپ، اۋىلدىڭ ماسەلەسىن قالاي شەشپەكسىزدەر؟» دەدى ول. وعان جاۋاپ بەرگەن سەرىك ەگىزباەۆ شەشىم قابىلدايتىن بيلىك ۇلكەن قالالاردا تۇرادى. سوندىقتان ءبىز قالادا وتىرساق تا، ءبىزدىڭ پارتيانىڭ قاتارىنداعى 69 ۇمىتكەردىڭ ءبارى اۋىلدىق جەردەن شىققان، كىندىك قانى تامعان، اۋىلدىڭ تۇرمىس-تىرشىلىگىن، ءومىرىن جاقسى بىلەتىن ادامدار دەگەندى العا تارتتى. ونىڭ ايتۋىنشا، ءاربىر ەكىنشى ۇمىتكەر – اۋىلدىق جەردە جۇمىس ىستەپ جۇرگەن ادامدار.

«ادىلەت» پارتياسىنىڭ وكىلى رەنات بەكتۇروۆ ساۋالىن Respublica پارتياسىنا جولدادى. ول جۇمىسشى جانە ينجەنەرلىك ماماندىقتاردىڭ بەدەلىن كوتەرۋگە، ساپاسىن ارتتىرۋعا، ابيتۋريەنتتەر سانىن كوبەيتۋگە Respublica پارتياسى نە ۇسىنىپ وتىرعانىن سۇرادى.

– ءبىز اۋىل كاسىپكەرلەرىنە نەسيە مولشەرلەمەسىن 12 پايىزدان 6 پايىزعا دەيىن تومەندەتتىك. سالىق كودەكسىندە باستاپقىدا 20 پايىز بولعان مولشەرلەمەنىڭ 16 پايىزعا دەيىن تومەندەۋىنە ءبىز سەبەپكەر بولدىق. جەكە تۇلعالارعا اۆتوليزينگتى ءبىز ۇسىندىق. وسىنداي جەتىستىكتەرىمىز بار، – دەپ جاۋاپ بەردى ە.سمولياكوۆا.

جسدپ وكىلى تازابەك سامبەتباي «اق جول» پارتياسىنا سۇراق قويدى. ول ۋاقىت وتە كەلە جۇمىسسىزدار قاتارى كوبيۋى ماسەلەسىن شەشۋدە «اق جول» پارتياسى قانداي الگوريتم ۇسىنىپ وتىرعانىن سۇرادى. وعان جاۋاپ رەتىندە  ولجاس نۇرالدينوۆ ءوز پارتياسىنىڭ ماقساتى مەملەكەت كاسىپكەرلەرگە كەدەرگى كەلتىرمەي، ولارعا ءوزىنىڭ كاسىبىن دامىتۋعا مۇمكىنشىلىك بەرۋىن قاداعالاۋ ەكەنىن ايتتى.

–   ​كاسىپكەرلىكتى ءتيىمدى تۇردە قولداساق، ول بىزگە جۇمىس ورىندارىن بەرەدى. جۇمىسسىزدىق ماسەلەسى دە وسى تەتىك ارقىلى شەشىلەدى. ءبىزدىڭ جاۋابىمىز وسى، – دەپ جاۋاپ بەردى ول.

ءوز كەزەگىندە ولجاس نۇرالدينوۆ «ادىلەت» پارتياسىنىڭ مۇشەسىنە سۇراق قويدى. ونىڭ سۇراعى جي مەملەكەتتىك قىزمەتكەرلەردىڭ جۇمىسىنا كىرىسكەن جاعدايدا قىزمەتكەرلەر سانىنا تيگىزەتىن اسەرىنە قاتىستى بولدى. بۇعان رەنات بەكتۇروۆ جي-ءدىڭ ومىرىمىزگە، ونىڭ ىشىندە مەملەكەتتىك قىزمەتكە كەلگەنىنەن قورىقپاۋىمىز كەرەكتىگىن باسا ايتتى. «جاڭا ماماندىقتار پايدا بولادى. ەڭ باستىسى – ادامعا وسى قىزمەتتەردىڭ تيىمدىلىگى ارتادى. بۇل ەكونوميكا ونىمدىلىگىن ارتتىرادى دەگەن ءسوز. جاستارىمىز، مۇمكىن، باسقا سالادا ءوز ورنىن وسى جاساندى ينتەللەكت ارقىلى تاۋىپ، كاسىپكە بارۋى مۇمكىن» دەدى ول.

