30 شىلدە كۇنى استانادا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى جانىنداعى قازاقستاننىڭ ستراتەگيالىق زەرتتەۋلەر ينستيتۋتى (قسزي) ۇيىمداستىرعان «سايلاۋ-2026: مەديا جانە تسيفرلىق پلاتفورمالار» اتتى ساراپشىلار الاڭى ءوتتى.

ءىس-شاراعا قاتىسۋشىلار تسيفرلىق داۋىردەگى ساياسي كوممۋنيكاتسيانىڭ ترانسفورماتسياسىن، سايلاۋالدى ۇگىت-ناسيحاتتا جاساندى ينتەللەكتىنى قولدانۋ ماسەلەلەرىن، جالعان اقپاراتقا قارسى ءىس-قيمىلدى، سونداي-اق ەلەكتورالدىق مىنەز-قۇلىقتىڭ زاماناۋي ۇردىستەرى مەن ساياسي پارتيالارعا قاتىستى قوعامدىق كۇتۋلەردى تالقىلادى.

ساياسي كوممۋنيكاتسيانىڭ ەۆوليۋتسياسىنا ارنالعان ءبىرىنشى سەسسيانىڭ مودەراتورى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى جانىنداعى قسزي ديرەكتورى جاندوس شايماردانوۆ بولدى. ول جاساندى ينتەللەكت پەن جاڭا تسيفرلىق قۇرالدار سايلاۋ ناۋقاندارىنىڭ اجىراماس بولىگىنە اينالىپ كەلە جاتقانىن، الايدا باستى فاكتور ازاماتتاردىڭ اقپاراتقا دەگەن سەنىمى بولىپ قالا بەرەتىنىن اتاپ ءوتتى.

«سوندىقتان جاساندى ينتەللەكتىنى جاۋاپكەرشىلىكپەن پايدالانۋ جانە سايلاۋشىلاردى قورعاۋ تەتىكتەرىن دامىتۋ الداعى ەلەكتورالدىق تسيكلدەردە بارعان سايىن ماڭىزدى ءرول اتقاراتىن بولادى»، – دەدى قسزي ديرەكتورى.

قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ جاساندى ينتەللەكت جانە تسيفرلىق دامۋ ۆيتسە-ءمينيسترى باقتيار مۇحامەتقاليەۆ جاساندى ينتەللەكتىنىڭ كومەگىمەن جاسالعان كونتەنتتى زاڭنامالىق تۇرعىدان رەتتەۋ جانە مىندەتتى تۇردە تاڭبالاۋ قاجەتتىگىنە توقتالدى. ول تسيفرلىق ساۋاتتىلىق ماسەلەسىنە ەرەكشە نازار اۋدارىپ، ازاماتتاردىڭ جەكە دەرەكتەرىن قورعاۋعا جەكە قاۋىپسىزدىك ماسەلەسىندەگىدەي جاۋاپكەرشىلىكپەن قاراۋى قاجەت ەكەنىن ايتتى. سونىمەن قاتار ۆيتسە-مينيستر جاساندى ينتەللەكت كونتەنتىنىڭ دۇرىس پايدالانىلۋىن قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا مەملەكەتتىڭ حالىقارالىق تسيفرلىق پلاتفورمالارمەن جانە تەحنولوگيالىق كومپانيالارمەن ءوزارا ءىس-قيمىلى تۋرالى ايتتى.

قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ جانىنداعى وكق دەزينفورماتسياعا قارسى كۇرەس ورتالىعىنىڭ باسشىسى رۋسلان بەكارسلانوۆ جالعان اقپاراتپەن ءتيىمدى كۇرەسۋ ءۇشىن رەسمي اقپارات كوزدەرىنىڭ جەدەل جۇمىسى، فاكتچەكينگ مادەنيەتىن دامىتۋ جانە قوعامنىڭ تسيفرلىق ساۋاتتىلىعىن ارتتىرۋ قاجەت ەكەنىن اتاپ ءوتتى. ونىڭ ايتۋىنشا، جالعان اقپاراتتى انىقتاپ قانا قويماي، ونىڭ قالاي پايدا بولىپ، قانداي ارنالار ارقىلى تارالاتىنىن ءتۇسىندىرۋ دە ماڭىزدى.

ساياساتتانۋشى تالعات قاليەۆ ساياسي پارتيالاردىڭ ءداستۇرلى ۇگىت-ناسيحاتتان پارلامەنت قىزمەتى، ەكونوميكا جانە كاسىپكەرلىك ماسەلەلەرى بويىنشا اشىق ساياسي پىكىرتالاسقا بەلسەندى تۇردە كوشىپ جاتقانىن ايتتى. سونىمەن قاتار ول پارتيالار باسشىلىعىنىڭ اۋقىمدى جاڭارۋى قوعامنىڭ جاڭا تۇلعالار مەن جاڭا يدەيالارعا دەگەن سۇرانىسىن كورسەتەتىنىن اتاپ ءوتتى.

«بۇگىندە قوعام ساياسي كەمەلدەنۋدىڭ تابيعي كەزەڭىنەن ءوتىپ جاتىر. وسى ۇدەرىستە سايلاۋشىلار باعدارلامالاردى ءوز بەتىنشە باعالاۋدى، پوپۋليستىك مالىمدەمەلەرگە سىني كوزقاراسپەن قاراۋدى جانە قوعامدىق پىكىر كوشباسشىلارىنىڭ ىقپالى ارتىپ وتىرعان اقپاراتتىق كەڭىستىكتە دۇرىس باعدار تابۋدى ۇيرەنۋدە», – دەدى تالعات قاليەۆ.

ساياساتتانۋشى عازيز ابىشەۆ جاساندى ينتەللەكت قازىرگى ساياسي كوممۋنيكاتسيانىڭ اجىراماس بولىگىنە اينالىپ، قوعامدىق سۇرانىستى تالداۋعا، ازاماتتارمەن ءوزارا ءىس-قيمىلدى جەكەلەندىرۋگە جانە سايلاۋ ناۋقاندارىنىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋعا جاڭا مۇمكىندىكتەر اشىپ وتىرعانىن ايتتى.

ساياساتتانۋشى نايلا مۇحتاروۆا بيىلعى ۇگىت-ناسيحات ناۋقانىنىڭ بۇرىنعىلاردان ەداۋىر ەرەكشەلەنەتىنىن اتاپ ءوتتى. ونىڭ ايتۋىنشا، پارتيالار العاشقى كۇندەردەن-اق ءبىر-ءبىرىنىڭ باعدارلامالارى مەن باستامالارىن اشىق سىناي باستادى، بۇل جاڭا ساياسي مادەنيەتتىڭ قالىپتاسىپ كەلە جاتقانىن كورسەتەدى.

«تەلەدەباتتار باعدارلامالاردى تانىستىراتىن الاڭ عانا ەمەس، سونىمەن قاتار ازاماتتاردىڭ سەنىمىن نىعايتاتىن ماڭىزدى قۇرالعا اينالىپ وتىر. ويتكەنى ولار پارتيالاردىڭ ءوز ۇستانىمدارىن ناقتى دالەلدەرمەن قورعاۋ قابىلەتىن باعالاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى», – دەدى ساياساتتانۋشى.

ساراپشىلار الاڭىنىڭ ەكىنشى سەسسياسىندا مودەراتور بولعان قازاقستاندىق قوعامدىق دامۋ ينستيتۋتى باسقارماسىنىڭ توراعاسى جۇلدىزاي ىسقاقوۆا قاتىسۋشىلارمەن ەلەكتورالدىق مىنەز-قۇلىقتىڭ زاماناۋي ۇردىستەرىن، قوعامدىق سۇرانىستىڭ ترانسفورماتسياسىن جانە ازاماتتاردىڭ ساياسي تاڭداۋىنا اسەر ەتەتىن فاكتورلاردى تالقىلادى.

پرەزيدەنتتىك ورتالىق ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى ماريان ابىشەۆا سايلاۋشىلاردىڭ تاڭداۋىنا پارتيالاردىڭ باعدارلامالارىنىڭ مازمۇنى، كانديداتتاردىڭ كاسىبي بىلىكتىلىگى جانە ولاردىڭ وزەكتى الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق ماسەلەلەردى شەشۋ قابىلەتى سياقتى راتسيونالدى فاكتورلاردىڭ ىقپالى ارتىپ كەلە جاتقانىن اتاپ ءوتتى.

«الەۋمەتتانۋلىق زەرتتەۋلەردىڭ ناتيجەسىنە سايكەس، ازاماتتاردىڭ 84%-دان استامى ەلىمىزدەگى قوعامدىق-ساياسي احۋالدى تۇراقتى دەپ باعالايدى. سەنىم مەن قوعامدىق وپتيميزم كونستيتۋتسيالىق رەفورمالاردى جۇزەگە اسىرۋدىڭ ماڭىزدى رەسۋرستارى بولىپ تابىلادى. الداعى كەزەڭدە سەنىمدى بۇكىل مەملەكەتتىك ينستيتۋتتار جۇيەسىنە قاتىستى نىعايتۋ قاجەت»، – دەدى ساراپشى.

ەۋرازيالىق ينتەگراتسيا ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى ورازعالي سەلتەەۆ قۇرىلتايدى قالىپتاستىرۋ تارتىبىندەگى وزگەرىستەر مەن ولاردىڭ ەلەكتورالدىق مادەنيەتتىڭ دامۋىنا ىقپالىن تالدادى. ونىڭ ايتۋىنشا، قازىرگى سايلاۋ ناۋقانى بۇرىنعىدان دا قارقىندى ءارى مازمۇندى سيپات الىپ، پارتيالار اراسىنداعى باسەكەلەستىك جاڭا دەڭگەيگە كوتەرىلدى. سونىمەن قاتار سايلاۋشىلار ۇگىت-ناسيحاتتىڭ تارتىمدىلىعىنا عانا ەمەس، ساياسي كۇشتەردىڭ بەرگەن ۋادەلەرىن ورىنداۋ قابىلەتىنە جانە ولاردىڭ ۇيىمداستىرۋشىلىق الەۋەتىنە دە ەرەكشە ءمان بەرە باستادى.