جالپى پارتيالاردىڭ پىكىرتالاستى مادەنيەتتى ءارى مازمۇندى وتكىزۋگە تىڭعىلىقتى ازىرلەنىپ كەلگەنى انىق بايقالدى. ساياسي ۇيىمدار وكىلدەرى بۇعان دەيىن اتقارعان جۇمىستارىنان مىسال كەلتىرىپ، سول ارقىلى ەلەكتورات نازارىن وزدەرىنە اۋدارۋعا ۇمتىلاتىنداي.  

قازاقستان حالىق پارتياسىنىڭ وكىلى سۇڭقار يسلام ساۋالىن جسدپ پارتياسىنا قويدى. سۇراق ءتورت كۇندىك جۇمىس اپتاسىنا كوشۋدىڭ ناتيجەسىنە قاتىستى بولدى. تازابەك سامەتباي وزدەرىنىڭ رەالدى ۇسىنىس جاساپ وتىرعانىن العا تارتتى. ونىڭ ايتۋىنشا، قازىرگى جاعدايدا 4 كۇندىك جۇمىس ۋاقىتىنا كوشۋگە مۇمكىندىك جەتكىلىكتى. ەۋروپادا بۇل جۇيە ەنگىزىلىپ، وڭ ناتيجەسىن بەردى. ول بىزدە دە قازىر 2 ميلليونداي ادام ءوز جۇمىسىن ونلاين جۇيەدە ءتيىمدى اتقارىپ وتىرعانىن اتاپ ءوتتى.

«قازاقستاننىڭ بولاشاعى – ادام كاپيتالى» تاقىرىبىنداعى پىكىرسايىس تىكەلەي ەفيردە ءوتىپ جاتىر. وعان «ادىلەت»، «اۋىل»، Respublica, قازاقستان حالىق پارتياسى، «بايتاق»، «اقجول» جانە جالپىۇلتتىق سوتسيال-دەموكراتيالىق پارتيالارىنىڭ وكىلدەرى قاتىسۋدا.

كورەرمەندەر ەكرانداعى QR-كود ارقىلى پىكىرسايىسقا قاتىسۋشىلاردىڭ ءسوزىن باعالاپ، ونلاين ساۋالناماعا قاتىسا الادى. ساۋالنامانى «قازاقستان» تەلەراديوكورپوراتسياسىنىڭ تاپسىرىسى بويىنشا ورتالىق سايلاۋ كوميسسياسىندا اككرەديتتەۋدەن وتكەن «دەموكراتيا ينستيتۋتى» عىلىمي-زەرتتەۋ قاۋىمداستىعى جۇرگىزەدى. قازىرگى ارالىق ناتيجە بويىنشا داۋىس بەرۋ قورىتىندىسى مىناداي: بارلىعى 15876 ادام داۋىس بەردى. ونىڭ ىشىندە «ادىلەت» – 66,1%، جسدپ – 2,8%، «بايتاق» – 0,3%، قحپ – 8,2%،  «اۋىل» – 2%، «اق جول» – 13,1%، Reslublica – 7,1%، ەشقايسىسى ۇنامادى  – 0,4%.

تەلەدەبات بارىسىندا كورەرمەندەر الەۋمەتتىك جەلىلەر ارقىلى ءوز سۇراقتارىن جولداپ جاتىر. قازىرگى كورسەتكىش بويىنشا سۇراقتاردىڭ 19.27 % – ەكونوميكا، 13,76 % – ساياسات، 40,37 % – الەۋمەت، 10,09 % – ەكولوگيا، 16,51 % – مادەنيەت سالاسى بويىنشا كەلىپ ءتۇستى.

Abai.kz