قر پرەزيدەنتى جانىنداعى قسزي باس عىلىمي قىزمەتكەرى ايگۇل زابيروۆا ەلەكتورالدىق كوڭىل كۇيگە جۇرگىزىلگەن زەرتتەۋ ناتيجەلەرىن تانىستىردى. زەرتتەۋ دەرەكتەرىنە سايكەس، قازاقستاندىقتاردىڭ باسىم بولىگى سايلاۋعا قاتىسۋعا دايىن، ال ازاماتتاردىڭ ۇشتەن ەكىسى ناقتى ءبىر ساياسي پارتياعا داۋىس بەرۋگە نيەتتى.

«قوعامنىڭ نەگىزگى سۇرانىسى – تۇراقتىلىقتى ساقتاۋ، كۇندەلىكتى ماسەلەلەردى ءتيىمدى شەشۋ جانە پارتيالاردىڭ حالىقپەن تىكەلەي ديالوگ ورناتۋى. سونىمەن قاتار سايلاۋشىلاردىڭ تاڭداۋى ساياسي باسەكەنىڭ دەڭگەيىنە جانە جەتى پارتيانىڭ ءوز باعدارلامالارى مەن يدەولوگيالىق ۇستانىمدارىن قانشالىقتى سەنىمدى ۇسىنا الاتىنىنا بايلانىستى بولادى»، – دەدى قسزي وكىلى.

قازاقستاندىق قوعامدىق دامۋ ينستيتۋتى باسقارما توراعاسىنىڭ ورىنباسارى ازامات بايعاليەۆ قازىرگى سايلاۋ ناۋقانى پارتياارالىق باسەكەنىڭ كۇشەيۋىمەن ەرەكشەلەنەتىنىن اتاپ ءوتتى.

«ءداستۇرلى ۇگىت-ناسيحاتپەن قاتار پارتيالار الەۋمەتتىك جەلىلەردەگى كوممۋنيكاتسيانى بەلسەندى دامىتىپ، پىكىرتالاستاردى پىكىرلەر الاڭىندا جالعاستىرىپ، ازاماتتارمەن تۇراقتى ديالوگ ورناتۋدا. سونىمەن بىرگە قوعامدا ادىلەتتىلىككە، قاۋىپسىزدىككە جانە «تازا قازاقستان» باستاماسىن ىسكە اسىرۋعا دەگەن جوعارى سۇرانىس قالىپتاسقان. ازاماتتار بۇل باستامانى تەك اباتتاندىرۋ ماسەلەسى رەتىندە ەمەس، ساياساتتاعى ادالدىق پەن جاۋاپكەرشىلىكتىڭ كورىنىسى رەتىندە قابىلدايدى», – دەدى ول.

«قوعامدىق كەلىسىم» رمم باسقارما باسشىسى ەلدوس جۇماعۇلوۆ قازاقستاندىقتاردى جاس ەرەكشەلىگىنە قاراماستان ءتيىمدى مەملەكەتتىك باسقارۋعا، ادىلەتتىلىككە، قاۋىپسىزدىككە جانە ەلدىڭ دامۋىنا قاتىسۋعا دەگەن ورتاق سۇرانىس بىرىكتىرەتىنىن ايتتى.

«اشىق ساياسي باسەكەنىڭ كۇشەيۋى ازاماتتاردىڭ سانالى تاڭداۋ جاساۋىنا ىقپال ەتىپ، پارتيالاردىڭ سايلاۋالدى باعدارلامالارىنىڭ ساپاسىنا، دالەلدى ۇستانىمدارىنا جانە جاريا كوممۋنيكاتسياسىنا قويىلاتىن تالاپتاردى ارتتىرادى», – دەپ اتاپ ءوتتى ەلدوس جۇماعۇلوۆ. ساراپشىلار الاڭىنىڭ قورىتىندىسىندا قاتىسۋشىلار قازىرگى ەلەكتورالدىق جۇيەنىڭ تابىستى دامۋى اقپاراتقا دەگەن سەنىمدى قامتاماسىز ەتۋسىز، تسيفرلىق تەحنولوگيالاردى جاۋاپكەرشىلىكپەن پايدالانۋسىز، مەملەكەت، ساياسي پارتيالار مەن قوعام اراسىنداعى سىندارلى ءوزارا ءىس-قيمىلدى نىعايتۋسىز، سونداي-اق ەلەكتورالدىق مادەنيەتتى دامىتۋ  مەن ازاماتتىق بەلسەندىلىكتى ارتتىرۋسىز مۇمكىن ەمەستىگىن اتاپ ءوتتى.

Abai.kz